Федот Тумууһап
Инньэ 2000 сыллартан өрөспүүбүлүкэ салалтатын муҥур дуоһунаһыгар “улаханнык талаһан туора омуктан атаҕастаммыт норуот дьоруойун” уобараһын кэппит, атыттарга холоотоххо билигин саамай олох будулҕан үөһүгэр өрө холоруктуу сылдьар Госдума дьокутаата Федот Тумууһап “Ил Дархан бэргэһэтин кээмэйдэниэх” буолла.
Федот Семенович 2001 сыллааҕы айдааннаах президент быыбарыгар хотторон баран, төрөөбүт Үөһээ Бүлүүтүттэн Ил Түмэн II-с онтон III-с мунньаҕар дьокутаатынан талыллыбыта. Быыкаай кабинекка тыына-быара хааллан олорон, эмиэ В.Штыров кырыы хараҕар түбэспит куорат мээрин Илья Михальчук хаһыатыгар - “Киин куоракка”: “Мин - политикпын, оттон политик быыбардарга хайаан да кыттыахтаах”, диэн эппитин оччоттон-баччаҕа диэри тутуһан кэллэ.
Былырыыҥҥы ахсынньытааҕы Госдума быыбарыгар “сиэрдээхтэр” Саха сиригэр иккис миэстэни ылбыттара. Кыайбыт-хоппут пресс-конференциятыгар “ньыгылларга” уонна президент Егор Борисовка “Тумууһабы хара пиарынан тамнаан рекламалаабыттарын иһин” “хатырык мэтээл” кытары туттарыах буолбута. Президеннэр инаугурациялара ыытыллар театрдарыгар пластиковай ыстакааннаах “норуот күүлэйин” тэрийбитэ.
Өскөтүн Ил Дархаммыт быыбара эһиил ыытыллар буоллаҕына, Федот Тумууһап өр сылларга иитиэхтээбит ырата, көмүс баҕата туолуон сөп дуо? “Атаҕастаммыт-баттаммыт” уобараһынан билигин дьону аһыннарыа дуо?
Төннөрүллүбэтэх туонна көмүс
Үйэтин сааһын тухары Тумууһап тумнуллубат тумана – 1993 сыллаахха олохтоммут “Сахаалмазпроминвест” Үп корпорацията – САПИ.
2001 сыллааҕы президент быыбарын иннинэ аҕай, Тумууһап “аньыытын-харатын” хостуур САПИ фондаҕа бэрэбиэркэ бөҕөтө ыытыллыбыта. АЛРОСА АК барыһыттан киирэр 2% үлүгэрдээх үп алмаастаах аҕыс улуус айылҕатын чөл түһэриэхтээх үлэтин “умнан” – миллиард аҥаарыгар тиийэ хамнас, бириэмийэ, командировка, служебнай квартира атыытыгар-тутуутугар, бэлэххэ-туһахха ыытыллыбытын араас таһымнаах ревизиялар булбуттара. Аартык.ру кимнээх САПИттан бэлэх-туһах, квартира ылбыттарын эрдэ суруйан турар. 17,2 мөлүйүөннээх 71 квартира баара-суоҕа 0,2 мөл. солкуобйага эрэ “бэйэ дьонугар” хайдах ханарытыллан бэриллибиттэрин туһунан үгүс суруйуулар тахсыбыттара.
САПИ фонда нөҥүө аҥаардас 1997 сылтан 1999 сылга диэри АЛРОСА АКаттан айылҕаны чөлүгэр түһэриигэ - 733,25 мөл. киирбитэ (оттон ФК 1993 сыллаахха тэриллибитэ). Уонна кэлэн алмаасчыттар айылҕабытын алдьаппыттарын компенсациялаабаттар диэн хайдах айдаарыахпытый?! Харчы бөҕөтүн биэрэ сатаабыттарын бэйэбит сыр-мыр биирдиилээн дьон туһатыгар ыыттахпыт.
1995-96 сыллаах бэрэбиэркэ түмүгүнэн, САПИ үлэһиттэригэр быһыллыбыт хамнас таһынан 9,4 мөл. солк. төлөөбүтэ булуллубута. Ыйдааҕы, кыбаарталлааҕы, сыллааҕы, ону таһынан “салалта оһуобай сорудаҕын толоруу иһин”, быһыытынан 464,5 мөл. солк. бэриллибитин таһаарбыттара. Дьэ, омоллоон олоҕо диэтэҕиҥ...
Нолуок сулууспатын бэрэбиэркэтэ САПИ 1995-96 сылларга барыһын 176 мөл. солк. диэри аччатан суруйарын булбута. НДС нолуогар - 1509,4 мөл.солк., анал нолуокка - 85,4 мөл.солк., баай-дуол нолуогар - 25.7 мөл.солк.; медстрахование фондатыгар - 4,9 мөл.солк, Дьарыктаах буолуу фондатыгар - 12,5 мөл.солк., онтон да атын нолуокка - 7,3 мөл.солк. иэстээх диэн түмүктээбитэ (http://khohuun.h1.ru/24sapi.htm).
“Алмазэргиэнбаантан” ураты, барыс киллэрбэт ааттаах 20-ччэ самалык тэрилтэлэри тэрийиигэ 2% алмаас харчыта бараннаҕа.
Хас быыбар ахсын Федот Семеновичтан “туонна көмүһү” хомуньуустартан саҕалаан ньыгылларга тиийэ көрдөөччүлэр элбэхтэр. Айдааннаах валютнай операция түмүгэр - көмүс “сүтүүтүн”, Федот Тумууһап бэйэтэ Госдума быыбарын иннинэ “Кыымҥа” биэрбит интервьютугар “финансовай гений толкуйдаабыта” диэн эппитэ. Тумууһап бэйэтин “финансовай гений” дэнэрэ оруннаах. В.Штыров Тумууһапка дьыала тэрийтэрээри бэйэтинэн сүүрэ-көтө сатаан баран, бэл кини диэтэх киһи “тугу да булбатаҕа” ону туоһулуур. Ол курдук ыраастык уу тэстибэт гына докумуону оҥоруу, буолаары буолан сахаларга уһулуччу быһыы буоллаҕа.
Константин Ильковскай
“Якутскэнерго” АК урукку генеральнай дириэктэрэ, “Сиэрдээх Арассыыйа” баартыйа чилиэнэ, билигин Бурятияттан Госдумаҕа дьокутааттаан олорор, ГД энерегиткаҕа кэмитиэтин чилиэнэ – Константин Константинович Ильковскай эмиэ Ил Дархан бэрэгэһэтин маныырын СМИга биллэрдэ.
К.К.Ильковскай төрүт олохтоох “саха” – Үөһээ Дьааҥы Баатаҕайыгар 1964 сыллаахха тохсунньу 12-гэр төрөөбүт.
| Тумууһап курдук экономика наукатыгар научнай үлэлээх, кандидат. Үлэтин 1978 сыллаахха Депутатскайга Хайаны байытар кэмбинээккэ оробуочайынан саҕалаабыт. 1992-98 сс. Депутатскай ГОК кылаабынай инженеринэн үлэлиир. Онтон 1998 сылга СӨ правительствотыгар кэлэр, промышленность миниистирин бастакы солбуйааччытынан үлэлиир. Эһиилигэр Президент дьаһалтатын салайааччытын бастакы солбуйааччытынан ананар. Оччолорго президент Михаил Николаев дьаһалтатын Иван Сивцев биир сыл салайа сылдьыбыттааҕа. Ильковскай “Якутскэнерго” АК генеральнай дириэктэринэн 2000-2009 сылларга үлэлээбитэ. Штыровка “көйгөтүллүбүт” политик быһыытынан, 2009 сыллаахха “РАО ЭС Востока” ААО генеральнай дириэктэрин сүбэһитин быһыытынан өрөспүүбүлүкэттэн барбыта. Быйыл кыһыҥҥыттан ыла “Константин Ильковскайы Саха сирин президенигэр бэлэмнииллэр үһү” диэн сурах дөрүн-дөрүн иһиллэн кэлэрэ. “Бэлэмнээччинэн” ким эмэ буолбакка, Бастакы президент аата ааттанара, дуоһунаска дураһыйар кандидаттары улаханнык салыннартыыр. Туох да диэбит иһин, норуот Михаил Ефимовыһы ытыктыыр диир да кыра буолуо, СҮГҮРҮЙЭР диир кырдьык буолуохтаах. Ильковскай киһи быһыытынан килбигин, өйдөөҕүн ааһан “омуга бастакы күөҥҥэ эмиэ улаханнык аахсылларын” ааҕаллар: “Бэйэ таайа ыннарааҥҥы таайдары кытары судургутук биир тыл булуо” – диэн суоттууллар. Хаана аһара тардыбатар ханнык... Михаил Эверстов Суруналыыстары салгыппат сонуннаах ааспыт Госдума мунньаҕын дьокутаата, билигин бэйэтэ этэринэн, “боростуой Кэбээйи үлэтэ суох пенсионера” Михаил Ильич Эверстов өрөспүүбүлүкэ былааһын утары “хорсуннук-хоодуоттук” киирсэн эрэр. “Саха Жириновскайа” – Михаил Эверстов “кини кырдьыгын утарар киһини көрсө илигин” суруналыыстарга этэр. Биллэн турар, киэһээ аһыырдаах киһи булсубат киһитин элбэх чахчыттан көрдөхтөрө эбээт. ИДьМ генералын рестораннатан баран көхсүн тоҕута тэбиэлиир уол оҕо одьунааһыттан тугу булан ылыаххыный? Аартык.ру уонна В Якутии.ру порталларга Арассыыйа көҥүл тустууга чемпионатын кэнниттэн Михаил Эверстов видеоинтервью биэрэн турар. Өр сылларга политикаҕа эриллибит киһи быһыыта суох, балабыай былааһы ыараханнык саҥарталаан баран, кэлин, сойон – видеоинтервьюну уһултарарга элэ-была тылын эппитэ. Кэлин эмиэ эрдийэн этэрэ-тыыннара дорҕоонноммут. Мунна туох сытын ылла? Айсен Николаев Икки сыллааҕыта “Штыровпыт барбыта эмискэччитин” диэн соһуйбут-өмүрбүт күннэрдээх этибит. Уолуйан баран Кириэмил кими аныыр эбит диэн арҕаа диэки олоотообуппут. Икки кандидаттан – Айсен Николаевтан уонна Егор Борисовтан Кириэмил кэнникитин анаабыта. Бастакы киһи хомолтото төһө улахана инаугурация кэмигэр сирэйигэр ырылхайдык көстүбүтэ... Айсен Сергеевич Николаев Дьокуускай дьаһалтатын баһылыгынан талыллаат да, “Якутск вечерний” хаһыакка интервью биэрэр. Сордоһон-дьоллоһон талбыт саха мээрбит өрөспүүбүлүкэ президенин быыбарыгар кыттар баҕатын быктарар. Өскөтүн эһиил, кырдьык, 2013 сылга Ил Дархан быыбара буолар түгэнигэр куораппыт эмиэ баһа суох хааларыгар тиийэр. Егор Афанасьевич утумнааччытын быһыытынан кими хаалларар, кими талыҥ диэн норуотугар этэр? Дьокуускай баһылыгын эбээһинэһин толорооччутунан, ама билиҥҥи бастакы солбуйар мээр хаалыа дуо? Биир солбуйааччы - Игорь Никифоров оннугар, арай, атын киһини “үрдэтэн” олордон баран, куораты туттарыахтарын сөп. Ол ким буолара эмиэ таайыы эрэ аҥаардаах. Барахсаттар тугу чөмчөкөлөрүгэр буһара сылдьалларын тэһэ көрүөй. Былаас уларыйар-тэлэрийэр сураҕын төрүөтэ Былаас уларыйар төрүөтүнэн, Егор Борисов Москубатааҕы сааскы сырыыта ааттанар. “Доруобуйатын бэрэбиэркэлэппит үһү” диэн төбөлөрүн кыҥнаҥнатар дьон бааллар. Биир өттүнэн, президени “больничнайга ыыта” сатаабыттара инньэ уонча сыл буолла. |
| |
Комментарии