Кулун тутар 2 күнүгэр Александр Жирков Санкт-Петербурга «Бродячая собака» диэн ааттаах арт-кулууп директора Евгения Аристованы кытары көрүстэ. Бу кулууп Василий Никифоров-Күлүмнүүр аатын кытта быһаччы сибээстээх.

«Бродячая собака» арт-кулууп Санкт-Петербург куоракка өссө өрөбөлүүссүйэ иннинэ, 1911 с. тэриллибит, номоххо киирбит култуурунай киининэн биллэр. Ааспыт сүүрбэһис үйэ саҥатыгар Россия култууратыгар «Үрүҥ көмүс үйэ» диэн ааттанар бэлиэ кэм литератордара, аристократтара сөбүлээн түмсэр сирдэрэ этэ. Кулууп Михайловскай болуоссакка, Санкт-Петербург историческай киинигэр 1911 с. ахсынньы 31 күнүттэн 1915 с. кулун тутар 3 күнүгэр диэри үлэлээбитэ. Төрүттээччилэринэн суруйааччы А.Н.Толстой, худуоһунньуктар М.В.Добужинскай, С.Ю.Судейкин, архитектор И.А.Фомин,  театральнай режиссер Борис Пронин уо.д.а. буолбуттара.

Манна үгэс быһыытынан театральнай туруоруулары, лекциялары, поэзия уонна музыка киэһэлэрин ыыталлара, искусство деятеллэрин чиэстииллэрэ. Бу кулууп кылгас кэм иһигэр Анна Ахматова, Осип Мандельштам, Николай Гумилев, Игорь Северянин, Надежда Тэффи, Владимир Маяковскай, Константин Станиславскай, Владимир Немирович-Данченко, Всеволод Мейерхольд, Константин Бальмонт, Александр Бенуа, Михаил Фокин, Тамара Карсавина курдук ааспыт үйэлэр алтыһыыларын биллиилээх поэттара, артыыстара сөбүлээн сылдьар, уопсастыбаҕа, искусство араас эйгэтигэр тахсар уларыйыылары ырытыһар, бэйэлэрин санааларын атастаһар сирдэригэр кубулуйбута. Аан дойду маҥнайгы сэриитин саҕана кулууп сабыллыбыта, аата умнулла быһыытыйбыта да, бу кулууп аатырбыт ыалдьыттарын ахтыыларыгар, айымньыларыгар үйэтийэн ХХ үйэни туораабыта. 2001 с. кулуубу Санкт-Петербург Михайловскай театрын директорын солбуйааччы Владимир Склярскай көҕүлээһининэн куорат интеллигенцията сөргүппүтэ. Билиҥҥи Санкт-Петербург биир култуурунай киинигэр кубулуйан эрэр дьоҕус кулуупка худуоһунньуктар быыстапкалара, айар киэһэлэр, спектакллар, концертар тиһигин быспакка ыытыллаллар.

         Россия империятыгар Романовтар династиялара ыраахтааҕылаабыта 300 сылын үөрүүлээхтик бэлиэтээһиҥҥэ 1913 с. Санкт-Петербурга тиийэ сылдьан, В.В. Никифоров-Күлүмнүүр бу историяҕа киирбит кулуупка бэйэтин суолун-ииһин хаалларбыта.

         Күлүмнүүр 1927 с. Дьокуускай хаайыытыгар сытан суруйбут «Тоҕо итиэннэ хайдах суруллубутай «Манчаары» диэн оонньуу» диэн ахтыытыгар Санкт-Петербурга бу пьесатын хас да сиргэ аахпытын туһунан суруйбута. Онно этиллэринэн, «Бродячая собака» кулуупка Күлүмнүүр суруйааччы Анатолий Фаресов кэргэнэ, быраас, литератор Александра Фаресова уонна биллиилээх адвокат, кэлин Керенскэй бырабыыталыстыбатыгар юстиция миниистирэ буола сылдьыбыт Александр Заруднай ыҥырыыларынан тиийэ сылдьыбыт. Кулуупка мустубут Санкт-Петербург куорат интеллигенциятын иннигэр В.В.Никифоров «Манчаары» диэн бэйэтин драматын нууччалыы ааҕан иһитиннэрбит. Истибит дьон айымньыны улаханнык биһирээбит.

         Александр Жирков Евгения Аристоваҕа быйыл Василий Никифоров-Күлүмнүүр төрөөбүтэ 150 сыла, Саха академическай театра тэриллибитэ 110 сыла, Күлүмнүүр «Манчаары» пьесата Саха театрын сценатыгар турбута 110 сыла бэлиэтэнэллэринэн, аны күһүн аналлаах тэрээһини бу кулуупка ыытар туһунан этии киллэрдэ. 

Ону тэҥэ    Александр Жирков ХХ үйэ саҕаланыытыгар «Бродячая собака» кулуупка  сылдьыбыт улуу талааннар мэтириэттэрин галереятыгар  Василий Никифоров мэтириэтин киллэттэрэр туһунан этии оҥордо. Бу этиилэр ылылыннахтарына, саха бастакы интеллигенциятын чулуу киһитин мөссүөнэ Санкт-Петербург култуурунай киинигэр Россия «Үрүҥ көмүс үйэтин» кэминээҕи биллиилээх дьонун кытта биир кэккэҕэ үйэтитиллиэ.

«Манчаары” пьеса – сахалыы тылынан суруллубут бастакы драматическай айымньы, оттон В.В.Никифоров – бу сахалыы драматургияны төрүттээбит айымньыны суруйбут киһи, ааптар. Аны, Күлүмнүүр «Манчаарыта» нууччалыы тылынан тылбаастаммыт уонна Россия империятын театрдарыгар нууччалыы тылынан туруорулларга официальнай цензура көҥүлүн ылбыт бастакы сахалыы айымньы буолар», -- диэтэ биһиги корреспондеммытыгар Александр Жирков.

В.В.Никифоров-Күлүмнүүр бэйэтин айымньытын Петербург култуурунай эргимтэтигэр билиһиннэрэригэр олус табыгастаах сири талбыт.  Бу көрсүһүү түмүгэр ааспыт үйэ саҥатынааҕы нуучча интеллигенцията саха эдэр интеллигенциятын бастыҥ бэрэстэбиитэлин кытта билсиспитэ, кини тылын-өһүн истибитэ, сахалыы бастакы драматическай айымньыны үчүгэйдик ылыммыта. Россия литературатын, искусствотын, култууратын бастыҥ бэрэстэбиитэллэрэ саха бастакы драматическай айымньытыгар кэрэхсэбиллэрэ биһиги национальнай театрбыт төрүттэммит историятыгар бэлиэ түгэн быһыытынан үйэ-саас тухары хаалыаҕа диэн Ил Түмэн спикерэ анаан бэлиэтээтэ.

         Василий Никифоров Санкт-Петербург уонна Саха сирин икки ардыларыгар түстээбит култуурунай, уопсастыбаннай сибээһэ аныгы кэмҥэ сөргүтүллэн, утумнанан, бөҕөргөөн иһэр. Күлүмнүүр үтүө аата кини бэлиэ хаалларбыт ытык сирдэригэр эргиллэр.

 ***

Ил Түмэн пресс-сулууспата