Киһи бу олоххо олорорун тухары саҥаттан-саҥаҕа үөрэнэр: бэйэҥ сыыһаларыҥ, ситиһиилэриҥ, толкуйдуургар, тутта-хапта сылдьаргар, бэл диэтэр саҥарар саҥаҕар суолу-ииһи хааллараллар. Олох олорон истэҕин  аайы ааспыт сылларгар, алтыспыт дьоҥҥор-сэргэҕэр сыана быһарыҥ уларыйан, оттомуран дуу, оҕотук санааларыҥ ааһан дуу, бэйэҕиттэн бэйэҥ ыйыппыт ыйытыыларгар, күннээҕи түбүк бороҥ хоруйдарыттан кэлэйэн, эбэтэр ыра санааларыҥ сирдээҕи олоххо туолбаттарын билэн, сиҥҥэр түһэр соччото суох кэмҥэр, түспэтийбиччэ буоллаҕа буолуо, ааспыты анааран инникигин былаанныыргар тирэх көрдүүгүн.

 Хас биирдии киһи мин санаабар оҕо сааһыгар, ааспыт олоҕор санаатынан төннө турар буолуохтаах. Бу кэмҥэ ордук дьэҥкэтик өйдүүгүн, хайдах дьону кытары  алтыспыккын, ким эн дьылҕаҕар суолу-ииһи хаалларбытын, оччотооҕу оҕотук сааскар «улахан» олох аанын сэгэтэн сыаналаммат сүбэлэри биэрбитин, сууйуллубат сырдык, үтүө санаалары ииппитин. Оннук дьон элбэҕэ суохтар, кинилэр эн чугас аймахтарыҥ, төрөппүттэриҥ, доҕотторуҥ буолаллар. Ыкса ыалларыҥ, биир дойдулаахтарыҥ уонна биллэн турар үөрэппит учууталларыҥ ортолоругар ордук баар буолаллар. Мин дьылҕабар махтанар оннук  биир улахан киһибинэн учууталым, кылааһым салайааччыта Михаил Спиридонович Яковлев буолар.

       Убаастыыр учууталын туһунан ахтыы суруйара чэпчикитэ суох, олус эппиэтинэстээх, ылбычча ылсыбат дьыалата. Уһуну-киэҥи ырыҥалаабакка, киэргэппэккэ учууталым туһунан бу курдук сырдык өйдөбүл хаалбыт.

Михаил Спиридонович киэҥ билиилээх -энтузиаст учуутал. Биһиги гуманитарнай кылаас буоларбыт быһыытынан «мировая художественная культура» диэн предметы эбии факультатив быһыытынан үөрэтэрэ. Мин манна аан бастаан Аан дойду культуратын, мировой шедеврдары кытта билсиһиим бу уруокка саҕаламмыта. Учууталбыт хас биирдии хартыына хайдах суруллубутун, ханнык кэмҥэ айыллыбытын ис-иһиттэн иэйэн туран кэпсиирэ, хартыынатын көрдөрөн, искусство муҥутуур чыпчаала буоларын дакаастыыра. Киниттэн ылбыт билиим мин салҕыы үөрэхпэр олус туһалаабыта. Студенныы сылдьан үгүстүк учууталларбыттан бу предметка бэлэмнээхпинэн хайҕанар этим.

           Михаил Спиридонович, Варвара Александровна, Мария Васильевна Захарова буолан омук тылыгар, тоҕо эбитэ буоллар, солбуһа сылдьан үөрэтэллэрэ. Омук тылыгар, чиэһинэ билиннэххэ, соччо суолта биэрбэккэ үөрэммитим. Кылааспыт кыргыттара немецтии кэпсэтэллэрэ, өйдөһөллөрө. Михаил Спиридонович немецтии көрдөөҕү кэпсээтэҕинэ өйдөөччү күлэрэ, мэлийбит тугу эппитин таайа сатыы олорооччубут. Культура колледжыгар үөрэнэ киирэн баран немец тылын уруогар учууталбыт Дария Николаевна Санникова, тургутан буоллаҕа буолуо, немецтии саҥаран билсиспитигэр, ону-маны ыйыталаспытыгар хардары эппиэттээбипппэр олус соһуйбута, аахтаран көрбүтэ, кимнээххэ үөрэммиппин билэн Варвара Александровна, Михаил Спиридонович туһунан наһаа истиҥ тыллары эппитэ. Ол кэмҥэ мин учууталларбынан киэн туттубуппун, кинилэр ааттарын бу кыра да түгэҥҥэ түһэн биэрбэтэхпин, билигин да олус күндүтүк саныыбын. Однокурсниктарым ортолоругар омук тылыгар ордук бэлэмнээхпин билэн үрдүк кылаастаах учууталларга үөрэммиппин өйдөөбүтүм. Колледжка да, кэлин үрдүк үөрэхтэрбэр да омук тылыгар туйгун сыананан үөрэммитим. Куруук үчүгэй базалаах диэн аатырарым. Оттон ол «база» диэн учууталларбыт Михаил Спиридонович, Варвара Александровна айымньылаах, сыралаах, үгүс түбүктээх үлэлэрин түмүгэ буолара саарбаҕа суох.

              Кылаас салайааччытын быһыытынан Михаил Спиридонович олус ирдэбиллээҕэ. Сөбүлээбэтэҕин аһаҕастык биллэрэрэ, үгүстүк табаарыстыы сууттары оҥороро. Кими эмит аһынан дуу, өйөөн дуу “сээн”  дии олорорун олох өйдөөбөппүн. Бу маннык сыһыан оччотооҕу ыһыллыы-тоҕуллуу, былаас уларыйар кэмигэр ордук наадалаах быһыылаах эбит. Телевидение, хаһыат, араадьыйа, үгүс учууталларбыт да, төрөппүттэрбит да айманар-айдаарар «хайдах буолабыт?»- диир кэмнэригэр Михаил Спиридонович дьиппиэн көрүҥэ, үөрэх, бэрээдэк өттүгэр туруорар боппуруостара, ирдиир ирдэбилэ биһиги өссө да оҕолор буоларбытын, бу быыһык кэм ааһыаҕын, турар ирдэбиллэр ханна да сүппэттэрин санатара. Хаалтыспытын баанабыт дуу, бааммаппыт дуу? диир буккуурдаах кэмҥэ Михаил Спиридонович курдук интелегентнай, дуоспуруннаах, санаабытын барытын этэ сылдьыбат, баар фактарга эрэ олоҕуран эппиэттиир, хайа да былааһы үөҕэн, сэмэлээн барбат, үтүө-сырдык олох кэлэригэр саарбахтаабат аҕа табаарыс-биһиги кылааспыт салайааччыта буолара наһаа көмөлөөҕө. Кини куруук Саха сирин курдук кэскиллээх республика ыччата буоларбытынан киэн туттууну иитэрэ.                

Үрдүкү кылаастарга Михаил Спиридонович туораттан сылдьан сүбэһит курдук көстөрө. Хаһан да онно-манна кыттаары гыннахпытына бэйэтинэн сүүрэ сылдьан оҥорон биэрбэт этэ. Туох баар боппуруоһу кылаас иһинэн бэйэбит быһаарарбыт. Мунньах ыытан үгүстүк боротокуоллуурбут, ол боротокуол туолуутун ирдиирэ. Бу санаатахха бэйэни салайыныыны күүскэ киллэрбит эбит. Ситиһиилэрбититтэн сүрдээҕин үөрэрэ, сөптөөх тыллары булан хайгыыра, баар итэҕэстэри туоратарга бэйэтин көрүүтүн биллэрэрэ.

Уруок кэннинээҕи тэрээһиннэргэ Михаил Спиридонович куруук күлэ-үөрэ сылдьааччы. Кэпсэтэрин быыһыгар хайаан да сүбэлээн, сорох кэмҥэ киһиргэтэн даҕаны санаабытын көтөҕөөччү. Үгүс элбэх баай ис хоһоонноох коллекцията миигин куруук сөхтөрөрө, кини киэҥ билиитэ-көрүүтэ муҥура суоҕа, ханнык да темаҕа бэйэтэ көрүүлээҕэ, история чахчыларыгар эбэтэр биллиилээх дьон этиилэригэр сигэнэн наһаа кыраһыабайдык этэрэ. Михаил Спиридонович билиитин муҥ саатар чиэппэрин биллэрбиэн диэн кыһыы санааны үөскэтэрэ.

Учууталбыт дьиэтигэр Варвара Александровналыын олус истиҥник, сүргэлэрэ көтөҕүллэн туран көрсөөччүлэр. Хайаан да чэйдээн, утаҕы ханнарар, ханна да суох, бэйэлэрэ оҥорор квастарын иһэн, араас сонуну кэпсэтэн, күлэн-үөрэн тарҕагарбытын астына ахтабыт.

Биһиги Михаил Спиридонович бүтэһик выпуһабыт. Учууталтан бастакы выпуһугар эдэр саас эрчимэ, үлэҕэ бастакы хардыылар алҕастара, теория уонна практика алтыһыытын бүппэт мөккүөрэ тиксэрэ буолуо. Онтон бүтэһик выпуска олох муудараһа, этинэн-хаанынан тэлбит педагогическай опыта, көлүөнэни тэҥнээн көрөн олохтон хаһан да сүппэт үтүө сыаннастары иҥэрии, учуутал үрдүк маастарыстыбата тиксэр диэтэхпинэ алҕаһаабатым буолуо.

Учуутал диэн кырдьык сүдү, улуу идэ. Бу идэҕэ таба тайаммыттар киэҥ билиилэринэн, олоххо сыһыаннарынан, сүрэхтэрин сылааһынан үөрэнээччилэригэр сырдыгы-кэрэни саҕаллар, үгүс ыччат барҕа махталын, биһирэбилин үйэлэргэ ылаллар.

Биһиги учууталбыт Михаил Спиридонович Төҥүлү орто оскуолатын историятыгар бэйэтин миэстэтин булуо, улуус, республика үөрэҕин салаатын анал киллэһигэр киирэн сөптөөх сыанабылы ылыа диэн эрэнэбин.

Михаил Спиридонович үөрэппит оҕолорун, үөрэнээччилэрин санааларыгар учууталларын туһунан сырдык өйдөбүл үйэлэргэ өлбөөдүйүө суоҕа. Кини кэлэр көлүөнэ учууталларга холобур, чугас аймахтарыгар, дьонугар-сэргэтигэр киэн туттунуу, алтыспыт атастарыгар, үөлээннээхтэригэр уһун сылларга ахтылла, санатылла, үйэтитиллэ турдар.

***