Үтүө киһини санаан, кэриэстээн, урут "Кыымҥа" биэрбит интервьютун хат бэчээттиибин.
 ***
Аркадий НОВИКОВ: «Күлэ сытан өлбүт киһи»

Ааспыт өрөбүлгэ Опера уонна балет театрыгар «Кыһын дуу, сайын дуу?» диэн бэртээхэй концерт буолла. Дьон ыы-быччары! Бэл, бата сатаан баран, туох баар быыс-хайаҕас  сиргэ олоппостору туруортаан, онно олорон көрдүлэр.

Саха сирин тутаах дьээбэһитэ - Аркадий Новиков саҥа үүннэрэн иһэр бэтиэхэһиттэрин кытары  «көөчөөн көрүн» тартылар. Көрөөччү хараҕыттан уу-хаар баһыар диэри, иэрийэ сытан күллэ.

Аркадий Михайловиһы кытары, бастаан, концерт иннинэ көрүстүбүт. Декорациятын-тойун сааһылыы, туруора сылдьар түбүгүн быыһыгар «букатын ыксаабакка» сэлэстэ. Сымнаҕас кириэһилэҕэ олорон мин диэки иҥнэс гынна уонна улахан кистэлэҥи арыйан эрэрдии: «Продюсерым ити олорор», -- диэн сибигинэйэн баран, хайыспакка эрэ сэрэнэн кэннин диэки эрбэҕинэн  ыйда. Аатырбыт Аркадий Алексеев дьоһуннанан олорон биһигини иһиллиир эбит. Мин кини диэки хайыспыппар: «Ханнык интэриниэтий? Интэриниэккэ арааһы барытын суруйаллар!» -- диэн сөҥ куолаһынан дьөлө туоһулаһан тобулута көрөттөөтө… эчи, кутталын... Ол аайы бэтиэхэһит Аркадийа  продюсерын хас тылын ахсын ньыкыс гына-гына: "Ити баар..." - диэн сибигинэйэр. 

***

- Ахтыбыттар быһыылаах, билиэтим барыта атыыланан хаалбыт, -- диэн Аркадий Новиков  соһуйбут даҕаны, астыммыт даҕаны быһыынан кэпсиир.

- Киһи  этэ-сиинэ уһун кыһыны быһа күнэ-сылааһа суох муунтуйдаҕа эбээт. Онон күлүү -- битэмиин кэриэтэ буоллаҕа, дьон сэргэхсийиэн баҕардаҕа.

- Билигин киһи иэмин-дьаамын иилэн ылбат курдук буккууур үйэтэ кэллэ. Кыһын ардыыр, сайын хаардыыр... Халымаҕа таммалаата буолбат дуо? Билгэһиттэрбит да кыайан таба билгэлээбэт буоллулар: уу диэбиттэрэ хаар, хаар диэбиттэрэ уу... Полюс кытары хамсаата дииллэр. Киһи-сүөһү, үөн-көйүүр, ас-үөл – барыта уларыйда. Биир өттүнэн, бу Новиков туох дьиибэтин эттэ диэн дьон толкуйдуохтара буоллаҕа. Ол, ону ситиһэр дьүһүнүм дуу, үөдэн дуу… Чэ, итинник ааттаабытым. Саҥа сценкалаахпыт ээ итинник ааттаах.

- «Көөчөөн көрө» театртан сэттиэбит. Быйыл туйах хатарааччыларым буолуохтара этэ диэн, эдэр артыыстарбын аҕаллым. Хайдах-туох дьон тахсан иһэрин көрөөччү бэйэтэ быһаарыа. Уруккулар кырыйдахтара дии, мин да сааһырдым – хараҕын кырыытынан миигин кылап гынан ылар. Онтон -- Саҥа программабытын Хаҥалас улууһугар «айааһаатыбыт». Покровскайга биирдэ концертаатыбыт. Иккистээн көрдөр диэбиттэрин, наһаа сиэри таһынан сыҥаланыам диэн аккаастаммытым. Онуоха дьонум (покровскайдар) дэриэбинэҕэ сырсан тахсан кытары көрдүлэр. Хаартыска бөҕөтүгэр түстүм. Айуу-айа, быйыл Саха сирин аҥаарын кытары хаартыскаҕа түстүм быһыылаах…

- Сөпкө этэҕин. Репертуар саҥардар олус уустук. Анаан-минээн күллэрэр жанрга суруйар, үлэлэһэр дьон букатын суохтарын кэриэтэ. Дьон «күлүүлээх» дии санаабытын суруйан биэрэр эрээри, сыанаҕа туруорарга барыта эрэ барсыбат.  «Көөчөөн көрө» театр монологтарын, сценкаларын барытын, 22 сыл тухары бэйэм суруйан, туруоран кэллим.

- Баар. Ол гынан баран бириэмэ тиийбэт. Хаһан ылсарым эбитэ буолла… РФ суруналыыстарын сойууһун чилиэнэбин ээ. Доҕотторум Ойуку, Куорсуннаах эрэдээксийэлээн биэриэхпит, бэчээттэт дииллэр. Ол гынан баран кинилэр эмиэ иллэҥэ суох дьон. Куорсуннаах бэйэтэ роман суруйа сылдьар.

- Сороҕор кыыһарабын ээ. Аһара халы-мааргы сыһыаннастахтарына өһүргэнэбин даҕаны.

- Сабыылаах киһибин. Ол эрээри мэликпин ээ. Сүгүн сылдьыбаппын. «Тыытан» көрө сылдьарбын сөбүлүүбүн. Анараа да дойдуга барарбар күлэ сыппыт киһи диэн баҕалаахпын. Күлэ сытан өлбүт киһи…

- Төрүт.

- Үлэҥ-хамнаһыҥ туһунан бэчээккэ тахсар. Оттон дьиэ кэргэниҥ туһунан тугу да билбэппит.

- Кэргэним Балбаара. Чурапчыттан төрүттээх. Чурапчы алааһын кыыһа. Суот-учуот үлэһитэ этэ. Билигин пенсийэҕэ олорор. Түөрт оҕолоохпут, аҕыс сиэннээхпит. Үс уолум: педагогтар, инженер баар… Кыыһым медүлэһит. Эн курдук Туйаара диэн ааттаах. Майаҕа икки хостоох квартирабар соҕотоҕун олорбутум 20 сыл буолла ээ. «Бырадьаагы» диэн киинэлээх этим. Көрбүтүҥ?

- Ол курдук бырадьаагы сылдьабын. Биир сиргэ түптээн олорбоппун. Кэргэним манна куоракка сиэннэрин көрсүһэн олорор. Миигин «барар буоллаххына бар ээ, сылдьар буоллаххына сырыт ээ» диэбитэ. Онон гастролум, киинэ устарым быыһыгар дьоммор чэйдээн эрэ ааһабын.  Солом суох.

- Хаһан? Дьон Кытайга үстэ-түөртэ кырынар. Мин манна миккиллэ сылдьабын.  Ол кытайдарыгар олус ымсыырбатарбын да…

- «Киһи үөйбэтэх өттүттэн» киинэни уһуллум.

- Табылынна диэхпин баҕарабын. Дьону күллэрэри сатаатым, аны ытатан көрүөххэ диэн боруобаламмыт быһыым. Син сыалбын ситистим быһыылаах (күлэр).

- Оннук. Алҕастаргар үөрэнэҕин. Мин, дьиҥинэн, киинэ үөрэҕим суох буоллаҕа. Хабаровскайдааҕы култуура институтугар театр режиссеругар үөрэммитим. Онон, киинэ устуутугар бэйэм сыыһабар-халтыбар, алҕаспар эрэ үөрэнэбин. Биир идэм -- худуоһунньук.

- Театрдар, киинэ уһулааччылар барыбыт кыһалҕабыт. Сиэрдээх, ыйар-кэрдэр, ырытар дьон суохтар. Эбэтэр хайгыыллар, эбэтэр сирэллэр. Биир кыраайтан биир муҥур уһугар тиийэр сыанабыл. «Петросян испиктээкилин сотору-сотору уларытар» диэн сирэй-харах анньаллар. Петросяҥҥа хас да киһи суруйар! Монологтарын соҕотоҕун айара буолуо дии саныыгыт дуо? Мин биир төбөм дуу, кини уон «төбөтө» дуу? Аны: «Таҥаскын тоҕо уларыта сылдьыбаккын?» - дииллэр. Мин, таҥаспар туох эрэ, кыра элемент киллэрэбин. Барытын уларытар наадата суох дии саныыбын. Петросян даҕаны, быччаччы көрөн, субу-субу уларытарын көрбүппүн.

- Омук омукка сыһыанын «улаханнык» тыытыма дииллэр. Ону «кыралаан» син биир тыытабын ээ.

- Үксүн юмор. Ол гынан баран, сороҕор, сатираланыан да сөп.

- Урут, өрөспүүбүлүкэ бэтиэхэлээхтэрин түмэр «Дьээбэрэҥ» фестиваль баара. Билигин ким да күлбэтин-үөрбэтин курдук им-дьим барда. Өйөбүл суох. Фанаттар, санаабыт күүһүнэн эрэ сылдьабыт. Мин, холум анараа эҥээрдэрбин түмэрбэр эрэ тиийэр. Чурапчылар, таатталар, аммалар, мэҥэлэр дьээбэлээхтэрин талан-талан баран, муус устар 1 күнүгэр Дьокуускай куоракка коцертыы киириэхпит.  Кэтэһиҥ!

… Эн, бардыҥ да? Чэ, бар! (күлсэбит).
***

 

- Оттон мэҥэлэр  хороһон олоробут. Кэминэн. «Майабыт» Бэстээххэ көспүтэ. Дьон көһөн күккүрээн бөҕөтө буола сылдьар (күлсүү). Оонньоон этэбин, салалтабыт көспүтэ. Майабыт күн-түүн тупса, улаата киэркэйэ турар. Бэстээх эмиэ. Бэстээххэ  сарсыарда дьыбардаахха таҕыстахха (нөрүс гынан кулгааҕын ытыһынан даллатар) тимир чыҥкыныыр тыаһа, убай мааттыыр саҥата иһиллэр… тимир суолбут чугаһаатар чугаһаан иһэр (күлсүү)…

 ***