Правительство чилиэттэрин, Ил Түмэн дьокутааттарын таһарга анаан үс гараж тухары 130-140 массыына турар. Өскөтүн сууккатааҕы нуорма улахан массыыналарга (джиптэргэ) урут 35 л, дьогус (камри) массыыналарга 25 л эбит буоллаҕына, билигин ити сыыппаралар икки төгүл аччыахтаахтар. 

Массыынаҕа, уматыкка улахан сыһыана суох киһи ити нуорма аҕыйаҕын-кыратын тэҥниир кыаҕа суох. Ол гынан баран, сыһыаннаах дьон этэринэн, дойду үрдүнэн уматыкка биир норматив олохтоммут. Холобур, джип массыына 100 километрга   21 лиитэрэни сиир диэн. Сымнаҕас айылҕалаах, көнө суоллаах сиргэ норматив барсыан сөп. Оттон биһиги курдук тоҕус ый кыһыннаах, өҥүрүк куйаастаах сиргэ ити ирдэбил туолара кыаллыбат.  Бэркэ гыммыта  100 километрга 25 л тахсар дииллэр. Биллэн турар, тиэтэйбэккэ, кондиционеры холбообокко сырыттахха, баҕар, нуормаҕа тиксэ сыһыахпыт эрээри, наар ыксыы-ыгылыйа сылдьар тойон-хотун, өссө  кондиционера суох массыынаҕа олорсуо дуо? 

Үгэс курдук, саба быраҕан сатыы сырыттыннар диэхпит. Ол гынан баран кинилэри таһар 130-140 массыына суоппара - ыал аҕалара, дьиэ кэргэн иитээччилэрэ эбээт. Манан диэн эттэххэ, бу дьон саамай бырааптара кэһиллэр сордоох үлэһиттэр. Түүннэри-күнүстэри тохтоло суох, бырааһынньыгы аахсыбакка тойону-хотуну таһыы, бэйэлэрин тастара сатаан баран аны дьиэ кэргэннэрин, аймахтарын, билсиилээхтэрин-көссүүлээхтэрин тастарыы... 
Бу саҥата суох бороҥ дьон ботуччу сууммаҕа суоппардаан  эрдэхтэрэ диэн саныаххыт. Ол эрээри суоппардартан  ыйыталаһан көрбүппүт, акылааттара баара-суоҕа 2 тыһ. 500 солкуобай эбит! Оттон били аатырар "40 000 орто хамнаспыт" ханнаный диэн ыйытыаҕы баҕарыллар. Олох алын кээмэйигэр да тиийбэт хамнастаныы сокуону кэһии буолбатах эбит дуу?.. 
Биллэн турар, суоппардар 2,5 тыһыынчаны ылбаттар, илиилэригэр 20-25 000 солкуобайы ылаллар. Ол гынан баран, ити акылааттарыгар эбии  15 000 - 20 000 солкуобай төлөнөрө "стимулирующай" диэн ааттанан уоппускаларыгар да, больничнайдарыгар да киирбэт эбит. Оттон бу дьон оннук кыра хамнастаах сылдьан хайдах пенсийэҕэ тахсаллар? Сокуону кэһии буолбатах дуо? Быраап, сокуон туругурарын туһугар этэ-тыына сылдьар үрдүк сололоохтор бэйэлэрин кыра-хара үлэһиттэрин итинник тэпсэ сылдьаллара саныахха сүөргү. 

Аны, суоппардар нуорманы таһынан үлэҕэ, бырааһынньыктарга, өрөбүллэргэ үлэлээбиттэрэ хамнастарыгар ханан да аахсыллыбат буолар эбит. Биир эмэ киһи итини сөбүлэспэтин эттэ да, "бэйэ баҕатынан" уурайа турар үгэстээх. Үлэлээх буолуу - дьол буолбут кэмигэр ким утары барыай?!
 
...Билбэтим, хайдах ньиэрбэлээх дьон тойон суоппара буолалларын. Үчүгэй тойон түбэстэҕинэ - абырал. Оттон билигин үксэ олоҕу билбэт молохочоостор былааска сулбу ыстанан тахсан баран бартыбыал кыбыналлар. Эдэрдэрэ бэрт буолан үйэ саас тухары маннык далбарга сылдьыахпыт диэн бүк итэҕэйэллэр. Оннуктар  суоппары, муоста сууйааччыны, харабылы киһи турар диэн хайыһан да көрбөт "дьоһун" дьон буоллахтара.   Дорооболоһон өлүөхтэрэ дуу, кэпсэтэн иэдэйиэхтэрэ дуу. Бүтүн өрөспүүбүлүкэ кинилэрэ суох хайдах олоруой... Оннук "улуу дьону" таһарга туспа тулуур, халыҥ тирии наада. 

Киһи хайдаҕын чугас дьонугар сыһыанныттан билиэххэ сөп. Оттон тойон хайдаҕын үлэһиттэригэр сыһыаныттан. 
***
Аартык.ру