Чөл олох туох куһаҕаннаах буолуой, дьиҥинэн, бэрт буоллаҕа эбээт. Ол гынан баран бу саҥа институппут аатыгар чөл олоҕу ТЫА ыччатыгар эрэ туһулаан үөрэтэллэр эбит. Ыччаппытын  “көмүскэ” - “көннөрүгэ” араартыы сатаан баран аны “тыаларынан”-“куоратынан” араартаан эрэбит.

Тыа хаһаайыстыбатын академиятын выпускниктара үлэ булаллара уустук, бэйэҕит да  көрө сылдьаҕыт. Тыа хаһаайыстыбатын туруга хас да биэс сылы анаа – омоллоон олоҕор кубулуйара ыраах. Онно үлэлээн абыранным диир киһини күнүстэри-түүннэри тымтыктаннахха дэбигис көр6р саарбах. Тыаҕа үлэ көстүбэтин аанньа, үөрэтии таһыма эмиэ   мөлтөһүөр. Дэлэҕэ даҕаны, тэрилтэ ааныгар “ДьГТХА уонна БГУЭП выпускниктара аралдьытымаҥ!” диэн биллэрии ыйыахтара дуо!

Үрдүк үөрэххэ киирбит эрэ киһи диэччилэргэ, академия чэпчэтии көрөр: ырыаһыт, үҥкүүһүт эбэтэр кыанар-хотунар буоллаххына аанын дэлэччи аһар. Оннук ирдэбилинэн үөрэххэ ылар кыһа аҕыйах.  

Былыр баайдар сүүрүктэринэн, бөҕө-таҕа дьонунан, көмүс куоластаахтарынан күрэстэһэр идэлээхтэрэ. Улахан ыһыахтарга хайаан да бэрт былдьаһан нэһилиэктэрин, улуустарын талааннаах дьонун күөн көрсүһүннэрэллэрэ. Былыргы кыахтаахтарыҥ күрэстэһиннэрэр, ааттарын аатырдар дьоннорун көрөн-харайан илдьэ сылдьаллара. Туох кистэлэ кэлиэй, көмүс күөмэйдээх күөрэгэй үгүһэ талааннарыттан ураты сир олоҕор улахан сыстыгаһа суох буолаллара. Ол иһин кэмиттэн кэмигэр тойон-хотун салҕааһынынан тыыннара уһуура.

Билиҥҥи кыахтаахтарбыт сурахтарын сураҕырдар дьонун (ыччатын) төһө көрөн-истэн кэллэ? Саарбахтаах соҕус буолуо.

Саха сиригэр сыл ахсын сүүһүнэн ыччат “физкульура учуутала”, “спорт тренерэ” диэн идэлээх үөрэх кыһаларын бүтэрэр.  ХИФУ иһинэн Физическэй култуура уонна спорт института, Чурапчыга бүтүн государственнай статустаах эмиэ сол курдук физкультура уонна спорт института үлэлиир. Бу кыһалар үрдүк үөрэхтээх физкультура учууталларын, тренердэрин бэлэмнииллэр.

Кистэл буолбатах, хас биирдии үөрэх кыһата спорт, ырыа, үҥкүү түһүлгэтигэр күрэстэһэр, бэрт былдьаһар. Били былыргы баайдар курдук, билигин ректордар, дириэктэрдэр ким устудьуона кыайан кини аатын ааттатарыгар интэриэстээхтэр. Аныгылыы эттэххэ амбициялаахтар. Сол курдук үйэ саас тухары урут СГУ, ДьТХИ уонна Чурапчытааҕы спорт оскуола  ыччата спорт өттүгэр күөн көрсөн кэлбитэ.

Тыа хаһаайыстыбатын института  академия буолан баран аны култуура өттүгэр чиҥник ылсыбыта. Бу, биллэн турар, 20 сылы быһа ректордыыр Леонид ВЛАДИМИРОВ обществоҕа, политикаҕа “ыйааһынын” эппитэ чахчы. Ол гынан баран ректордар, дириэктэрдэр тус амбицияларын ханнарбыт устудьуоннарын кэнники дьылҕаларыгар төһө кыһаллаллар? Сүүһүнэн физруктар үөрэхтэрин бүтэрэн баран ханна үлэлии баралларый? Оскуолалар физруктарынан ыы-быччары туолан тураллар. Улуус аайы ДЮСШ суох. Баар да буоллаҕына урукку үлэһиттэр кыра ханастарын атын эдэр киһиэхэ туран биэрэллэрэ сир саарбах.

Билигин ДьГТХА физкультурниктара ханна барыахтарай? Бу туһунан академия салалатата толкуйдаабыта дуу... үлэ ырыынага толору, ону билэ-билэ үлэтэ суох ыччат ахсаанын элбэтээри бу саҥа салаа аһыллар дуо? “Тыа ыччатын олоҕун чөл оҥорорго” эмиэ харчы көрүллүөн наада эбээт. Онто да суох кыра бюджеттэрин харах харатын курдук харыстыыр улуустар, нэһилиэктэр хантан үп ылан хамнастаан бу ыччаты үлэлэтиэхтэрэй?!

...Тэрилтэлэргэ концепция суруйарынан дьарыгырар киһи хаһан эрэ этэн турардаах: “Кылаабынайа Путин, правительство  аатын элбэхтэ ааттыахха наада, хайдах баҕарар суруллубут сурук “наһаа үчүгэй” концепция буолан тахсар”, - диэн күлбүттээҕэ. Сол курдук тыа хаһаайыстыбатын академията суруйар: “В соответствии с государственной политикой в области физической культуры и спорта, в связи с введением в действие с 1 сентября 2014 физкультурного комплекса ГТО согласно Указу Президента РФ В.В. Путина, в Якутской государственной сельскохозяйственной академии решением Ученого Совета академии № 176 от 23 июня 2014 года открыт Институт физической культуры и здорового образа жизни сельской молодежи”. Академия оннук айылаах ыччат олоҕун харыстыыр буоллаҕына, тиэргэниттэн түүҥҥү кулуубу, арыгылатар-итирдэр тэрилтэлэри тоҕо суох оҥорботуй?! Эбэтэр тыа ыччата устудьуоннар уопсайдарыгар олорор эрдэҕинэ “куорат ыччата” аатыран харыстаныа суохтаах дуу?!. Дьэ, дьикти...

Спортивнай тренер үөрэхтээх дьону “төрөтө” турабыт эрээри үлэнэн, дьиэнэн хааччыйыы суох буоллаҕына – бу норуот кэнэҕэскитин кэрдии буолар. Бэл, иннэ-кэннэ биллэр үс олимпиецтарбыт дьылҕаларын ылан көрүөҕүҥ. Байбал ПИНИГИНИ кыргыс омуга көрөн-истэн кэллэ. Кинилэр баар буолан сураҕа сураҕыран Ил Түмэн дьокутаата буолла. ПИНИГИН кыргыс дьахтарын ойох ылбатаҕа эбитэ буоллар, кини биир дойдулаахтарыгар көмөлөспөтөҕө эбитэ буоллар хантан харчыланан киһи дэтэн Ил Түмэни өҥөйүөх этэй?! Аны Роман ДМИТРИЕВЫ билсэр дьон өйдүүр буолуохтаахтар кинини ким үлэлээн-хамнастаан олорбутун – нууччалар. ДМИТРИЕВИ Саха сириттэн холдьоҕон кэриэтэ ыыппыттарыгар москвалар өйөөн, үлэлээн хамнастаан илдьэ сылдьыбыттара.

Үһүс олимпиецпыт Александр ИВАНОВ үчүгэй олохтон, бу 60 сааһыттан тахсан баран быыбардары кэрийэн кытта сатыы сылдьыа дуо? Бу айылаах ааттаах-суоллаах киһини ханна эрэ, күлүү гыммыт курдук “консультант” дуоһунаһыгар тутуу хайдаҕый?  Аһара баран атын “омук дьахтарын ылбакка” дэтэлиэх санаа киирэр, саханы ылбыт буруйугар диэбиккэ дылы... Киһиэхэ, эр киһиэхэ общественнай статус улахан суолталаах. ИВАНОВКА хамнастааҕар статус ордук суолталаах буолуо диэн сэрэйиэххэ сөп.

Онон үс олимпиецпытын иннилэрин-кэннилэрин хааччыйбатах дьон сүүһүнэн сиэрэй маасса физкультурниктары хантан үлэнэн хааччыйаары, бачча аҕыйах ахсааннаах саханы хас иккиһин физкультурник оҥоро сатаатыбыт?!

***

Аартык.ру