Эдэр дьон сиэри-туому ситэри билбэттэр, арай, айылҕаҕа таҕыстахтарына саамай муҥутаабыта сири аһаталлар, онон бүтэр. Дьиҥэр, биһиги өбүгэлэрбит олох хайа баҕарар түгэнигэр: булка-балыкка, көлүнэр көлөҕө, миинэр минэҕэ, оҕо төрөөтөҕүнэ, киһи бардаҕына барытыгар сиэри-туому тутуһаллара. Хомус Уйбаан «Холумтан сылааһа, саха дьарыга, үгэһэ» кинигэтигэр саха үгэстэрин билиэн-көрүөн баҕалаах, ордук чуолаан, ыччакка анаан өбүгэ сиэрин-туомун билиҥҥи олоххо хайдах алтыһыннаран туттуохха сөбүн туһунан суруйар. Бу кинигэни аахпыт дьон муҥха түһэриитин, ытык сиргэ сүгүрүйүү, тылы туттуу, оҕону сахалыы эйгэҕэ иитии, иччилэргэ сыһыан уо.д.а. үгэстэр туһунан элбэҕи билиэхтэрэ.  

Саха киһитэ ханна да тиийдин, сири аһатар, Айыылартан көрдөһөр үтүө үгэстээх. Тэрис «Иччилэр» кинигэтигэр биһигини тулалыыр эйгэ, сир-дойду, айылҕа, киһи иччитин туһунан кэпсиир. Автор «Итэҕэл тылдьыта» диэн кинигэтигэр саха итэҕэлин сүрүн өйдөбүллэрин быһаарыылара, сэргэ туомнара сырдатылыннылар.

Владимир Саввинов-Кугдаар Буобата «Саха мас, муос, тимир оҥоһуктара» альбом-кинигэтигэр норуот маастара былыргы сахалар олорбут өтөхтөрүн кэрийэн, өбүгэлэрбит уһаммыт уран оҥоһуктарын, туттар тэриллэрин наардаан, сааһылаан ааҕааччы киэҥ араҥатыгар таһаарда. Ааптар уус удьуорун утумнаан, бэйэтэ кыһан, хаһан, чочуйан оҥорбут оҥоһуктара альбомҥа киирэн, кинигэни киэргэттилэр.    

Саха киһитэ Үрүҥ Тунах Ыһыаҕы Саҥа Дьылы көрсөр курдук ис иһиттэн долгуйан туран күүтэр. Ким эрэ «Саха таҥаһыгар» кыттар, ким эрэ кэнсиэркэ бэлэмнэнэр. Оттон ким эрэ чабырҕах этэн чоргутуон баҕарар даҕаны, хоһоон суох буолааччы, маннык түгэҥҥэ «Чоргуй, чобуо чабырҕах» диэн Сэҥээрэ илиигэ тутар сүрдээх дьоҕус, сиэпкэ укта сылдьарга сүрдээх табыгастаах кинигэтэ күүс-көмө буолуоҕа.

Билигин Казахстаҥҥа казахтыы, Татарстаҥҥа татардыы билбэт киһиэхэ табыгаһа суох, кэлии омуктар кыратык да буоллар тылы үөрэтэн, наадаларын быһаарсаллар. Холобур, атын омук сахалыы саҥардаҕына ким баҕарар үөрэ, сэргии истэр. Ханнык да омук буоллун, олорор дойдуларын төрүт тылын кыратык да билэ-көрө сатаатыннар диэн сахалыы тылдьыт таҕыста. Хомойуох иһин, сорох төрөппүттэр оҕолорун ийэ тылтан атарахсытан иитэллэр. Кыараҕас харахтаах, хаптаҕай сирэйдээх эрээри төрөөбүт тылы билбэт буоллахха, бу бэйэбит киһибит диэн саха да, нуучча да ылыммат, истэригэр киллэрбэттэр. Онон, «Поговорим по якутски» тылдьыт саха тылын үөрэтэргэ, нууччалыы иитиилээх оҕолорго, улахан да дьоҥҥо төрөөбүт ийэ тыл сылааһын сүрэхтэригэр иҥэрэргэ, сахалыы саҥара, өбүгэ мындыр тобуллаҕас өркөн өйүнэн толкуйдуу үөрэтэргэ туһаайыллан оҥоһулунна.

Алын кылаас оҕолоругар Дабыл «Күннүк» диэн кинигэтигэр ыйдарынан сахалыы итэҕэл туомнарын, алгыстарын, сүбэлэрин биэрэр. Бу кинигэни туһанан, оҕолор кыра эрдэхтэриттэн, саха итэҕэлин, сиэрин-туомун билэ-көрө үөрэниэхтэрэ. Төрүт культураны үөрэтэргэ «Күннүк» кинигэ күүс-көмө буолуо.

Хас биирдии ыалга оҕо төрөөтөҕүнэ кырачаан киһибитин дьэ, ким диэн ааттыыбыт диэн дьонноро улахан толкуйга түһээччилэр. Билигин араас Милана, Арина диэн омук аата элбэх эрээри, саха оҕотугар наһаа барсыбат курдук. Оттон омук сиригэр бардахха, эһиги, сахалар тоҕо омуктуу ааттааххытый диэн дьиктиргии, сорохтор атарахсыта көрөллөр. Саха киһитэ сахалыы ааттаах буолуохтаах диэн санаанан салайтаран, оҕолоргутун сахалыы ааттааҥ диэн төрөппүттэргэ сүбэ быһыытынан, Багдарыын Сүлбэ «Аатта тал» диэн кинигэтин «Бичик» маҕаһыыннарыттан атыылаһыҥ, саҥа киһиэхэ аат таларгытыгар элбэхтэн барсарын, үгүстэн ордугун талыҥ!
***

Марианна ТЫРТЫКОВА.

Маҕаһыыннарбыт аадырыстара:

Дьокуускайга: Орджоникидзе уул.31, «Бэчээт дьиэтэ»; Ленин просп. 9; ХИФУ Киин куорпуһа

Ньурбаҕа «Бизнес-инкубатор» дьиэтэ, Сунтаарга «Лена», Аллара Бэстээххэ «Сиибиктэ», Майаҕа «Максим» атыы-эргиэн киинэ, Ытык-Күөлгэ Мординов уулусса 28.   

Интэрниэккэ сайтпыт: www.bichik.ru