САССР үтүөлээх учуутала, топонимист-учуонай, кыраайы үөрэтээччи публицист Багдарыын Сүлбэ 85 сааһын көрсө сэтинньи 15 күнүгэр П.А. Ойуунускай аатынан Саха театрыгар дьоро киэһэ буолан ааста. Ытык киһибитигэр сүгүрүйэбит диэн театрга тобус-толору мустубут дьон бука бары үгүрү-сүгүрү сүһүөхтэригэр туран, уруй-айхал тылларынан, Михаил Спиридоновиһы уонна кини олоҕун аргыһын Варвара Михайловнаны көрүстүлэр.

Багдарыын Сүлбэ үбүлүөйүн көрсө үйэлээх үлэтин үйэтитэргэ, талыллыбыт айымньыларын 7 томнаах кинигэҕэ киллэрэргэ оччолорго СР Ил Түмэнин Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Александр Жирков туруорсуутунан үбүлэнэн, «Бичик» кинигэ кыһатыгар номнуо 2 тома таҕыста. Онон Багдарыын Сүлбэ төрөөбүт норуотугар бэлэҕин тиэрдэргэ Александр Николаевич күүс-көмө, тирэх буолла. Кини СР Правительствотын Бэрэссэдээтэлигэр Галина Данчиковаҕа Михаил Спиридонович кинигэтин таһаарарга үп-харчы буларга диэн туруорсуу суругу 2012с. муус устар 17 күнүгэр суруйбута номнуо олоххо киирдэ. Билигин аныгы дьон бары төрүччүлэрин үөрэтиинэн дьарыктаналлар, кимтэн кииннээхтэрин, хантан хааннаахтарын сураһаллар. Итиниэхэ бу 7 томнаах кинигэ суолларын сырдатыа, сир-дойду, киһи-аймах аатын арыйыа.

Михаил Спиридонович Иванов-Багдарыын Сүлбэ: “85 сааспын туоларбар саамай күндү бэлэҕинэн Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков талыллыбыт айымньыларым икки томун бэчээттэтэн таһаартарыыта буолла. Александр Николаевич мин дьиэбэр киирэн, картотекабын, библиотекабын көрөн-истэн,иҥэн-тоҥон кэпсэппитэ. Уонна диэ, “Суруйууларыҥ суолталаахтар, мин ааҕабын, балары түмэн таһаарыахха наада эбит”, -- диэн,талыллыбытсуруйууларбын бэчээттэтэн эрэр. Онон быйылгы дьылга икки кинигэбин, талыллыбыт суруйуулар диэн халыҥ кинигэлэри, таһаартарда. Барыта сэттэ том буолуо диэбитэ. Сэттэ маннык том таҕыстаҕына, оттон, ама, үлэм тиллэн, бар дьоҥҥо тарҕаныа буоллаҕа”.

«Бичик» кинигэкыһатын дириэктэрэ Август Егоров: «Биһиги Сахабыт сирин улуустарын, нэһилиэктэрин, ытык-мааны дьонун туһунан серия олохтоон, кинигэ таһаарабыт. Күн бүгүн 30 улуус, 50 тахса нэһилиэк кинигэтэ күн сирин көрдө. Ону ис хоһоонун сааһылыырга, ис тутулун оҥорорго сүбэ-ама биэрэн, киирии тылын суруйарга Михаил Спиридонович быһаччы үлэлэһэр. Кини хайа баҕарар кэмҥэ, ханнык баҕарар былааска тостон-токуруйан биэрбэккэ, бэйэтин норуотун интэриэһин, саха албан аатын өрө туппут киһи. Ол туһугар репрессияҕа түбэһэн, хаайыыга олорон тахсыбытын да иһин, олоххо тардыһыытын, сырдыкка эрэлин энчирэппэтэҕэ.

Мин санаабар, аныгы кэм ирдэбилинэн, ити үйэ аҥаарын тухары мунньуллубут топонимика баай картотекатын компьютерга киллэриэххэ наада. Аны Михаил Спиридонович үтүмэн үлэтин барытын дьиэтигэр харайа сытар, ону болҕомтоҕо ылан, туһунан офис көрөллөрө буоллар диэн элбэх дьон баҕа санаатын этэр. Кини туйаҕын хатарааччылаах, улахан уола Ньургун эмиэ топонимиканан дьарыктанар. Онон, ситим быстыбакка, салҕанан баран иһиэ».

Багдарыын Сүлбэ үбүлүөйүгэр «Саха театрыгар» мустубут үөрэнээччилэрэ, бииргэ үлэлээбит, алтыспыт дьоно, биир дойдулаахтара, ньурбалар, культура үлэһиттэрэ, тыл үөрэхтээхтэрэ, эстрада ырыаһыттара сир аатын сириэдитэ, киһиаатын киэркэтэ тур диэн алгыстарын анаатылар, махталларын биллэрдилэр. Михаил Спиридоновиһы «Ийэ тыл» түмсүү, Ил Түмэн депутаттара, төрөөбүт-үөскээбит киэҥ Ньурбатын баһылыга Борис Попов, ХИФУ, Гуманитарнай чинчийии институтун үлэһиттэрэ о.д.а. эҕэрдэлэрин тиэртилэр. Туппутуҥ тупсан, санаабытын сатанан истин, олохтообутуҥ олохтоох буоллун диэн сыанаҕа эҕэрдэлии тахсыбыт дьон, микрофону былдьаһа сылдьан, үтүө санаа үтүмэнин ис сүрэхтэн эттилэр. Бииргэ үлэлэспит, алтыспыт түгэннэрин быһа тардан кэпсээтилэр, ол тухары Багдарыын киһи быһыытынан үтүөтүн, Ивановтар саха ыалын быһыытынан сайаҕастарын, элбэх ыалдьыттаахтарын-хоноһолоохторун, чэйдэрэ, алаадьылара минньигэһин аҕыннылар.

Ону көрөн олорон, бу биир киһи мутугунан быраҕар муҥур олоҕор бачча элбэх киһиэхэ үтүөнү оҥорбута тугунан да кэмнэммэт эбит, киһи кырдьар сааһыгар дьон үтүө тылынан ахтара, ытыктыыра, өрө тутара – бу эбит саамай улахан баай диэн санааҕа кэлэҕин. Маннык олоҕу хас биирдии киһи олорбот, бэйэтин кэнниттэн үйэлээх үлэни хаалларбат. Саха чулуута, саха саарына, саха сүҥкэн сүдү киһитэ эрэ кыайар үлэтэ уонна олоҕо бэриллибит эбит Багдарыын Сүлбэҕэ.

Хас биирдии хайа, тоҕой, алаас, күөл, үрэх сахалыы ааттаах, ол барыта картотекаҕа киирэригэр кини сүҥкэн улахан өҥөлөөх. Саха саҥалаах баарын тухары Багдарыын аата ааттана туруо, кэнэҕэски көлүөнэлэргэ тиийиэ, уһун үйэлэргэ сураҕырыа. Үлэлээбит Бүлүүтээҕи педагогическай колледжыгар кини аатынан стипендия олохтонон, бастыҥ үөрэхтээх устудьуоннарга бэриллэр, кини аатынан конференция олохтонон, кыраайы үөрэтиигэ үлэ салҕанан бара турар.

Онон, топонимика аҕата, оҕону сахалыы ааттааһын кыымын саҕааччы үлэтэ салгыы салҕанар чинчилээх эбит диэн үбүлүөйгэ мустубут дьон бүк эрэллээх тарҕастылар. 

Оттон дьоро киэһэ буруйдааҕа, Багдарыын Сүлбэ, бар дьонугар, саха дьонугар, талыллыбыт айымньыларын хомуруунньуга тахсарыгар көмөлөспүт Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлигэр Александр Жирковка, «Бичик» кинигэ кыһатыгар ис сүрэхтэн махтанарын эттэ.
***