Уйулҕан «Көһөрүллүү» сэһэнигэр Аҕа дойдуну көмүскүүр сэрии сылларыгар тоҕус томтордоох Чурапчы колхуостаахтарын аччыктааһын кэмигэр туох да бэлэмэ суох алаас дьонун хара күүстэринэн кыс ортото силлиэлээх-буурҕалаах тус хоту көһөрбүттэрэ кэпсэнэр. Муустаах байҕалга тиийэн, хоту олоро үөрүйэҕэ суох дьон үгүстэрэ тыыннара быстыбыта. Туундараҕа ханна баран иһэр суолуҥ көстүбэт хаар ытыллар холоругар сылаас дьиэтэ-уота суох элбэх киһи тоҥон, үлүйэн, аччыктаан анараа дойдуга барбыттара. Саамай тулуурдаахтара, олоххо тардыһыылаахтара тыыннаах хаалар туһугар өрө мөхсөн, хорсун санааларынан өлөр өлүүнү кыайбыттара. Кинилэр сырдык ааттарыгар өйдөбүнньүк быһыытынан бу кинигэ таҕыста. 

Билигин Казахстаҥҥа казахтыы, Татарстаҥҥа татардыы билбэт киһи үчүгэйдик олороро күчүмэҕэй соҕус, кэлии омуктар кыратык да буоллар тылы үөрэтэн, наадаларын быһаарсаллар. Холобур, атын омук сахалыы саҥардаҕына ким баҕарар үөрэ, сэргии истэр. Ханнык да омук буоллун, олорор дойдуларын төрүт тылын кыратык да билэ-көрө сатаатыннар диэн сахалыы тылдьыт таҕыста. Хомойуох иһин, сорох төрөппүттэр оҕолорун ийэ тылтан атарахсытан, нууччалыы иитэллэр. Кыараҕас харахтаах, хаптаҕай сирэйдээх эрээри сахалыы билбэт сордооҕу бу бэйэбит киһибит диэн саха да, нууучча да ылыммат, истэригэр киллэрбэттэр. Онон, «Поговорим по якутски» тылдьыт саха тылын үөрэтэргэ, нууччалыы иитиилээх оҕолорго, улахан да дьоҥҥо төрөөбүт ийэ тыл сылааһын сүрэхтэригэр иҥэрэргэ, сахалыы саҥара, өбүгэ мындыр тобуллаҕас өркөн өйүнэн толкуйдуу үөрэтэргэ туһаайыллан оҥоһулунна.

2014 саҥа сылы көрсө «Саха ыалын халандаара» «Бичик» кинигэ кыһатыгар номнуо бэчээттэнэн таҕыста. Бу күн аайы арыллан иһэр истиэнэҕэ ыйанар дьоҕус халандаарга булчуттарга, дьиэ хаһаайкаларыгар, эдэр ыалга, куурусса, сибиинньэ-коза иитэргэ соргулаах сүбэлэр, ас ырысыаптара, күн-дьыл билгэтэ, сиэрэ-туома, ыйдарынан алгыстар, түүлү тойоннооһун, киһи майгытын сылыктааһын уонна да атын интэриэһинэй матырыйааллар киирдилэр. Бу халандаары кытта саҥа күн үүннэҕин аайы туох эрэ саҥаны, сонуну арыйан иһиэххит.       

Оттон оскуолаҕа киириэн иннинээҕи саастаах оҕолорго мультик курдук дьэрэкээн, чаҕылхай ойуулардаах «Ойуурдааҕы доҕотторбут» диэн Сахабыт сирин кыылларын кырачааннарга кэпсиир кинигэ таҕыста. Бу кинигэ көмөтүнэн оҕолор барахсаттар кыыллар араастарын билэ, араара үөрэниэхтэрэ.  Кинигэни кыра сааһыттан ааҕар оҕо билиитэ-көрүүтэ кэҥиир, толкуйдуур дьоҕура сайдар, тылын баайа эбиллэр. Онон, кырачааннар барахсаттар тулалыыр эйгэни билэ-көрө үөрэнэллэригэр бу кинигэ күүс-көмө буолуоҕа.  

Кыра кылаас оҕото барыны бары билиэн-көрүөн баҕата тэһэ кэйэн, дьонуттан бу тоҕо итиннигий, ити тоҕо манныгый? диэн күҥҥэ уончата ыйытар. «Тоҕочоон» рубриканан «Саха сирин дьиктилэрэ» диэн төрөөбүт дойдубут айылҕатын кэрэ көстүүлэрин, үүнээйитин, көтөрдөрүн, хамсыыр харамайын, көмүс хатырыктааҕын кэпсиир элбэх хаартыскалардаах, ойуулардаах кинигэ хайа баҕарар оҕоҕо күндү бэлэх буолуоҕа. Бу кинигэни аахпыт оҕо Сахабыт сирин туһунан билиитэ-көрүүтэ биллэ байан, бэйэтэ сканворд, викторина айан таһаарыан сөп. Манна Дьокуускай куораты ким хаһан төрүттээбитэ, аан бастаан төлөпүөн хаһан киирбитэ барыта кэпсэнэр. Кинигэ уратыта диэн киһи эрэ хараҕын үөрдэр үгүс-үтүмэн хаартыскалардаах, оҕо болҕомтотун тардар тупсаҕай ойуулардаах.          

Оттон саха суруйааччыларын ааттарын үйэтитиигэ Дьүөгэ Ааныстыырап төрөөбүтэ 100 сылын көрсө суруйааччы айымньыларын, кини туһунан араас сылларга суруллубут ахтыылар, ыстатыйалар кинигэлэрэ «Бичиккэ» бэчээттэнэн таҕыста.

  ***

   Марианна Тыртыкова.