-          Саҥа сыл уонна саҥа дьыл диэн туох уратылаахтарый? Сахалар, биһиги, хаһан саҥа дьылга үктэнэбитий?

Саҥа сыл халбаҥнаабат “астрономическай халандаар”, сөкүүндэтигэр тиийэ суоттанар учуоттанар кэрдии кэм. Ону тутуһан, ниэмэс биһиэхэ саба түспүтэ, ону өһүөннээн маны тумнубута, траурдаабыта буолабыт? Ол аайы сир-халлаан тутула уларыйбат буоллаҕа. Хаһааҥҥа диэри халлааҥҥа хардаҕастанабытый, ундаарга ураҕастанабытый?

Онтон саҥа дьыл диэн хаһаайыстыбаннай халандаар (халлаан ундаара). Саха оттообут ото-маһа этэҥҥэ кыстыгы туораттаҕына, күөххэ үктэннэҕинэ эрэ, эргэ дьыл эстэрэ, саҥа дьыл саҕаланара. Атыннык эттэххэ, сааскы Ньукуолунтан, ыам ыйын 22 күнүттэн саҕаланара, үүнэрэ. Онон, биһиги саҥа сыл тохсус ый бастакытыттан диэн үтүктээйи, күһэлэҥ, кыһалаҥ быһыытынан бырааһынньык (липучка, сыһыарыллыы).

-          Саха норуотун национальнай бырааһынньыгын ыһыаҕы ыһыы хайдах буолуохтааҕый?

Хайа саха сүрэҕэ өрүкүйбэтэҕэй? Бу ытык сиэртэн-туомтан муҥурун билбэтэх-булбатах, суостаах-суодаллаах улуу тойон даҕаны, эбэтэр кэнчээрилэригэр кэрэхсэтэр, үөлээннээхтэригэр үҥтэрэр, саастыылаахтарын сабардыыр үтүө тойоттор туора турбаттара. Ый-күн ыһыаҕар муспут-хомуйбут быаҕа баайыллар баайдарыттан Үрүҥ Күҥҥэ, Үрдүк Айыыларга анаан ыһыахтанар быһыынан ыһан-тоҕон сиэртибэ (сиэр төлөбүрүн) биэриитин оҥороллоро. Ол аата, ыһыах тэрийээччи түһүлгэҕэ төһө киһи кэлбитин барытын этинэн, балыгынан, үрүҥ аһылыгынан тото аһатыахтаахтар, утахтара ханарынан күөмэйдэрин көйүргэс кымыһынан күндүлүөхтээхтэр, ону тэҥинэн  оонньотуохтаахтар-көрүлэтиэхтээхтэр. Онно эрэ астыммыттар уонна дуоһуйбуттар алгыстарын Үрдүк Айыыларга анаан оһуохайынан тиэрдэллэр.

-          Сахалар ыһыахха хайаан да оһуохайы оройуттан туталлар. Оһуохай диэн тыл туох суолталааҕый? 

Көстөрүнэн даҕаны, иһиллэрин курдук оһуохай диэн тыл икки саха тылыттан үөскээн таҥыллан турар тыл. Бастакыта “оһуо”, ол аата “үтүөрүө” диэн. Алгыһынан түөлбэ сир электрическэй хонуутун үтүөрдүөхпүт, оһоруохпут диэн суолталаах. Иккиһэ, “хай” диэн, ол аата “бүөлээ” диэн. Алгыһынан, үтүө баҕа санаанан сир гравитационнай, магнитнай хонуутун бүөлээ уонна бэйэҥ туруккун көннөрүн, чөллөрүй диэн суолталаах. Ол иһин ”оһуохай” дииллэрэ уонна диэхтэрэ да турдаҕа.

-          Аны кыратык олох-дьаһах боппуруоһугар тохтуохха. Эн санааҕар, былааһы эр киһи уонна дьахтар хайдах үллэстэн олоруохтааҕый?

Онтон обургутунан уонна улаханынан түмүктээтэххэ буолаары турар быыбардарынан сибээстээтэххэ, үчүгэй депутат диэн эр киһи суох, тоҕо диэтэххэ дьахтар толорор анала.

Хайа баҕарар норуот оччугуйуттан, улуутуттан тутулуга суох ыал тутулунан олоруохтаах. Таҥара айбыт тэрээһинэ биир. Таҥара сирдээҕи олоххо айбыт партията икки эрэ. Эр киһи уонна дьахтар диэн. Үсүһэ диэн суох, аахсыллыбат. Аҕа оруоллаах толоруулаах, ситэриилээх былаас (президент, правительство) бу эр дьон эйгэлэрэ, манна дьахталлар орооһуо суохтаахтар. Бу орто дойдуга өссө биир да дьахтар оҕону оҥорон көрө илик, Таҥара оннук кыаҕы биэрэ илик. Бэрилиннэҕинэ эрэ ону иилээн-саҕалаан, ситэрэн-хоторон, уһатан-тэнитэн, имитэн-хомутан олоҕу салгыыр, сайыннарар, күөн туруорар (хонтуруоллуур) кыахтаахтар. Ити курдук Таҥараттан таҥар, иилиир-саҕалыыр истэрин иһигэр иннэлээх, саптаах буоланнар “Ил Түмэни”, “Госдуманы” бу дьахталлар эрэ толоруохтаах, ситэриэхтээх эйгэлэрэ. Ол эрээри “ол киһи үчүгэй, бу киһи үчүгэй” диир төрүүр-ууһуур саастаах эдэр кыргыттар, дьахталлар буолбатах. Айылҕатын арыйбыт, толору туһаммыт элбэх оҕолоох ийэлэр уонна эбэлэр эрээттэрэ. Кинилэр эрэ уопсастыба, судаарыстыба иннигэр саамай үрдүк эппиэтинэстээхтэр уонна эбээһинэстээхтэр. Ити аата дьахталларга  үгүс элбэх тоҥ  үөрэхтэрэ, “тууһаммыттара” туһалаабат. Аан бастаан элбэх оҕолоох ийэлэр, эбэлэр диэн Таҥараттан чыыннаах буолуохтаахтар. Кинилэр эрэ депутаттыыр быраабы (маамыгы) сүгүөхтээхтэр. Киэргэнэллэрэ киһитийбит, төрүүр-ууһуур саастарын аастахтарына эрэ.

Хаһан эрэ партиялар тус туһунан кэмнэргэ быыбардыы барар буолуохтара:

1)      Президени, правительствоны, атыннык эттэххэ, толоруулаах былааһы – эр дьоннор эрэ.

2)      Иилиир, саҕалыыр, хонтуруоллуур былааһы, “Ил Түмэни”, “Госдуманы” – дьахталлар, эбэлэр эрэ салайыахтаахтар.

Билигин аан дойду парламеннарын барытын эр дьон салайаллар, ол иһин олох тупсубат, сэрииттэн атыны билбэттэр, “однополай” дьиэ-кэргэн курдук олороллор. Онон этиһии-охсуһуу, өлөрсүү-өһөрсүү, сэрии аан дойду үрдүнэн үйэлэр тухары барбытын курдук бара туруоҕа.  

Манан үгүс киһини өһүргэтэрбин биллэрбин даҕаны, дьиҥнээҕэ, ис тыына (истина) кинилэрдээҕэр күндү диэммин маннык сэһэргээтим.  
***
 Айталина Васильева

"КИСТЭЛЭН КУУС" сурунаал