«Буруйга тиэрдибит атаҕастабыл» диэн Максим Кондаков холуобунай дьыалатынан матырыйаалым хаһыаппыт 2012 сыл ахсынньы 13 күнүнээҕи нүөмэригэр бэчээттэммитэ. Онно сууттаммыт уол ийэтэ Сардаана Волкова суругун таһаарбытым итиэннэ бэйэм санаабын эппитим. Кылгастык санатар буоллахха, хаста да кырбанан-атаҕастанан, муҥур уһукка тиийэн сааланан, ол эрэн, киһини өлөрбөтөх сууттанааччыны Бүлүү оройуоннааҕы суута алта сылга кытаанах режимнээх хаайыыга көҥүлүн быһарга уурбута. «Сааны ылан, киһи туһаайыытынан ытыы – чахчы буруй. Ол эрэн, киһи оҥорбут буруйугар дьүөрэлии миэрэнэн накаастаныахтаах. Суут элбэх чэпчэтэр өрүттэри учуоттаабыт эрээри, бэл диэтэр, судаарыстыбаннай буруйдааччы усулуобунай миэрэни көрдөөбүтүн үрдүнэн, 6 (!) сылга көҥүлүн быспыта диэн – чахчыта даҕаны, аһара кытаанах бириигэбэр» диэн суруйбутум онно.Сиэрдээх быһаарыы диэн баар буоллаҕына, ити бириигэбэр көтүрүллэн, дьыала саҥаттан көрүүгэ барыан баҕарбытым. Оннук да буолбута – СР Үрдүкү суута ити дьыаланы 2012 сыл ахсынньы ыйыгар көрөн, дьыаланы суут саҥа састаабынан, хаттаан көрөрүгэр, Бүлүү оройуоннааҕы федеральнай суутугар ыыппыта.

Ол туһунан «Дьыала саҥаттан көрүллүөҕэ» диэн матырыйаалбар иһитиннэрбитим («Саха сирэ», 17.01.13, 7 №). Онно өссө дьон санаатын киллэрэн биэрбитим. Биһиги хаһыаппытын суруттаран эрэ буолбакка, дьон интернет ситимигэр эмиэ хото ааҕар (http://sakhasire.ykt.ru/). «Буруйга тиэрдибит атаҕастабыл» ыстатыйаны ол кэмҥэ 7 тыһ. тахса киһи ааҕан, барыта холбоон 40-ча кэриҥэ киһи бу дьыалаҕа бэйэтин тус санаатын эппитэ. Бу дьонтон 98 %-на Бүлүү суутун бириигэбэрэ сиэри таһынан кытаанаҕын эппитэ, ити уураах көтүрүллэн, дьыала хаттаан көрүллэригэр баҕалааҕын биллэрбитэ. Бүгүҥҥү күҥҥэ ити ыстатыйаны 8179 киһи аахпыта көстөр.

Үөһэ этиллибитин курдук, Бүлүү оройуоннааҕы федеральнай суута бу дьыаланы хаттан көрбүт уонна олунньу 1 күнүгэр бириигэбэр таһаарбыт (судьуйа Н.С.Мартынов, судаарыстыбаннай буруйдааччы Л.Ю.Докторова). Суут М.М.Кондаковы РФ Холуобунай кодексатын 30-с ыст. 3-с чааһынан — 105-с ыст. 1 чааһынан буруйдааҕынан билиммит уонна накаастабыл миэрэ быһыытынан, көҥүлүн күөмчүлээһинэ суох, 6 сылга көҥүлүн быһарга уурбут. Итиниэхэ РФ Холуобунай кодексатын 73-с ыстатыйатыгар олоҕуран, анаабыт накаастабылын усулуобунайынан ааҕан, 3 сыл кэтээн көрөр болдьоххо итиэннэ эмсэҕэлээччи А.А.Крылов туһатыгар 150 тыһ.солк. суума моральнай хоромньуну төлүүргэ уурбут. Максим Кондаковы суут саалатыттан босхолообут.

Бүлүү оройуоннааҕы федеральнай суутун ити бириигэбэрин, сокуоннай бырааптарын туһанан, эмсэҕэлээччи Крылов уонна кини интэриэһин көмүскүүр адвокат А.И.Прокопьев СР Үрдүкү суутугар ааһыммыттар. «Аһара чэпчэки бириигэбэри кытта сөбүлэспэппит, Максим Кондаков көҥүлүн чахчылаахтык быһаргытыгар уонна моральнай охсууну 500 тыһ.солк. сууманы уураргытыгар көрдөһөбүт» диэн ис хоһоонноох.

СР Үрдүкү суутун холуобунай дьыалаларга коллегията ити апелляционнай үҥсүүлэри бу дьыл кулун тутар 19 күнүгэр көрөн, быһаарыы таһаарбыт. Дьыала матырыйаалларын бэрэбиэркэлээн, ханнык быһыыга-майгыга оҥоһуллубутун сиһилии үөрэтэн-чинчийэн, суут кыттыылаахтарын санааларын барытын истэн баран, Бүлүү оройуоннааҕы федеральнай суутун бириигэбэрин сокуоннай, оруннаах уонна сиэрдээх диэн быһаарбыт.

Бу дьыала түмүгэр олоҕуран, усулуобунай миэрэнэн накаастаныы диэн тугун-хайдаҕын кылгастык быһаара түһүөм этэ (бу миэрэ туһунан «Тургутар болдьох» диэн ыстатыйаҕа урут сиһилии суруйбутум, «Саха сирэ», 19.03.2009, 48 №). Ону ыстатыйаларым дьоруойа Максим Кондаков эмиэ болҕойон ааҕыан баҕарабын. Бастатан туран, бу миэрэ буруйдаах киһи алҕаһын көннөрүнэригэр эрэнии быһыытынан сыаналаныахтаах. Сууттаммыт киһи биирдэ сыыһа-халты туттубутун бырастыы гыныы курдук ылыммакка, олоҕун тухары улахан уруок оҥостон, аны хатылаабат туһугар кыһаллыахтаах. Ол инниттэн кини суут ыйбыт эбээһинэстэрин, холуобунай-исполнительнай инспекция ирдэбиллэрин ити болдьох устатыгар энчирэппэккэ толоруохтаах, ыйыллыбыт күнүгэр-дьылыгар, бириэмэтигэр кэлэн бэлиэтэниэхтээх, инспекцияттан көҥүлэ суох дойдутуттан барыа, олорор сирин уларытыа суохтаах.

Маны тэҥэ, бобуу суох буоллаҕына, үлэлээбит сиригэр салгыы үлэлиирэ көҥүллэнэр. Үөрэнэ сылдьыбыт буоллаҕына, үөрэҕин салгыахтаах. Общественнай бэрээдэги кэһиэ суохтаах (арыгы иһиэ, итирик сылдьыа, айдаарыа-охсуһуо суохтаах). Бу ирдэбиллэри кэһэр түгэнигэр, киниэхэ бастаан сэрэтии оҥоһуллар. Бастакы сэрэтии кэнниттэн бу киһи өйдөммөтөҕүнэ, иккиһин тугу эрэ кэстэҕинэ, инспекция суукка представление түһэрэр. «Бу киһи тургутар болдьоҕун өссө уһатан биэриҥ» диэн ис хоһоонноох. Онно да долоҕойугар тиэрдибэккэ, бэрээдэги, ирдэбиллэри кэстэҕинэ, бу киһи көҥүлэ дьиҥнээхтик быһыллан, күлүүстээх хаайыыга утаарылларыгар тиийэр. Онон, усулуобунай миэрэнэн сууттаммыт киһиттэн бэйэтиттэн, чугас дьонун өйөбүлүттэн бу киһи дьылҕата улахан тутулуктаах."
***
Аартык.ру