***
Тохсунньу 29 күнүгэр, иллэрээ хонуктааҕыта Саха сирин президенэ Егор БОРИСОВ республика Общественнай палата чилиэннэрин кытары көрүстэ. "ОП үлэтин-хамнаһын көдьүүһэ улаатарын туһугар тугу оҥоробут?" - диэн ыйытыыга харда көрдүүр мунньах буолла.
***
- Харчы!
Биллэн турар, аныгы обществоҕа хамсатар күүс - харчы буолара өйдөнөр. Төһө да "общественнай" диэн аатырдар, айан-сырыы орускуотун бэйэ сиэбигэр сэлээнниир уустук. Сорох-сорохторго кыаллыбат даҕаны. Арай, боппуруос үп-харчы кээмэйигэр тиийэн иҥнэр.
Былырыын ОП бюджета 3,2 мөл. солк. эбит. Председатель Василий ИВАНОВ (Мааны Баһылай) быйылгы харчыны икки төгүл үрдэтэллэригэр туруоруста. Василий Николаевич командировкаҕа, аппараакка эбии үлэһит туталларыгар, ол-бу докумуон, үөрэтэр-такайар, ыйар-кэрдэр үлэни таһаарарга, оҥорорго - 6,3 мөл. наада диэтэ. Маны, СР Үпкэ миниистирэ Валерий ЖОНДОРОВ истэн олорон, харчыны туохха көрдүүллэрин сиһилии суруйан киллэриҥ, өссө биирдэ көрүөхпүт диэн эрэннэрдэ.
Киһи киһиттэн үөрэнэр. Онон ОП чилиэннэрэ айанныахтарын, атын регионнар хайдах үлэлииллэрин, РФ ОП-гар баран уопут атастаһыахтарын, бэйэ сибээһин олохтуохтарын, көстүөхтэрин-биллиэхтэрин наада. Ханнык баҕарар боппуруоһу туруорсарга сибээс, тус билсиһии - дьыаланы ситиһэргэ улахан куоһур.
Туох баар нэһилиэктэргэ Общественнай сүбэлэр тэриллиэхтээхтэр. Тэрийэр, салайар эппиэтинэс республика ОП-гар сүктэриллэр. Онон, харчы хайдах да эргит, ОП гражданскай обществоны оҥорор үлэтэ быйыл "сыаната үрдүөхтээх".
***
Егор БОРИСОВ хас көрсүһүү ахсын дьон гражданскай обществоны тэрийэргэ көҕө суоҕун, үөһэттэн ыйыы-кэрдии кэлэрин кэтэһэн олорорун ахтар үгэстээх. Хайыахпытый, сүүс сылы быһа төбө олоруутун түҥнэри эргиппиттэрэ биир сылынан көнө түһэ охсубата биллэр. Ол да буоллар, син кыралаан да буоллар (баҕар олуонатык да көһүннэр) дьон хамсааһына баар буолан эрэр. Олох суох диир кыаллыбат. Арай, дьону кыаҕын-күүһүн сөпкө салайан биэрэр дьиҥнээх лидердэр татымнара баар суол.
ОП президенниин мунньаҕар лидери иитии боппуруоһа таарылынна.
Валентина КИРИЛЛИНА ыччат лидердэрин иитии үлэтэ ситэтэ суоҕун ыйар. Билигин ыччат лидердэрэ, уопсайынан даҕаны "лидердэр" үөһэттэн ананар үгэстээхтэр. Дьиҥнээхтик бэйэтэ кыаҕынан, дьоҕурунан, өйүнэн-санаатынан сабырыйан тахсыбыт лидер тарбахха баттанар. Былыр, "хомсомуол" диэн тэрилтэ баарын саҕана "лидердэри көрдүүр үлэ" ыытыллыахтааҕын туһунан устаапка сурулла сылдьара диэн этэллэр. Аныыр буолбатах - КӨРДӨӨН булар үлэ.
Егор БОРИСОВ, лидердэр тахсалларыгар "оҕо-ыччат биир ситимнээх кэлимсэ тэриллиитин тэрийиэххэ" диэн ИЛДЬИТИГЭР эппитэ төһүү буолуон сөп.
Дьэ, ол тэрилтэ пионер-хомсомуол кэриэтэ лидери көрдүүр үлэ ыытыан сөп.
Сиэтэ сылдьан сиэптээх бинсээк кэтэрдэн баран "бу лидергит" диэн анаан кэбиспиттэн дьиҥнээх тэрийэр, салайар, көҕүлүүр дьоҕур тыыллан-хабыллан тахсыбат. Кыахтаах киһи бэйэтэ тахсыахтаах.
***
"Гражданскай обществоны үөһэттэн бирикээстээн тэрийиллибэт", - диэн Саахарап, Болотнай болуоссаттарын миттиннэриттэн кэлбит тыллар ОП биир чилиэнин уоһуттан тахсаллар. Итинник саныыр буоллаҕына, тоҕо ОП чилиэнинэн киирбитэй? Былаас тэрийэр үлэтин оҥорбутун кэннэ общественноһы хамсаттыннар ээ.***
Бу мунньахха сонуну тарҕатар тэрилтэлэр ОП үлэтин кыайан сырдаппаттарын хомуруйдулар. Оттон ОП чилиэннэрин ортотугар бүтүн ус суруналыыстыкаҕа сыһыаннаах дьон олороллор эбээт. Уһук Илиҥҥэ ханыылааҕа суох медиа-империя тэрийээччитэ, бүтүн республика сонуну тарҕатар агенствотын хотуна (Саҥа дьыл иннинэ эрэ аҕай үлэтин миэстэтин уларыппыта) уонна федеральнай таһымнаах ханаал суруналыыһа. Итинник СМИ бэрэстэбиитэллэрдээх олорон ОП үлэтэ сырдатыллыбатын үҥсэргиир арыый сыыһа буолуо.
***
ОП чилиэнэ Алексей ЗАГОРЕНКО палаата чилиэттэрэ "үтүөлээххэ" уонна "үлэһиттэргэ" хайдаллар диэн этэр. "Үтүөлээхтэр" таах сылдьаллар үһү, аата-суола суох "үлэһиттэр" эрэ бурҕалдьыны соһоллор үһү. Ону отчуоттаталыахха диэн кини туруоруста.
Отчуоттуур бэрт буоллаҕа дии.
Оттон биир өттүнэн ылан көрдөххө, чуолаан, ааттаах-суоллаах, общественноска ытыктанар дьон ОП-ҕа киирэн бу тэриллии ыйааһынын ыараталлар эбээт. Ааттаах-суоллаах дьон палаата биир сыллааҕы үлэтигэр холооно суох республика туһатыгар үлэлии сылдьаллар. Чуолаан, ОП былааҕын анныгар эрэ үлэлэрэ манна сыаналаныа суохтааҕа буолуо. Мандар Уус - саха норуотун духуобунаһын былааҕа, сүрүн ис тутулун пропагандалыы сылдьар кырдьаҕас. Мандар Уус тылын истэ дьон кэлиэ дуу, эбэтэр "үлэһит" ОП бэрэстэбиитэлин дуу?
Ааттаах-суоллаах норуодунай суруйааччы Николай ЛУГИНОВ аҥаардас "Чыҥыс Хаан ыйааҕынан" айымньыта саха уус-уран литературатын биир сүдү олугар таһаарда. Саха норуотун аан дойду норуоттарын историяларын кытары ситимнээн, глобальнай проблеманы туруоран анаарда.
Иван ШАМАЕВ республика кэнэҕэс элитэтин иитэ-такайа сылдьар. Валерий ЛУКОВЦЕВ редактордыыр "Бичигэ"норуотугар оҥоро сылдьар өҥөтө ыйааһынынан кээмэйдэммэт, солкуобайынан ааҕыллыбат буоллаҕа. Россияҕа суон сурахтаах кинигэ кыһатын тэрийии, норуот өркөн өйүн, муудараһын, уус-уран тылын хаачыстыбалаах бэчээт бородууксуйатыгар кубулутан дьоҥҥо тиэрдии - сүҥкэннээхэй дьыала.
Ааттаах-суоллаах, үтүөлээх дьону кыбычыын кумааҕы үлэтигэр аралдьытыахтааҕар, ол күннээҕи түбүгү-садьыгы тустаах аппараат үлэһиттэригэр сүктэрэр ордук буолуон сөп. Наада буоллаҕына аппарааттарын хаҥаттыннар, оччолоох үп баранара буолуо.
***
ОП сорох чилиэннэрэ бэйэлэрин тус сыалларын ситиһэргэ, палаатаны тирэнэр площадка оҥосто сатыыр сорунуулара баар дуу...
Общественнай палаата сыала-соруга диэн, судургутук өйдөөтөххө - былаас бары хаттаҕаһын норуокка ситимниир далаһаны тардыы, сокуон туоларын хонтуруоллуур, сокуоннары ыларга дьон санаатын, баҕатын учуоттуулларын туруорсуу, киһи быраабын өрө тутуу. Палаатаҕа хас да хамыыһыйа тэриллибит. Хомойуох иһин, ОП сайтыгар хас, ханнык хамыыһыйа баара ыйыллыбытах (блог кураанах). Отчуоттарыттан көрдөххө, Регион имиджигэр, туризмҥа хамыыһыйа баар.
"Имидж" диэн тыл, былырыыҥҥы айдааны санатар. Республика имиджыгар көрүллүбүт уонунан мөлүйүөн туһуттан, куонкурсу тэрийбит вице-президент Дмитрий ГЛУШКО олбуоругар элбэх таас тамнаммыта.
Республиканы пиардыырга харчы төлөнүөхтээҕин туһунан идиэйэ аан бастаан БГУЭП иһиттэн тахсыбыта дииллэр. Ол төһө кырдьыктааҕын ырыта барыллыбат эрээри, бу үөрэх кыһатын филиала бэрт бүдүмүк үлэлээх кыһа курдук көстөр. Үлэҕэ ылааччылар ДьГТХ уонна БГУЭП выпускниктарын "не беспокоить" диэн биллэрэллэрэ даҕаны элбэҕи этэр дии саныыбын.
БГУЭП пиарга анаан сылын аайы элбэх тэрээһиннэри тэрийэр. Соҕурууттан дьон бөҕөтүн сурунан ылан лекция аахтараллар, семинар ыыттараллар. Соҕурууттан биһигини "үөрэтэ" кэлбит дьон бары туһалаах өйү-санааны иҥэрэллэр дии саныыр саарбахтаах.
БГУЭП биир чаҕылхай көстүүтэ уонна таабырына - Андрей ХОРОШЕВ (И). Ханан эрэ уруурҕаан, чэҥ дойдуга кэлэн үлэлиэххэ-хамсыахха диэтэххэ... аныгы үйэҕэ дьикти көстүү. Итиччэ айылаах мааныга-далбарга сылдьар федеральнай суруналыыс, киинэ артыыһа... уонна сирин үрдэ хаалынньаҥ олохтоох, үөрүнньэҥ, ыалдьытымсах кыра норуот.
Андрей ХОРОШЕВ президеҥҥэ туһаайан "республика имиджын оҥорорго кинини үс министэриэстибэ кытыннарбатын", "дуоһунаһын үрдүттэн дьонун дьарыйарыгар" көрдөстө. Республика имиджын СР Тас сибээскэ уонна федеративнай сыһыан министиэристибэтэ, СР Урбааҥҥа уонна туризмҥа министиэристибэтэ дьарыктанарын үрдүнэн, ОП-га тоҕо хос хамыыһыйа тэрийэн онно кыттыһа сатаата? Министиэристибэлэр ситэри үлэлээбэт буоллахтарына, үлэлэрин тупсаралларыгар сүбэ-ама, сокуон барыла оҥоһулларыгар күүс-тирэх эрэ буолуохтаахтара буолуо дии. Кинилэр үлэлэрин общественнай ноҕурууска быһыытынан, босхо ОП чилиэнэ толороору гынар дуу?
***
Тааҕы таах диэн аҕыннахха, "Якутск вечернэй" Москваҕа ылбыт уочараттаах наҕараадатын, хаһыат салалтатын аатыттан Андрей ХОРОШЕВ ылбытын туһунан суруйуу тахсыбыта.
Ону сэргэ, былырыын, Общественнай телевидение тэрийэр туһунан идиэйэ күөрэйбитин кэннэ, ОП председателэ Василий ИВАНОВ илии баттааһыннаах сурук тирилээн тахсыбыта: "Азия оҕолоро" спорт оонньуутугар Егор БОРИСОВЫ "Саха" НКИК куһаҕаннык көрдөрдө" диэн... Василий Николаевич манна көннөрү илии баттааччынан эрэ сылдьыбыта буолуо диэн сэрэйиэххэ сөп. Национальнай телевидение "итэҕэһэ-быһаҕаһа" ыйыллара, атын проект тирэнэн тахсарыгар буору нүөлсүтүү быһыытынан барбытын билбэтэх буолуохтаах.
***
Палаата икки чилиэнэ туораабытыттан (олохтон, үлэттэн) сылтаан, икки миэстэ кураанах турар. Манна экономист уонна юрист наада этэ диэн ОП чилиэннэрэ көрдөстүлэр.
***
Онон, тус сыалы ситиһэргэ анаммакка, Общественнай палаата дьиҥнээхтик гражданскай общество, өй-санаа үөскүүрүгэр күүһүн-күдэҕин уурдун, сокуон тутуһулларын, үлэлиирин ирдээтин, дьон бэйэтин олоҕун бэйэтэ оҥосторугар көҕүлээтин диэн баҕарабыт.
***
Туйаара НУТЧИНА,
Аартык.ру
Ааптар хаартыскаҕа түһэриитэ. Мунньах тугэннэрэ.
Комментарии