Ол сиэринэн, Ил Түмэн спикерэ Виталий БАСЫГЫСОВ суруналыыстары ыҥыртаан кабинетыгар ыалдьыттатта. Уонча сытыы бөрүөлээх дьон иннигэр - аһаҕас эфиргэ олорор курдук сананар тустаахха дьулаан соҕус буолуо да буоллар, хайыаххыный, бу ыгар-түүрэр күннэр-дьыллар тирээн турдахтарына бэчээти кытары аахсарга тиийэҕин.
"Сөпкө" суруйааччылары сэргэ, "объективнай" суруйааччылар иннилэригэр олорон спикер тугу кэпсээтэ?
***
Бастатан туран, ааспыт сылга сокуону оҥорор республика уоргана үлэтэ-хамнаһа хайдах барбытын уопсай тылынан билиһиннэрдэ.
Федеральнай таһымҥа тахсар сокуон барылын субъектар 30%-ра утардаҕына уларытыллар бэрээдэктээх эбит. "Ону, национальнай республикалар эрэ, үгэс быһыытынан сөбүлэспэттэрин этэллэр, атын регионнар - кыраайдар, уобаластар улаханнык наадыйбаттар. Инньэ гынан, биһиги интэриэспитин көмүскүүрбүт олус уустук", - диир Виталий Николаевич.
Ханнык эмэ боппуруоска федеральнай таһымҥа сокуон ылылла илик буоллаҕына, субъектар бэйэлэрэ сокуон толкуйдаан, ылынан үлэлииллэр. Онтон кэлин субъект сокуонун кэнниттэн федеральнай сокуон ылылыннаҕына, дьэ, онно биһиги сокуоммутун "сөп түбэһиннэрэ" сатааммыт ньиэрбэбитин-тириибитин барыыбыт. Ол ордук 90-с сылларга ылыллыбыт Суверенитет декларацията, Төрүт сокуоммут "сөп түбэһиннэриитэ" улахан айдааннаахтык барбытын ааҕааччыларбыт өйдүүр буолуохтааххыт. Оччолорго төһө прокурор погонугар хас сулус түспүтэ буолуой?
Атын республикаларга, холобур, национальнай субъектар тумус туттар Татарстаннарыгар, хонтуруоллуур уорган былааһы, парламены кытары бииргэ үлэлэһэн, улахан сүпсүлгэнэ суох бэйэлэрин сокуоннарын түргэнник бэрээдэктииллэр эбит. Оттон биһиэхэ, прокуратура быһа, суоһурҕанан туран сокуону көннөттөрөрүн  ордорор. Инньэ гымматахтарына - "көрдөрүүлэрэ түһэр". Көрдөрүүтэ суох үлэ - үлэ үһү дуо?  
***
 Кулун тутарга Ил Түмэн делегацията Федеральнай мунньахха барыахтаах. Онно тиийэн, бастакы уочарат, ханнык боппуруостары ордук чиҥэтэн туруорсуохтаахтарын быһаара сылдьалларын туһунан Виталий БАСЫГЫСОВ кэпсиир. Арктикаҕа сыһыаннаах кэккэ уларытыылар киирээри тураллар эбит.  Ону сэргэ, Уһук Илин сайдыытыгар аналлаах госпрограмма дьүүллэһиллэ сылдьар. Демография политиката көрүллэр. Дьиҥинэн, толкуйданар, быһаарыы ылыллар кэмиттэн саҕалаан үлэлэһэр ордук буолуох этэ дуу. Ситиэх сиппитин, туолуох туолбутун кэннэ, хойутаан далбаатааһар көдьүүһэ быдан кыра буолара буолуо.
***
Бэчээт эйгэтигэр тахсар уларыйыылар, аныгы технологиялар үгэһирбит кумааҕы хаһыаттар балаһыанньаларын түөрэҥнэтэн эрэрин спикер бэлиэтиир. "Интернети ааҕан баран, кумааҕы хаһыаты киһи ааҕыан баҕарбат. Сонуна сойон хаалар, - диир. - Оттон анаарар-ырытар, сонуна сойбот матырыйааллаах сурунааллар ааҕыллымтыалар".
***
Бэчээт күүһүн туһунан этэр:
- "Пуси Райт" айдаанын кэнниттэн мин, толкуйдуу да барбакка, тута куһаҕаннык быһыыламмыттар диэбитим. Хайдах храмҥа итинник быһыыланыахха сөбүй?! Онтон арай прессэ, аан дойду прессэтэ бары куолаан айдааран, көмүскэһэн киирэн барбыттарыгар... саарбахтаатым ээ, - диэн күлэр. 
***
"Сааскы сессия - Ил Түмэн 4-с мунньаҕын тиһэх сессията", - диэн БАСЫГЫСОВ этэр. Урут, эрдэ, Виталий Николаевич быыбарга кыттыан баҕарбатын быктаран аһарбыттаах. Ол гынан баран бу сырыыга "хамаанда киһитэбин" диэтэ. Ол аата бэйэтэ баҕарбатын да үрдүнэн күһэйэн кытыннарар буолбуттар диэн сэрэйдибит.
Кистэл буолбатах, хас да хаһыат, ол иһигэр "Аартык.ру" Ил Түмэн састааба уларыйахтаах, "саҥа хаан" кутуллуохтаах диэн суруйан турабыт. БАСЫГЫСОВ: "Наһаа Госдума курдук "ыраастааһын" буолбат ини", - диэн эрэнэ саныыр. Сокуону оҥорорго үөрүйэхтээх, билэр, сатыыр, уопуттаах дьон "ордоллоругар" баҕарар.
**
Быыбар балаҕан ыйыгар буоларын Ил Түмэн салалтата туруорсан, уларыттара сатаабыт. Сайын агитационнай үлэни ким сэҥээриэй? Дьон бары кэриэтэ тымныы кыһынтан саллан, саҥа дьылга күүс-уох ылына даачаларынан, соҕуруунан-тыанан тарҕаһан хаалаллар. Бюджет үлэһиттэрэ- саамай элбэх электораты хомуна сылдьар эйгэ - уоппускаланар. "Квартиралары да кэрийдэхпитинэ киһи буларбыт саарбах", - диэн спикер мунаарар. "Хотугу сиргэ саатар алтынньыга оҥоруохтар этэ" диир.
***
Биллэн турар, аныгыс Ил Түмэн 5-с мунньаҕар кимнээх депутааттыы кэлэллэриттэн 2015 сыллаах Ил Дархан быыбара тутулуктаах. Ил Түмэн састааба олорчу барыта да буолбатах уларыйыы, саҥа сүүрээн киириэ диэн кэтэһэбит даҕаны, БЫЛААС диэн биир туспа, улахан тутулуктаах наркотик кэриэтэ. Биирдэ былааһы амсайбыт киһи ааспат-арахпат дьарҕаҕа ылларар. Онон баҕа өттүнэн былаастан, харчыттан аккаастанар киһи суох буолан, тирээн турар быыбардарга улахан киирсии тахсара сэрэйиллэр.
***
Аартык.ру