Тиксии күнүн-күөнэҕин саҕана нэһилиэнньэтин ахсаана 10 000-тан тахса тыһыынчаҕа тиийэрэ. Билигин өлө-сүтэ 2-3 тыһыынчаны кыайар-кыайбат киһи олорор. Союз хас уон хонноҕуттан тиийэ кэлэн олохсуйбут, араас омук сыдьааннара олорор бөһүөлэктэрэ билигин "депрессивнэй оруйуоннарга" киирсэр. Үлэ суох. Үлэ суох буоллаҕына ханнык олох кэлиэй.

Аан дойдуга Арктиканы былдьаһан судаарыстыбалар  чэҥнээх уу түгэҕэр тиийэ  былаахтарын анньар кэмнэригэр, биһиги хотугу бөһүөлэкпит дойду салалтатын хараҕын далыттан мүлчү тутулла турара букатын өйдөммөт. Тиксии авиапуордун байыаннайдар бырахпыттарын түмүгэр – айан-сырыы соҕотох утаҕа сарбыллан айдаан тахса сырытта. Президент Егор БОРИСОВ Москваҕа Саха сирин күннэрэ ыытыллар тэрээһинигэр сылдьан, “РИА-Новости” агенство пресс-конференциятыгар пуорт сабыллыбытын “ыраас халлааҥҥа этиҥ эппитигэр” холообута. Билигин, оборона миниистирэ уларыйан, Тиксии пуордун үлэтэ сөргүтүлүннэ диэн отчуоттаатылар.

Тиксиигэ Сэбиэскэй кэмҥэ улахан муора пуорда баара. Устар борокуот ааллар сыбыытаһан олороллоро диэн олохтоохтор ол кэмнэри олус суохтууллар. Хотугу муора суолун сөргүтэр туһунан кэпсэтии дойду салалтатынк кытары кэпсэтии саҕаламмыта ыраатта. Путин премьердээн олорор кэмигэр, Тиксиигэ аан дойдутааҕы суолталаах гидрометеокиин аһылларыгар  ол туһунан кэпсэтии таҕыста диэн Егор БОРИСОВ иһитиннэрбитэ.

 Биллэн турар, муора суолун хаттаан тилиннэрэргэ элбэх үп наада. Ол гынан баран үп стратегическэй суолтаҕа “баранар”. Аан дойдуга “Арктика иһин сэрии” мээнэҕэ күөдьүйбэт. Арктикаҕа сиртэн хостонор баай харалла сытарыттан ааһан, ыраас салгын, уу саппааһа баар. Арктика айылҕатыттан киһи-аймах дьылҕата тутулуктааҕын сайдыылаах дойдулар бары өйдөөтүлэр. Онон, Саха сирэ Хотугу муора суолун сөргүтэргэ туруорсара, аҥаардас хотугу таһаҕас таһыытын эрэ хааччыйар сыалтан оҥоһуллубат, инникини өтө көрүүттэн тахсар. Россия хотугу кыраныыссатын чиҥэтиэхтээх, сирин-дуолун бөҕөргөтүөхтээх. 

***

Хотугу муоранан айан аһылларыгар биһиги тугунан көдьүүстүөхпүтүн сөбүй? Хараабылларынан уонна идэтийбит таһымнаах экипажтарынан.

Олохтоох өрүс пуорда – “ЛОРП” ААО  300 транспортнай суднолаах.

Холбоон биир сырыыга 370,97 тыһыынча туоннаҕа тиийэ  таһаҕаһы илдьэр кыахтаах. Ону таһынан, чычаас ууга устар флоттаах: паром, баржа, буксир. Өрүскэ уонна муораҕа устуон сөп  кураанах таһаҕаһы тиэйэр суднолары таһынан, танкердардаах.  Бачча таһаҕаһы сиринэн даҕаны, салгынынан даҕаны таһарыҥ  син биир биһиги курдук улахан территориялаах региоҥҥа кыаллыбат.

Союз эстибитин кэннэ,  республика Ленатааҕы пароходствотын тутан хаалбыта улахан суолталаах. Өскөтүн ыһыллыы-тоҕуллуу кэмигэр кэтэх бас билиигэ пароходтарын биэрэн кэбиспитэ эбитэ буоллар, таһаҕас тиэйиитэ дьэ кырдьык уустугурарын ааһан, сыаната бас быстар буолуох этэ. 

Ленатааҕы пароходство муораҕа устар кытары суднолардаах. Балар бэлиэр Хотугу муора суолунан  Хатанга пуордуттан Певеккэ диэри сылдьаллар. Экипаж муораҕа сылдьар үөрүйэхтээх.

2015 сылга суднолар техническэй регламеннарын ирдэбилэ уларыйыахтаах. Аныгы ирдэбилгэ эппиэттээбэт ааллар үлэлииллэрэ бобуллар. Пароход син биир киһи кэриэтэ дьылга-күҥҥэ кыһарыйтарар, эргэрэр. 2015 сылга диэри Саха сирин сүрүн таһаҕас таһааччыта – ЛОРП суднолара саҥа регламеҥҥа эппиэттиир курдук саҥардыллыбатахтарына таһаҕас таһыыта улаханнык атахтанар. Онон республика иһигэр суднолары тутар, өрөмүөннүүр собуоту Жатайга астахха, онно үрдүттэн өрүскэ-муораҕа устар каадыры бэлэмнээтэххэ, атын регионтан суднолары атыылаһан, специалистары онно үөрэттэрэрдээҕэр бюджекка быдан барыстаах буолуоҕа.

Иккиһинэн, Жатайга үлэ миэстэтэ тахсыаҕа. Собуот кыаҕын ылан толору үлэлээтэҕинэ ааттыыр-угуйар үппүт-харчыбыт дьэ киириэҕэ. Атын регионнар судноларын манна аҕалан өрөмүөннэтиэхтэрэ, саҥаны атыылаһыахтара. Үөрэх кыһата аһылыннаҕына – каадыры хааччыйыы мантан тарҕаныаҕа.

Онон  Жатайга  суднолары өрөмүөннүүр, оҥорор собуот аһыллара буоллар эргиччи көдьүүстээх буолара сэрэйиллэр. Бэйэтэ флоттаах, онтун тутар-оҥорор собуоттаах, каадыры бэлэмниир кыһалаах республика ырыынакка күрэстэһэр кыаҕа улаатыаҕа.

 

 Станислав ИГНАТЬЕВ,