Кинилиин тута сибээстэһэн, редакцияҕа ыҥыран, бу идиэйэтин туһунан сиһилии сэһэргэстибит. Мэҥэ-Хаҥаластан төрүттээх Елизавета-Антонина Гаврильева, айар куттаах киһи, толкуйдаан таһаарбыт ньымата да уратылаах. Туох санааттан «Быраап, Суут уонна мин» диэн барыл үөскээбитин ааптартан бэйэтиттэн истиэҕиҥ:

·         Оҕо төрүөҕүттэн олохтоох эйгэ уонна уопсастыба ханнык быраабылаларынан олорорун, киһи туох бырааптааҕын хайаан да билиэхтээх уонна бэйэтэ атын киһи правовой көҥүлүн күөмчүлүүр, кэһэр түгэнигэр, сокуон хараҕынан эппиэккэ тардыллыахтааҕын чуолкайдык билэр гына иитиллиэхтээх. Бэл, алын кылаас, оҕо садын оҕолоро үөхсэллэрэ, көҥүл охсор-тэбэр үгэстэрэ баара мэлдьэх буолбатах. ДьиӨэр, итинник быһыы сокуон хараҕынан дьүүлгэ турар быраабы кэһии буолар эбээт.

Үгүс эдэр дьон сокуон эйгэтин кытта суут ыскаамыйатыгар олорон баран, саҥа билсэр. Оскуолаҕа сокуону-быраабы дьарыйар эйгэ хоту -- ЮДМ кулууп нөҥүө үөрэтэ сатыыллар. Бу олох сыыһа ньыма дии саныыбын. Арыгы испит бииргэ үөрэнэр оҕолорун, биитэр, табах тарда турар табаарыстарын дьуһуурустубаларын кэмигэр, тараччы тутан аҕалар түгэннэрэ соччо иитэр-үөрэтэр ньыма буолбата буолуо. Бу "бэрээдэги көрөөччү" сарсын көннөрү үөрэнээччи буолан, туох даҕаны бопсор боломуочуйата суох сылдьар кэмигэр, иэстэһии да тахсыан биитэр, кинини туора көрөр түгэн үөскүөн сөп. Оскуола оҕото полиция үлэһитин курдук сокуону көмүскүүр эйгэ үлэһитэ буолбатах буолан, дьон-сэргэ ортотугар, дьуһуурустубаҕа тахсыбат кэмигэр, сокуон хараҕынан көмүскэлэ суох буолан хаалар.

Онон, оскуола иһигэр бэйэ быраабын көмүскүүр уонна көмүскэнэр быраап эйгэтэ баар буолуохтаах диэн сыалтан, 2003 сыллаахха, тус бэйэм, "Быраап, Суут уонна мин" диэн хас оскуола аайы тэриллэр кыахтаах барыл оҥорбутум. Бу барыл оонньуу ньыматынан ыытыллан, бүтүн оскуоланы, төрөппүттэри уонна былаас эйгэтин, общественноһы хабар далааһыннаах хамсааһын буолуохтаах этэ. Тыа сиригэр маннык кулууптар тэриллэн оҕолор, саатар, тыа дьоно сирдэрин бэйэ бас билиитигэр ыларга көмөлөһүөхтэрэ, сырдатыы үлэтин ыытыахтара, бэйэлэрин икки ардыгар сыһыаӨӨа сиэрдээх эйгэ хоту алтыһа улаатыахтара дии санаабытым...

Үөрэх министерствота өйүөх курдук буолан иһэн, үбүлээһинигэр тиийэн иҥнэн хаалбыта. Майа орто оскуолата, гуманитарнай оскуолата, гимназията уонна Төхтүр орто оскуолата холонон көрүү чэрчитинэн, биирдии тууру ыытарга көмөлөспүттэрэ. Ол гынан баран, үөһэттэн өйөбүл суох буолан, собус-соҕотоҕун бу үлэбин кыайбатаҕым. Бу үлэни көҕүлүүр кэммэр туох барыта былаас эрэ өйөөтөҕүнэ, оннуттан хамсыыр кыахтааҕын илэ билбитим.

Сокуон эйгэтин кытта күһэлэҥ курдат билсиһии сокуону убаастаабат турукка тириэрдэр. Оттон сокуон, олох уонна сиэр-майгы ирдэбиллэрэ куннээҕи ирдэбил хоту иҥэрилиннэхтэринэ эрэ, оҕо тус бэйэтин көмүскэллээхтик санана уонна атын киһи быраабын, олоҕун сыаналыыр буола улаатар.

Елизавета-Антонина Гаврильева бу барылын, чуолаан, оскуола үөрэнээччилэригэр туһуламмыт хайысхата оонньуу ньыматынан, хас да түһүмэхтээх куонкурус быһыытынан толкуйдаммыта кэрэхсэбиллээх. 7-8 кылаастарга, 9-10 уонна 11 кылаастарга диэн тус-туһунан сорудахтардаах.

Бастакы түһүмэх оскуола иһигэр ыытыллар. Бүтүн кылааһынан кыттыахтарын сөп. Һөрэнээччилэр биир чаас устатыгар тест ыйытыыларыгар хоруйдуохтаахтар. 7-8 кылаастар оҕолоро 15 ыйытыыга, 9-10-тар – 20 ыйытыыга уонна 11-тэр 25 ыйытыыга. Ыйытыылар баһыйар ахсааннара быраабы, сокуону билиигэ сыһыаннаахтар. Холобура, «Адвокат суут мунньаҕын кэмигэр ханнык процессуальнай дьайыыны оҥороруй?», «Судаарыстыба сүрүн сокуона ханныгый?», «Буруйдааһыны тиксэрэр силиэстийэ үлэтин ким ыытарый?», «Дьиэҕэ дьэҥдьиири оҥорорго ким көҥүлэ нааданый?» эҥин диэн.

Тестирование түмүгүнэн саамай үрдүк бааллары ылбыт үс кыайыылааҕы таһынан, эбии «фортуна» диэн бириис оонньонон, манна үөрэнээччилэр бары кыттан, үс эрэ оҕо тиксэн, салгыы иккис түһүмэххэ ааһаллар. Иккис түһүмэх эмиэ итинник бэрээдэгинэн аны улуус таһымыгар ыытыллар. Улууска кыайбыттар республикатааҕы куонкуруска кыттыахтаахтар. Барыл ааптара кыайыылаахтарга улахан бириистэри олохтуур баҕалааҕа: бастакы миэстэлэри ылбыт оҕолорго, холорбура, «Океан», «Орленок» лааҕырдарга путевка эӨин. Иккис миэстэлээхтэргэ республика иһинээҕи лааҕырдарга.