Мэҥэ Хаҥаласка "Идэһэ" быыстапка=дьаарбаҥка тэрилиннэ

Пятница, 18 Ноября 2016 10:13

Оцените материал

(1 Голосовать)

Мэҥэ Хаҥаласка быйылгы «Идэһэ» быыстапка-дьаарбаҥка, дьоҥҥо-сэргэҕэ табыгастааҕын быһыытынан, эмиэ Д.Ф.Ходулов аатынан норуот айымньытын дьиэтин иһинэн-таһынан тардыллан ыытылынна. Кыттааччы элбэх буолла. Арай, нерюнгрилэрбит тоҕо эрэ кэлбэтэхтэр. Дьаарбаҥканы улуустааҕы тыа хаһаайыстыбатын управлениетын салалтата тэрийэн, иилээн-саҕалаан ыытта.

Уратыта диэн, тэрийиитэ уруккалартан атыннык, бырааһынньык моһуоннаан ыытылынна. Урукку курдук, салайар-дьаһайар дьоммут тэрээһини аһан тыл эппэтилэр, үрдүкү наҕараадалары туттартаабатылар. Хара-маҥнайгыттан кэнсиэри сценаҕа тардан кэбистилэр. Улуус култууратын сайыннарса, өрө тардыһа сылдьар дьоммут ‒ ырыаһыттарбыт, үҥкүүһүттэрбит кэлэннэр, быыстапка-дьаарбаҥка ырыа-тойук, үҥкүү доҕуһуоллаах ааста. Кэнсиэри Майа Ф.Г.Охлопков аатынан оскуолатын үһүс кылааһын үөрэнээччилэрэ «Иэхэй-чуохай» үҥкүүлэринэн астылар. Кырдьаҕастар «Алгыс» түмсүүлэрэ «Илгэ үҥкүүтүнэн», Чүүйэттэн сынньалаҥ киинин дириэктэрэ Галина Константинова уонна Быраматтан улууска биллэр оһуокайдьыт Герман Яковлев тойукка дуэттарынан, Төҥүлүттэн саастаахтар «Доруобуйа» түмсүүлэрэ дэйбиирдээх намыын үҥкүүлэринэн уонна да атыттар кытыннылар. Ол эрээри, кыттааччылар да, нүөмэрдэр да бүтэннэр, быһа холуйан, 11 аҥар чаастан саҕалаан, 2 чааска түмүк таһаарыахтарыгар диэри балачча уһун «антараак» буолан хаалла.

Ааҕыллыбытынан, быйылгы «Идэһэҕэ» 90-ча кыттааччы ‒ кэпэрэтииптэр, бааһынай уонна биирдиилээн ыал хаһаайыстыбалар кытыннылар. Ынах сүөһү этэ дэлэй буолла, убаһа да этэ элбэх этэ. Сибиинньэ этэ эмиэ баара. Араас ас-үөл хото тардылынна. Ырысыаптаах бөрө отугар тиийэ. Астарын эгэлгэтинэн «Хоту» кэпэрэтиип тыйаатыр иһинэн-таһынан тардыбыт астара, бүлүүдэлэрэ саамай элбэх буолла. «Манчаары» кэпэрэтиип «Төрүт аһын» аҕалан атыылаата. Сыана араастааһыта соччо улахана суох буолла. Убаһа этин 350 солкуобайтан саҕалаан 450 солкуобайга диэри таһааран атыылаатылар. Холобур, «Хотулар» киилэтигэр ынах этин 420-450, убаһа, сибиинньэ этин 400, ынах тылын 320, сүрэҕин 200, өрөһөтүн 220, убаһа араас тумалаах хартатын (200 грамнаах) 100 солкуобайга тартыбыттарын дьон саба түһэн атыыласта. Дырыһааҥканы 400, киилэ аҥардаах бытыылкаҕа сүөгэйдэри 100-120, йогурту 40, кефири 30, арыыларын 400-450 солкуобайга батардылар. Ыт аһа диэни эмиэ аҕалбыттар. «Хорообут» ХэУо атыылааччылара 20 киилэлээх дьааһык арыыны 9000, киилэтигэр ынах быарын уонна хаанын 300, буутун 450, холун 400 атыылыы тураллара. «Хоту» кэпэрэтиип, өссө, дьону көҕүлээн, тэрээһини сэргэхситэн, сэмэй лотерея ыытта. Бириистэригэр бэйэтин бородууксуйатын туруорда. Сүрүн бирииһи ‒ дьааһыктаах арыыны Ньургуйаана Кононова сүүйдэ.

P1310277 1

Кыттааччылартан бэлиэтии көрөн ааттаатахха: Амма улууһуттан «Наахара» бааһынай хаһаайыстыба этин-аһын аҕалан атыылыы турара. Төҥүлүттэн «Алаас ыала» түмсүү да дьаарбаҥканы көтүппэтэ. Майаттан Анна Егоровна Алексеева биир ыал ийэтин-эбэтин холугар балачча элбэх ас-үөл эгэлгэтин атыылаата. Бэйэтэ чуолкайдаабытынан, ас 43 көрүҥүн, аатын аҕалбыт. Аҥардас үрүҥ аһын арааһа 13 көрүҥ. Салаат 10 көрүҥүн туруорда. Сырник диэн сыртан уонна творогтан оҥорбут «алаадьыларын», барыанньалаах баахылатын, дырыһааҥкылары, тэллэй кэнсиэрбэлэрин, онтон да атын оҕуруот, эт, үүт, бурдук ас арааһын атыылыырыгар сиэттэрэ көмөлөһө тураллара. Киниэхэ туох эрэ анал ааты биэриэххэ сөбө дуу диигин. В.П.Ларионов аатынан оскуола үөрэнээччилэрэ бэйэлэрин баҕаларынан ыарахан ыарыыга ылларбыт Саша Аржаковка көмөлөһө диэн, бэйэлэрэ астаабыт, таҥмыт астарын-үөллэрин аҕалан атыылаатылар.

Дьаарбаҥка-быыстапка түмүктэрин таһаарыыны, халлаан сылаас да буолан, тыйаатыр кирилиэһигэр таһырдьа оҥордулар. Наҕараадалары управление начаалынньыга Иван Аргунов уонна улуус баһылыгын бастакы солбуйааччы Павел Сазонов туттартаатылар.

Астааһын-үөллээһин тэрилтэлэриттэн «Бастыҥ үрүҥ ас» иһин бастакы миэстэни «Хоту» кэпэрэтиип (Иван Максимов) ылыан ылла. Иккис миэстэни Павловскайдааҕы үүт собуота (Анна Оконешникова), үсүһү Тиэлигиттэн пиэрмэр Наталья Данилова хааччыннылар. «Бастыҥ эт астаахтарынан» эмиэ «Хоту» ТХПК, Аллараа Бэстээхтэн «Мясной двор» хаһаайыстыба (Светлана Павлова), Хаптаҕайтан Леонид Егоров ааттаннылар. Бааһынай хаһаайыстыбалартан бастыҥнарынан Төҥүлүттэн Антон Новгородов уонна Егор Кузьмин, Хорообуттан Вячеслав Красильников буоллулар. Биирдиилээн ыал хаһаайыстыбалартан бастакы үс миэстэни Балыктаахтан Олег Стручков, Майаттан Ангелина Скрябина, Төҥүлүттэн Наталья Верховцева «үллэһиннилэр». Килиэп уонна атын бурдук астары оҥорууга Төҥүлүттэн Сардаана Слепцова, Төҥүлүтээҕи потребуопсастыба уонна Наталья Верховцева бастыҥнар ааттарын сүктүлэр. Тыа хаһаайыстыбатыгар идэтийбит тэрилтэлэртэн «Хорообут» ХЭУо (Прокопий Плотников), «Томтор» ХЭУо (Иван Пономарев), Маттаттан «Кырдал» кэпэрэтиип (Александр Протопопов) бу хайысхаҕа чорбойдулар. Хаһаайыстыбалара, дьонноро быыстапка-дьаарбаҥкаҕа кыттыыларынан, быыстапкалыыр миэстэлэрин оҥостууларынан уонна ылбыт мэтээллэрин ахсаанынан (быйылгы грамоталар бары анал мэтээллээх туттарылыннылар) Төҥүлү (баһылык Анатолий Плотников), Хара (Дария Назарова), Хорообут (Валерий Колосов) нэһилиэктэрэ бастыҥнарынан буоллулар. В.П.Ларионов аатынан оскуола агрооскуолалар ортолоругар инники таҕыста. Үгэс буолбут анал ааттар иҥэрилиннилэр. Балыктаахтан Николай Березкин («Эмис эт»), Мооруктан Гаврил Скрябин («Халыҥ хаһа»), Төҥүлүттэн Влас Михайлов («Сыа сымса») бааһынай хаһаайыстыбаларыгар.

***
Аркадий ИННОКЕНТЬЕВ,
Мэҥэ Хаҥалас.

Добавить комментарий

Наверх

Мэҥэ Хаҥаласка "Идэһэ" быыстапка=дьаарбаҥка тэрилиннэ

Комментарии

Добавить комментарий