Ити эрээри быыбардааччылар парламентарийдар үлэлэрэ дьиҥнээхтик кинилэр интэриэстэрин көмүскүүллэригэр эрэллэрэ суох.
РФ Судаарыстыбаннай Дууматын мунньахтарыттан быһа биэриилэри көрдөххө, үгүс кириэһилэ кураанах буолар. Дьиҥнээх статистиканы кытта билистэххэ ыйытыы өссө элбэх буолар. Соторутааҕыта Кремльгэ чугас социальнай-экономическай уонна политическай чинчийиилэри ыытар Институт (ИСЭПИ) бэлиэтээһиннэри оҥорон, дьон билиитигэр таһаарда. «Сокуону оҥорооччулар рейтиннэрэ» диэн ааттаата. Саҥа чинчийии 2016 сыл балаҕан ыйыгар Госдума быыбарын иннинэ депутаттар үлэлэрин көдьүүһүн (көдьүүһэ суоҕун) ырытта.
«Ведомости» иһитиннэрбитинэн, 2015 сыл бастакы аҥарын түмүгүнэн, 318 эрэ депутат сокуону оҥорор үлэтэ рейтин сыаналааһынын ааста, ол эбэтэр депутаттар корпустарын 70%-тан эрэ тахсар. Чуолаан бу депутаттар парламеҥҥа саҥа сокуон барылларын киллэрбиттэр эбэтэр урукку өттүгэр көтөхпүт этиилэрин аллараа палата көрүүтүгэр ааһарын ситиспиттэр. 2014 сылы кытта тэҥнээн көрдөххө, бу көрдөрүү түспүт, оччолорго сыаналааһыны 345 депутат (77%) ылбыт.
Ол аата 2015 сылга 450 норуот депутаттыттан үс гыммыт биирэ сокуону оҥорууга тугу да үлэлээбэтэхтэрэ бэлиэтэнэр. Бу киһини дьиксиннэрэр сыыппара өссө манан тохтообот. РФ президенин иһинэн үлэлиир норуот хаһаайыстыбатын уонна судаарыстыбаннай сулууспаҕа Россиятааҕы академиятын уопсастыбаннай наукаларга Институтун доцена Екатерина Шульман этэринэн, «Көхтөөх депутат диэн биир өттө, көҕүлээһин көдьүүстээх буолуохтаах. Депутаттар элбэх ахсааннаах көҕүлээһиннэрэ – бу кинилэр көдьүүстэрин көрдөрбөт. Бырайыагы киллэрии уонна ону сокуон оҥорон таһаарыы диэн тус-туспа дьыалалар».
Политическай наука кандидата, политолог, Госдумаҕа үлэлээбит уопуттаах Оксана Ковалева санаатынан, депутаттар ортолоругар сокуону оҥоруунан буолбакка, көрүнньүктэр бааллар. Оннооҕор үөһэ ахтыллыбыт 318 көхтөөх депутат да иһигэр оннуктар баар буолуохтарын сөп. Ити эрээри судаарыстыбаттан хамнастарын сылга ортотунан 18 мөл.солк. ылан олороллор. Итини таһынан Москваҕа кыбартыыралаахтар, массыыналаахтар уонна да атын араас «бэйэлэригэр эрэ туһааннаах үөрүүнэн» туһаналлар. Саамай киһи сонньуйара маны барытын нолуок төлөөччүлэр уйуналлар.
Оксана Ковалева холобур быһыытынан «Сиэрдээх Россия» партияттан депутат, Саха сирин интэриэһин көмүскүөхтээх Федот Тумусовы ааттыыр. Кинини сэлии муоһун хостооһуну бэрээдэктээһин туһунан ураты сокуон бырайыагын киллэрэ сатаабытынан биллэллэрин этэр. Ити эрээри бырайыагы депутат ситэтэ суох оҥорбутунан аккаастаныллыбыт.
SAKHAPRESS.RU иһитиннэрбитинэн, Тумусов Госдумаҕа бүтэһик ыҥырыыга үлэлиир кэмигэр баара-суоҕа 8 сокуон бырайыагын киллэрбит. Онтон 4-дэ көрүүттэн уһуллубут, 4-дэ аккааска бэриллибит. Маны сэргэ Тумусов атын депутаттары кытта 49 сокуон бырайыагын оҥорсууга кыттыбыт. Онтуларыттан да 16-тын көрүүттэн уһулбуттар, 22-тэ аккаастаныллыбыт, 8-һа көрүүгэ сытар, 9-һа эрэ ылыллыбыт. «Онон Тумусов бэйэтэ сокуону оҥорооччу быһыытынан көдьүүһэ – 0%, кэлэктиипкэ киирсэн оҥоруута — 15% курдук буолуон сөп», — диэн Ковалева бэлиэтиир.
Өссө ИСЭПИ чинчийиитигэр депутаттар көҕүлээһиннэрин хаачыстыбата намыһаҕа бэлиэтэнэр. Бу ордук быыбар иннинээҕи кэмҥэ. Ол эбэтэр депутаттар киллэрбит сокуоннарын бырайыактарын төнүннэрии эбэтэр төттөрү ылыы 3,5 төгүл улааппыт. Бу манна эмиэ Федот Тумусов киирсэр «Сиэрдээх Россия» депутаттарын көрдөрүүтэ инники сылдьар.
«Онон Госдумаҕа «статист»-депутаттар ахсааннара үс гыммыт биирэ эрэ буолбакка, өссө элбэх буолуоҕун сөп. Бу Дуума үлэтин көдьүүһүн, дьон депутаттар үлэлэригэр сыһыаннарын намтатара чахчы. Онон бу маннык көстүү дьон быыбарга кыттар санаатын кытта тохтотуон сөп», – диир Оксана Ковалева.

****
Aartyk.ru