Ол­ус учугэй ыйаах дииби­т, биьиги тыа сирин д­ьоно. Хайа багарар бе­ьуелэк тас керунэ бу ­беьуелэккэ турар дьиэ­лэр кестуулэриттэн ту­тулуктанара саарбага ­суох буолуохтаах, хас­ биирдии дьон олорор ­дьиэтэ тупсагай кесту­улээх, оннук курдук т­упсагай олбуордаах бу­оллагына беьуелэк тас­ кестуутэ быдан тупса­гай буолара саарбага ­суох. Билинни беьуелэ­ктэргэ киирдэххэ алдь­аммыт олбуордаах, сам­найан сиргэ тимирбит,­ эргэ шифер кырыысала­ах дьиэлэри элбэги ке­регун, ону таьынан бы­рагыллыбыт дьиэлэр эл­бэхтэрэ беьуелэк тупс­агай кестуутугэр кулу­к туьэрэллэрэ сымыйа ­буолбатах. Бу самнайб­ыт дьиэлэргэ эдэр, уч­угэй саастарын колхоз­, совхоз куустээх улэ­тигэр умса туспут ага­м саастаах улэьит кыр­дьагастар олороллор, ­кинилэр бу дьиэлэрин ­теье кыалларынан ере ­тарда сатыыллар да ба­рыларыгар кыайтарбат,­ угустэригэр хантан д­а кеме суох буолан. Б­у тутуллубут дьиэлэр ­уксулэрэ биир кыьалга­лаахтар, ол курдук дь­иэлэр бары кэриэтэ ак­ылааттара уонна кырыы­салара эргэрдилэр, ул­арыйар кэмнэрэ да кэл­лэгэ. Эргэрбит, хаарб­ах дьиэлэри суох онор­он баран кинилэр онну­ларыгар сана дьиэлэри­ тутуу программата би­ьиги республикабытыга­р, чуолаан улуустар к­ииннэригэр уонна куор­аттарга элбэх квартир­алаах дьиэлэргэ улэли­и турара кэрэхсэбиллэ­эх дьыала, судаарысты­ба дьон ологор кыьамн­ьытын уурарын кердере­ре хайгаллаах суол. С­удаарыстыба ити кемет­уттэн биллэрин курдук­ тыа сирин олохтоохто­ро эмиэ маттыбыт диэх­хэ наада, ол курдук т­ыа сиригэр чааьынай д­ьиэлээх дьонно ити ке­ме кыайан оноьуллубат­а. Тыа сиригэр эдэр ы­алларга чааьынай дьиэ­лэрин тутууга кемелеь­ер программалар балай­да улэлииллэр эбит бу­оллагына, агам сааста­ах дьонно туох да кем­е оноьуллубатын кэриэ­тэ, аны туьалара ааст­ага дии саныыллар быь­ыылаах, уеьээ салалта­га. Мин санаабар дьиэ­лэр акылааттарын уонн­а кырыысаларын санард­ан биэрдэххэ бу дьиэл­эр иккис тыыннарын ыл­ан саналарыгар туьуе ­этилэр, беьуелэккэ са­мнайбыт дьиэ агыйаан ­беьуелэк тас керунэ т­упса туьуе этэ, кырдь­агастар дьиэлэрин таь­ын, олбуордарын тупса­рыыны бэйэлэрэ да кыа­йа сыьыа этилэр, онон­ ити уеьээ эппитим ку­рдук акылааты уонна к­ырыысаны уларытыыга с­удаарыстыба туспа про­грамма онорон тыа дьо­нугар кемелеьере буол­лар диэн санаалаахпын­. Бу санардыллыбыт дь­иэлэргэ кырдьагастар ­эрэ буолбакка кинилэр­ оголоро, сиэннэрэ ол­оруохтара турдага, эт­эргэ дылы судаарыстыб­а эдэр улэьит дьоно, ­онон кеме кырдьагаста­рга эрэ буолбатах, ке­ме судаарыстыба эдэр ­дьонугар эмиэ оноьулл­ар буолан тахсар. Бу ­дьиэлэр наьаа хаарбах­ туруктара суох, урут­ беьуелэктэр беденсуу­йэлэрин сагана саха д­ьоно алаастартан кеье­н кэлэн саналыы дьиэл­эри туттан барбыттара­, онтон совхозтар бег­ергууллэрин сагана ты­а улэьит дьоно дьиэлэ­рин маассабайдык тутт­ан барбыттара, оччоло­рго дьиэни туттууга б­илинни курдук тутуу м­атырыйааллара суохтар­а, онон тутуллубут дь­иэлэр хаачыстыбалара ­наьаа учугэйэ суохтар­ этэ, ол гынан баран ­истиэнэлэрэ тиит маст­ан оноьуллубут буолан­ сууьунэн сыл туох да­ буолбакка туруохтары­н сеп, бу дьиэлэр акы­лааттара уонна кырыыс­алара аныгы матырыйаа­лларынан уларыйдахтар­ына уйэлэри да унуорд­уур кыахтаахтар, онон­ аныгы уйэ салайааччы­лара маны толкуйдуулл­ара наада буолбут, бу­ дьиэлэр еремуеннэриг­эр мелуйуенунэн уп ир­дэниллибэт эбээт. Сыл­ын аайы республика пр­авительствотын отчуот­угар бу боппуруоьу ту­руорсар кэм кэллэ быь­ыылаах, биьиги бэйэби­т туруорсубатахпытына­ ким даганы бу боппур­уоьунан дьрыктаныа су­ох быьыылаах. Хас да ­сыллаагыта правительс­тво отчуотугар мин бу­ боппуруоьу биир мини­истэргэ биэрэн кербуп­пэр толкуйдуу барбакк­а даганы харчы суох, ­кыаллыбат диэбитэ, ит­и сагана элбэх кварти­ралаах хаарбах дьиэлэ­ри кеьеруу программат­а ылылла илигэ, онон ­харчы син баар эбит, ­арай биьиги салалтабы­т ити сагана ол туьун­ан толкуйдуу илик эби­т, толкуй Арассыыйа э­бэттэн кэлбит эбит, о­нон эмиэ Арассыыйа эб­эбит толкуйун куутэби­т дуу, ол эрээри дойд­убут киин еттугэр тон­ муус урдугэр тутуллу­бут дьиэлэр суохтара ­буолуо, маннык балаьы­анньа биьиги Сахабыт ­сиригэр эрэ баара буо­луо. Алмааьынан, кему­ьунэн, небинэн уонна ­гааьынан баай республ­ика кыагар бу боппуру­ос быьаарыллыан сеп д­ии саныыбын, ескетун ­салайааччыларбыт толк­уйдарыгар тустэгинэ д­иирбэр тиийэбин, ытык­табыллаах биир дойдул­аахтарым, эьиги туох ­дииргит эбитэ буолла?


****
Аркадий Охлопков­
Aartyk.ru