Мин санаабар сиэр-быһыы майгы кээмэйин тутуһан тус-туспа санаалаах дьон, эбэтэр билиҥҥи демократия үйэтигэр хас да баартыйалар хандыдаат туруоран киирсиэхтэрин сөп буоллаҕа дии. Ол онно быыбардааччылары бэйэлэрин диэкки тардар туһуттан  аҕытаассыйа араас ньыматын тутталларын сокуон көҥүллүүр. Ол гынан киһи-киһи быһыытыттан олус тахсыбакка, били эппиккэ дылы “ыттыйбакка” киирсиэххэ сөп бөҕө буоллаҕа дии.

Дьэ, бу күннэргэ баартыйа аатыттан туруоруллубут хандыдаттартан ураты биир мандаттаах Саха республикатын быыбардыыр уокругар бэйэлэрин бэйэлэрэ туруоруммут хандыдаттар атырдьах ыйын 2 күнүгэр диэри быыбардааччылартан мэктиэ илии баттааһынын хомуура олус тыҥааһыннаахтык буолан ааста.  Бу манна түөрт киһи кииристэ: Зоя Соловьева, Максим Местников, Алена Атласова уонна Андрей Борисов. Кими да түһэрэ да, ырыта да сатаабакка, күлүк да быраҕар хос санаата суох санаабын эттэхпинэ барыларыттан киэҥ кэлимэн Саха сиринэн эрэ буолбакка Россия да Аан дойду да таһымыгар биллэр – көстөр ааттаах суоллаах режиссер, урукку да өттүгэр ССРС үрдүкү сэбиэтигэр талыллан депутаттыы сылдьыбыт уопуттаах Андрей Саввич Борисов бэйэтин туруоруммутун мин сэҥээрэ да, биһирии да истибитим. Эбиитин, манна диэн эттэххэ, кинини өйүүр бөлөх салайааччытынан мин эрэ буолбакка, Саха республикатын интеллигенцията, боростуой үлэһит да дьон улаханнык  аптарытыаттыыр, ытыктыыр киһибит Евгения Исаевна тус бэйэтинэн салайарыгар сөбүлэспитин биһирээбитим. Дьэ ол да иһин Конституцияннан бэриллибит бырааппын туһанан ким да күһэйиитэ суох көҥүл санааннан салайтаран анал илии баттааһыны хомуйар сиргэ тиийэн  илии баттаабытым.

Баттыам суоҕа дуо? Ол ону кимтэн мин көҥүллэтиэхтээхпиний дуу, эбэтэр ыйытыахтаахпыный дуу? Тоҕо итинник ыйыттыҥ диэн ыйытыы маннык түбэлтэттэн үөскүүр...

Билиҥҥи үйэҕэ араас иһитиннэрэр, суһал сураҕы-садьыгы, хобу-сиби да киһи чыпчылыйыах эрэ иннинэ тарҕатар сибээс, ньыма сайдан турар кэмэ. Дьэ бу манна ону-маны була, айа сатыы – сатыы  “суруйааччы” баар буолуулара эмиэ мэлдьэх буолбатах. Биллэн турар, үтүмэн үп-харчы биллибэтинэн-көстүбэтинэн манна оруолу оонньуура эмиэ биллэр. Ордук улахан таһымнаах тэрээһиннэр, быыбардар кэмнэригэр бу “суруйааччылар”, “суруналыысчааннар” тиллэллэр. Харахтара уоттаннан, тугу да кэрэйбэккэ, ким да аатын суолун сиргэ-буорга тэпсэртэн кэрэйбэт, сиэр-туом диэни билиммэт үтүмэн үп эрэ иннигэр бэринэр дьоннор утуйар да ууларын умнан “суолдьут” курдук “компромат” була, оннук суох буоллаҕына “ол компраматы оҥоро” (состряпать) сатыы сүүрэллэр. Киһи да кэлиэйиэх, ол да буоллар маннык дьон биһиги бэйэбит испитигэр баалларыттан өссө ордук хомойоҕун...

Баҕар бу дьон туох эрэ кыһалҕаттан кыһаллан манныкка тиийэн суобастарын аатыылыылларыттан кэрэйбэттэрэ да буолуо. Баҕар буолуо да... Оттон  кинилэри ким манныкка күһэйэр, эбэтэр “атыылаһар”? Баҕар ол “атыылаһааччы” ордук буруйдааҕа дуу? Эрдэттэн бэлэмнэнэн, кини итинник кыһалҕалаах, эбэтэр чэпчэки санаалаах дьоннору бэйэтин тылыгар киллэрэн туһанар, нууччалыы эттэххэ “использует по назначению” буоллаҕына ордук куһаҕан эбит дии саныахха сөп...

Икки баартыйа эрэ баарын курдук дьон сэргэ, быыбардааччылар санааларын бутуйа сатааһын эмиэ баар. “Биир ньыгыл Россия” (“Единая Россия – ЕР”) уонна “Сиэрдээх Россия” (“Справедливая Росси – СР”) эрэ икки улахан баартыйа киирсиилэрин курдук көрдөрө сатааһын ньымата туттуллар. Дьиҥэр регистрацияламмыт баартыйа син балайда баарын үрдүнэн.

Холобур, Саха сиригэр  “Сиэрдээх Россия”  лидера Федот Семенович Тумусов өттүттэн итинник утарыта туруора сатааһына ордук бу күннэргэ биллиннэ. Илии баттааһын кэмигэр кини бөлөҕөр киирэн үлэлиир дьоннор олус харса-хабыра суох Андрей Саввичка саба түһүүнү, араастаан аатын – суолун онно-манна суруйан, буолары – буолбаты була сатаан күүркэтэн “сенсация” оҥоро сатааһына таҕыста. Андрей Саввич бэйэтин бэйэтэ туруоруммут көҥүл, тутулуга суох хандыдаат. Ону харса суох “Биир ньыгыл Россия” өйүүр киһитэ дии – дии суруйуу, оруна суох саралааһын тэрилиннэ. Тоҕо эрэ Андрей Борисов Россия таһымыгар тахсан кыайан Государственнай Дума депутата буолар кыаҕа суох, кини “артыыс” эрэ диэн санааны тарҕаталлар.

Эбиитин итинэн эрэ муҥурдаммакка, аны кини бөлөҕүн салайар Евгения Исаевнаны кититэ сатааһын, араас кэтээһини, саба түһүүнү тэрийдилэр. Бэл “түүннэри утуйбакка үлэлиир, университет дьиэтин уота түүннэри умуллубакка турар” диэн кытта суруйбуттар. Дьэ итинниккэ тиийэ кэтээһин-манааһын тэрийии  СР дэнэр баартыйа лидиэрин өттүттэн тахсара төһө сиэрдээҕэ буолла? Аны федеральнай университет ректорын эдэр ыччакка утары туруора сатааһын төһө сөбө буолла? Үлэ кэмигэр бэйэлэрин бөлөхтөрүгэр киирэр эдэр ыччаты кигэн университет библиотекатыгар эмискэ саба түһэн киирэн телефонунан дьону көҥүлэ суох хаартыскаҕа, видеоҕа устууну тэрийии уонна киэҥ эйгэҕэ таһаарыы төһө сиэрдээх быһыы - майгы буолара буолла? Ити курдук ыйытыылары киһи туруора, ыйыта туруон сөп.

Дьиҥэр ректоры уонна эдэр ыччаты быыбар кэмигэр утары туруоран бэйэ туһугар туһаныы бу саамай кирдээх уонна сөбө суох технология эбэтэр ньыма буолар. Араас суруйууларыгар сиэрдээхтэр “суруйааччылара” ректор устудьуоннары туһанна дии-дии суруй да суруй. Оттон арай бу устудьуоннар бэйэлэрин санаалара оннук буоллун?! Кинилэр сокуоннай саастарын сиппит, үрдүк үөрэх кыһатыгар үөрэнэр Саха сирин инники кэскилин быһаарыахтаах исписэлиистэр саныыр санаата суох, үтүөнү –мөкүнү араарбат дьон үһүлэр дуо? Эбэтэр тоҕо ол эбэһээт  “Сиэрдээх Россия”  эппитинэн сылдьыахтаахтарый? Ректор, үөрэтэр уһуйааччыларын сүбэтин - аматын тоҕо ылыныа суохтаахтарый? Бу ректоры, университет салайааччытын, аҕа баһылыгын уонна ыччаты утары туруоруу туохха тириэрдиэн сөбүн  экономическай наука доктора, РФ ГД билиҥҥи депутата  ама да билбэтэ, эбэтэр сэрэйбэтэ буолуо дуо? Өскөтүн кини Евгения Исаевна “туһанар” диир буоллаҕына кини эмиэ “туһана” сатыыр. Евгения Исаевнаны кытта, үлэлии – хамсыы олорор ректоры кытта күөн көрсө сатаан устудьуоннар, эдэр ыччат иһигэр хайдыһыы санаатын олохсута сатааһына, мин санаабар, ордук кутталлаах эбээт! Устудьуоннар көҥүл бырааптарын “булгуччу бу киһиэхэ куоластааҥ” диэн күһэйии, хааччахтааһын үлэтэ ыытыллыбата буолуо. Ол гынан, сөптөөх, бэйэҥ ис туруккар сөп түбэһэр, инникигин түстүүр быраграммалаах баартыйаны дуу, хандыдааты дуу тал диирэ тоҕо сыыһа буолуохтааҕый? Сөп.  Аны быыбардар бүппүттэрин кэннэ бу устудьуоннар ректор салайар үөрэх кыһатыгар салгыы үөрэнэллэрэ, инники олохторун оҥкулун оҥостор бастакы дурдалара-хаххалара буоллаҕа дии.... Онон ыччаты харыстыахха, сэрэниэххэ наада.

Түмүктээн эттэххэ, быыбар кэлэр барар, олохпут быстыбат аргыһа. Демократическай уопсастыба буоларга дьүлүһабыт. Ол аата хас биирдии киһи сиэр-майгы нуорматын кэспэккэ, сокуонунан көҥүллэммит ньымалары туттан дьон олоҕо - дьаһаҕа тупсарын туһугар үлэлиир бары да биир соруктаахпыт. Ол иһин сомоҕолоһуохтаахпыт, үтүө санаабытын түмэн иннибит диэкки хардыылыахтаахпыт.

Оттон Андрей Саввич Борисов Россия Государственнай Думатын депутата Станислав Говорухинтан, эбэтэр эстрада артыыһа Бурятияттан Государственнай Дума депутата 79 саастаах Иосиф Кобзонтан туох итэҕэстээҕий дии саныыгын.  Бэйэбитин бэйэбит таҥнары тарда сатааһын киэргэппэт.

Кырдьаҕас суруналыыс санаата..