Хас биирдии улахан тэрээһин тэрийээччилэргэ үгүс сыралаах, түбүктээх, улахан эппиэтинэстээх буолар. Сатахха хас да күн ардаан биир араллааҥҥа түһэрэ сырытта. Аны, барыта “кириисис” дэнэр кэммит кыахпытын ыкта-түүрдэ.

Биһиги сиргэ,  республиканы барытын хамыйа тардар таһымнаах улахан  тэрээһин аан бастаан ыытылынна.  Урут наар дойду сир улуустарыгар ымсыырар этибит. Улахан тэрээһиҥҥэ үп-харчы бөҕө көрүллэр, дьиэ-уот тутуу бөҕө, суол-иис оҥоһуллар - олох биллэ тупсарга барар.  Онон, биһиги улуус салалтата, депутаттарбыт Олоҥхо ыһыаҕын Дьааҥыга ыытары ситиспиттэрин истэн олус үөрбүппүт.

Сылы быһа олохтоохтор бу ыһыаҕы ыытарга, кистээбэккэ эттэххэ, утуйар уубутун умнан туран кыһалынныбыт. Түүнү-күнү аахсыбакка үлэ бөҕөтүн көрөн, сүүрэн-көтөн, оҕотуттан-оҕонньоругар тиийэ сир-дойду бөҕөттөн кэлэр ыалдьыттары дьоһуннук көрсөр баҕаттан харыбытын ньыппарынан туран үлэлээтибит. Нэһилиэнньэ бачыын көтөҕөн  1,5 мөлүйүөнтэн тахса үбү хомуйан  Дьокуускайтан тутуу матырыйаалын аҕалтаран дьиэбитин-уоппутун,  күрүөбүтүн-хаһаабытын сөргүттүбүт.

Ыһыах ыһыллар түһүлгэтин оҥорорго уус дьон бары кытыннылар.  2000 киһи олороругар анаан улахан трибуна туттубут, сиэр-туом ыытыллар 20-ччэ сирин оҥордубут, Верхоянскайга, Баатаҕайга Олоҥхо, Арчы дьиэтэ олохтонно, Байҕал күөлбүтүн чэбдигирдиттибит, кэрэ, ытык сирдэрбитин сөргүттүбүт. Туох да элбэх сибэкки, мас олортубут. Ол тухары Дьааҥы олохтоохторо, Дьааҥыттан төрүттээх атын куораттарга, улуустарга олорор дьон бары ким кыахтааҕынан көмөлөстүбүт. Бу барыта биһиги кэнэҕэс ыччаппыт, оҕолорбут кимтэн төрүттээхтэрин, хантан хааннаахтарын умнубаттарын туһугар оҥоһуллар буоллаҕа.

Учуонайдар  хотугу сахалар олохпутун-дьаһахпытын, тылбытын-өспүтүн, норуот уус-уран айымньыларын хомуйбуттарын, үөрэппиттэрин аныгы цифровой формакка көһөрдүлэр, кинигэ бэчээттээтилэр. Ыһыахха анаан уустар, иистээхтэр, норуот маастардара  оҥоһуктарын бэлэмнээтилэр, көмүс күөмэйдээхтэр ырыаларын-тойуктары  чочуйдулар, битиилээхтэр күнү супту эрчилиннилэр.

Николай Сафонов – Дьырылы, Никандр Тимофеев, Владимир Данилов – Бэhэлэйдээх, Иван Григорьев, Василий Иванов — Чиллэ Баhылай онтон да атын улахан тойуктаах дьон кэлэн ыһыахпытын киэргэтэн бардылар. Бэл, Дьааҥыга көскө кэлэн олорбут Вацлав Серошевскай сиэнэ Сюзанна кэлэ сырытта. Ыалдьыттары көрсөргө, таһарга массыына бөҕө бэлэмнэннэ, ас-таҥас бөҕө тэрилиннэ, хонуктара быһаарылынна.  Бэл,  суотабай сибээспит кытары тубуста, Эһэ Хайаҕа, Үүттээххэ суотабайданныбыт.  Хас биирдии ыал бары ыалдьыттары үөрэ-көтө көрүстэ.

Ыһыах аһыллыытыгар-сабыллыытыгар 500 киһи кытынна. Онтон сүүсчэкэтэ Дьокуускайтан кэллилэр. Бэйэбит Үөһээ Дьааҥыбыт артыыстара кэлэн төрөөбүт дойдуларын Ыһыаҕын киэргэттилэр. Арай, аатырбыт ырыаһыппыт бу сырыыга улаханнык хомотто. Киһи барыта туох көмө наадатынан, сүрэҕин-быарын баҕатынан буор-босхо көмөлөһө сатыы сырыттаҕына, “бэйэбит уолбут” диэн ааттыыр оҕобут Кешабыт  Ыһыахха “ыалдьыттыырыгар” 150 тыһыынчаны көрдөөн улаханнык соһутта. Онтон ылахтаһан-ылахтаһан аны сыанатын 25 000 солкуобайга диэри “түһэрдэ”.  

Дьыала сууматыгар буолбатах. Дьааҥы сирэ былыр-былыргыттан талааннаахтарынан тутайбатах түбэ,  дьонун-дойдутун ис сүрэҕиттэн босхо таптыыр эҥинэ эгэлгэ куоластаахтар элбэхтэр.  

Лэгэнтэй дойдутугар кэллэҕинэ сылаас үүттээх итии чэйиттэн саҕалаан кэнсиэртиир саалатыгар, массыынатын уурар гарааһыгар тиийэ барытын буор-босхо бэлэмнээн уурар биир дойдулаахтара улаханнык хомойдубут.  Төһө да ырыынак үйэтигэр бары-барыта харчы кыбытыктаах буолбутун иһин, төрөөбүт төрүт дойдуга ытыктабыл, таптал,  сиэр-туом диэн тутуһуллуохтааҕа эбитэ буолуо эбээт. Киһиэхэ киһилии сыһыаны Дьааҥы сирэ барахсан хаһан да умнубатаҕа. Үйэҕэ биирдэ буолар улахан тэрээһиҥҥэ биир көрдөһүүбүт хачыгырас кумааҕынан кэмнэммититтэн кэлэйдибит.

***

Тапталлаах Үөһээ Дьааҥыбытыттан силис  тардар
Д. СТАРОСТИН, В. ГОРОХОВА.