Мөлүйүөн быһаҕаһын кыайбат ахсааннаах сахалар, бүтүн 150-чэ мөлүйүөннээх дойду тутулун ыһар баҕалаахтарын, ону ааһан ону ситиһэр кыахтаахтарын ким да итэҕэйиэ суоҕа  да буоллар, оннук дьаһал кырдьык ылыллыбыт диэн кэпсэнэр. 

***

Соторутааҕыта интернет ситимигэр “Чульмаҥҥа үс радист тутуллубутун" туһунан докумуону хаартыскаҕа түһэрэн тарҕаттылар. Олохтоох былаас салалтата, ыксаллаах быһыы-майгы салайааччылара “ити быһылааҥҥа” болҕомтолорун  ууралларын ирдээн,  Уһук Илин федеральнай уокуругуттан   дьаһал кэлбит диэн. Сатахха, ол “диверсионнай бөлөхтөрүн”  Чульмаҥҥа  тэрийэн ыыппыттара да баара...

Тоҕо эрэ,  кэлиҥҥи кэмҥэ Иосиф Сталин дойду сайдыытыгар  “оһуобай оруолун”,  кини “тутар-хабар”  ньымата “кэм ирдэбилигэр сөп түбэһэрин”  сырдатар биэриилэри федеральнай ханааллар хамаҕатык бэлэмнээн эрэллэр. Историябытын  “хаттаан көрүү” туох сыаллаах-соруктаах оҥоһулларый? Күүстээх илии тарбаҕын саратара – кэм ирдэбилэ диэн дуо? Тула "өстөөхтөр үөмэ сылдьар кэмнэригэр" тутар-хабар ньыма ордук барсарын, дойду интэриэһигэр тоҕоостоох диэн соҥнооһун дуо?

Сталин саҕана эмиэ күнүстэри тымтыктанан бэйэбит аттыбытыгар сылдьар “өстөөхтөрү” көрдөөн мөлүйүөнүнэн дьону ииҥҥэ умсары аспыппыт. Ол амырыын кэм, билигин кэлэн, бытыктаах оҕонньор “уһулуччу өтө көрүүтүгэр, салайар талааныгар” кубулуйбута тугунан диэлийэн тахсыаҕын ытырыктатабыт эрэ. 

***

Киин былаас “эргиччи өстөөх эргимтэтигэр” олорон кинилэр куомуннаахтарын булаттаан эрэр. Кырдьык, олох сымыйанан дьаһаналлар диир олуона. Оннуктар – дойду идеологиятын, политикатын иһиттэн куорҕаллааччылар хаһан баҕарар баар этилэр. Ол гынан баран, итинник биирдиилээн холобурдары саралааһын кэнниттэн, хайаан да дойду үрдүнэн киэҥ хабааннаах “таҥнарыахсыттары көрдүүр” хампаанньа саҕаланар үгэстээх. 

Билигин “эстремист”, “террорист”, “коррупционер” диэн тылга сөрүү тардан сөбүлээбэтэх киһини хайа талбыт хаайыы сирэйдиэххэ сөп. Уонтан биирэ дьиҥнээхтик буруйдаах буолуон сөп, онтон атыттара?

***

Үрдүк технологияны баһылаабыт саха эдэр уолаттара,   Уһук Илиҥҥэ кытары “Саха интернет” диэн хампаанньа аатын инники кэккэҕэ таһаардылар. Интернет- күүс. Ким да мэлдьэспэт. Ханнык баҕарар күүһү муоһулуу сатааччылар баар буолаллар, ол күүһү бэйэлэрин туһугар  туһана сатаачылар эмиэ үгүстэр. 

Федеральнай  интернет-хаһыаттарга сүүһүнэн тыһыынча туһанааччылаах “Якт.ру” портал утары хас да публикация таҕыста. Эргитэн аҕалан Украинаҕа сылдьан суруйбут репортажтарын киллиэйдээн баран – бу “куомуннаахтар” диэн дьаралыктыырга дьулустулар. Били, хаһан эрэ “демократия - тугу саныырбыт, суруйарбыт көҥүл”  диэн санаанан салайтарбыт эдэр дьон илэ харахтарынан ОЛ КЭМҤЭ тугу көрбүттэрин, эт кулгаахтарынан тугу истибиттэрин суруйбуттара – атах тумсуттан иҥнэр тааска кубулуйда. Ким билиэх этэй, ордук эдэр дьон – ол кэмҥэ туох политическай оонньуу саҕаламмытын?! Кимнээх-кимнээх кинилэри уган биэрбиттэрин?!

Регионнарга баар элбэх киһи киирэр, ааҕар, туһанар интернет-порталларын кууһунан атыылаһыы бара турар диэн суруйаллар. Сонуну киэҥник тарҕатар сириэстибэлэр – идеологияны оҥорорго, өйү-санааны күөртүүргэ – саамай дьайымтыалаахтар. Оттон туох барыта  өйтөн-санааттан саҕаланар буоллаҕа. 

“Саха интернет” хампаанньаны эмиэ атыылаан эрэллэр диэн федеральнай хаһыаттар “кэпсээтилэр”. Оттон “сахаинтернеттэр” бэйэлэрэ туох да иһин атыылаабаппыт диэн батына олороллор. Өскөтүн “Якт.руну” “майдааны өйөөбүт өстөөхтөр” диэн сирэй-харах анньары саҕалаабыт эбит буоллахтарына, кыһарыйан туран хампаанньаларын атыылаттарыахтара: эбэтэр холуобунай ыстатыйанан буруйданаҕын, эбэтэр баһаалыста харчыта ыл уонна туораа диэн этиллиэҕэ.  

Саха сирин улахан интернет-портала атыыланан атын омук илиитигэр киирдэҕинэ, бастакынан, “саха” буолан бүтэр. Иккиһинэн,  IТ технология курдук кэлэр кэм туллар тутааҕа буолар өссө биир сүрүн харчылаах эйгэттэн  сахалар эмиэ туоратыллаллар. Сирбит баайыгар кыттыһарбытыттан ытыс соттубуппут кэриэтэ балаһыанньа үөскүүр.  Оччотугар биһиги  айахпытын ииттинэрбитигэр туох хааларый?..

...Онон, “москубалар” билигин үөрэ-көтө саха интернетин кэтиэхтэрэ-маныахтара. Ким тугу суруйарын, кими өйүүрүн  “тэһэ көрөн” ылан тустааҕы “эстремизмҥэ” буруйдуохтара, портал хаһаайыттарын “ону тарҕатарга ала-чуо анаммыттарын” булуохтара. 

Интернеккэ тылы кыана туттар кэм кэллэ, доҕоттор. Ордук ыччаттарга туһаайан этэбит: биир күннээҕи эдэр саас уххана – кэлэр сылы быһа сотуон сөп. Биир дойдуга олорорбут быһыытынан, уопсай дойду политикатын быраабылатынан оонньуурбут ирдэнэр . Биһиги ол оонньууну олохтооботохпут да, быраабылатын хайдах да уларытар кыахпыт эмиэ суох. Арай бу оонньууттан мүлчү-хаччы туттаран, тыыннаах  тахсар сорук турар. 

Хаһан эрэ  оонньуу быраабылата уларыйыаҕа диэн эрэнэрбитигэр эрэ тиийэбит. 

***

Аартык.ру