“Аартык.ру” Ил Түмэн депутата, общественник Егор ЖИРКОВЫ кытары кэпсэтэр. Төрүөтэ биир – кини Покровскайдааҕы “Сахабазальт”  собуотун  дириэктэрэ, оттон ТОРга киирсэр биир бырайыакпыт – “Базальт  Саҥа технологиялар” диэн буолар.

-         Егор Петрович, республика ТОР бырайыагын талар Трутнев хамыыһыйатыгар икки сайаапкалаах: “Илин Эҥэр” уонна “Базальт. Саҥа технологиялар”.  

-         Сөпкө бэлиэтээтиҥ. “Илин эҥэр” проект таһынан, республика биир сайаапката: “Базальт. Саҥа технологиялар” проект буолар.

-         Саамай экономическэй өттүнэн барыстааҕынан билигин бастакы миэстэҕэ Мэҥэ Хаҥалас территориятыгар тутуллуохтаах газохимическэй собуот буолар?

-         Проект быһыытынан, ити собуот инфраструктаратын (суолун-ииһин, уотун-күөһүн о.д.а. үлэлиир усулуобуйатын тэрийэргэ)  тутарга РФ бюджетыттан 4 млрд солкуобай көрүллүөн сөп.  Инвестиция быһыытынан, суоттуулларынан, “Илин эҥэр” проекка 120 млрд солкуобайы тардыахтаахтар. Маннык  бөдөҥ сыыппара бу бырайыагы инники күөрэттэ.    Оттон биһиги  “Базальт” проекпытыгар инфраструктуратыгар 3 млрд наада, оттон инвестиция быһыытынан, 10-15 млрд киллэриэхпит дии саныыбыт.

-         Холобур, санаан да көрдөххө, билигин ити үөһэ ахтыллыбыт икки проектар икки ардыларыгар эмиэ киирсии барар буоллаҕа?

-         “Киирсии” диэни араастык өйдүөххэ сөп. Мин “Илин эҥэр” проегы куһаҕан-үчүгэй диэн этэр кыаҕым суох. Мин, эр киһи быһыытынан эгоцентрист  буоллаҕым, онон  бэйэм бырайыагым туһунан кэпсиэхпин баҕарабын.

-         Барыта үпкэ- харчыга олоҕурар кэмҥэ, икки улахан миллиардер үбүлүүр проега Трутнев хамыыһыйатын ааһыаҕын көрбүттээҕэр сэрэйбит ордук буолбатах дуо?

-         Туох да диэн эрдэттэн этэр кыаҕым суох. Оттон “Базальт” проегар тохтуур буоллахха,   Саха Репсубликатын Правительствотын аатыттан  тэҥ балаһыанньаҕа Трутнев хамыыһыйатыгар ити икки проект киирбитэ. Бу дьыл тохсунньу бүтэһигэр Галина ДАНЧИКОВА  тус бэйэтэ илии баттаан проект хамыыһыйаҕа барбыта....

-         Инвестордар кимнээх буолуох курдуктарый?

-         “Внешэкономбанк” уонна  “Российский фонд прямых инвестиций”.

-         Хастыыны угар кыахтаахтарый?

-         “Внешэкономбанк” 1 млрд курдугу, оттон “РФПИ” аччыгыйа  6-7 , улааппыта 10 млрд диэн үлэ,  кэпсэтии барар.

-         Покровскайга базальт собуота үлэлээбитэ 5 сыл буолла. Барыстаах дуо?

-         Собуот балаһыанньата боростуойа суох. Ол да буоллар, сыллааҕы былааммытын  2014 сыл түмүгүнэн 101%  толордубут.  Бу ааспыт сыл  91,5  тыһыынча кубометры  «Сахабазальт» оҥорон таһаарда. Онон 446 мөл. солкуобайы киллэрдибит. Онно тэҥнээтэххэ 2013 сылга – 435 мөл. этэ.

-         “РИК” ААОҕа иэскит төһө этэй?

-         Собуот тутуутугар 522 мөл. солкуобайы 13% ылбыппыт.

-         Иэскитин төлүүр кыахтааххыт дуо?

-         Биллэн турар, ылыллыбыт кредит төлөнүөхтээх .Барытын  тута остуолга ууран биэрэр кыаллыбат, онон кыра-кыралаан төлөһөбүт. Итиэннэ капитализация боппуруоһа көрүллэр.

-         Базальт собуота ТОР ахсааныгар киирдэҕинэ эрэ тыыннаах хаалар балаһыанньалаах?

-         Биһиги сыалбыт-сорукпут бу ТОР ахсааныгар киирэн, саҥа технологиянан, базальт таастан тутуу матырыйаалын оҥоруу, сайыннарыы буолар. Ол кыаллыбат түгэнигэр, олохтоох производствоны өйүүргэ син биир  РФПИ , “Внешэкономбантан” инвестиция кэлэрин ситиһэргэ дьулуһуохпут.  Инвестицията суох базальт композит онорор кэмбинээт балаһыанньата уустугурар.

-         Собуокка хас киһи үлэлиирий?

-         “Сахабазальт” оҥорон таһаарар собуотугар 220 киһи  үлэлээн хамнастанар.  Иккис тэрилтэҕэ билиҥҥитэ 70 киһи үлэлиир.

-         Билигин “Сахабазальт” хампаанньа республикаҕа балайда  биллэр-көстөр тэрилтэ буоллаҕа.

-         Базальтан бородууксуйа оҥорор икки тэрилтэлээхпит. Биирэ “Сахабазальт” – сылааһы тутар матырыйаалы  оҥорор. Иккиһэ, былаан быһыытынан, аныгы технологияны туттан композитнай  арматура, онтон свая оҥоруохтаах этэ. Ол гынан баран,  үп-харчы, инвестор суох буолан, билигин иккис производствобыт  ситэ үлэлээбэккэ турар. Сүрүн кэмбинээтэ Бүлүүлүүр  аартык 5 килэмиэтиригэр дьиэтэ-уота тутуллан иһэн тохтоон хаалбыта. Дьиҥинэн, 75%-на бүтэн турар. Билигин  тимир  арматураны Урал собуоттарыттан таһабыт. “Кризис” диэн сылтанан ыстаалтан оҥоһуллар бородууксуйа сыаната 32% үрдээтэ. Манна тиийэн кэлиэр диэри кырата икки бүк үрдүүр. Холобур, базальтан арматура, свая оҥоһуллара буоллар сыанатынан, бөҕөтүнэн, дьэбин сиэбэтинэн – үйэлээҕинэн билиҥҥи арматуралары, да сваялары да быдан баһыйыах этэ.  

 

-         Манан диэн ыллахха, бу базальт собуота биһиги бэйэбит проектаабыт, туппут, үлэлэтэр собуоппут буоллаҕа. Биһиэхэ биир дьикти майгы баар, балаҕан иһинээҕибитин – бэйэ гиэнин атарахсыта санааһын...

 -         Оннук баар.

-          ТОР испииһэгэр бу икки проект  хайдах да кыайан сатаан киирбэт...

-             ...Саарбах. Биири да ситиһэр уустук. Приморье - стратегическай суолталаах кыраай, аан дойдуга тахсар аан. Ол иһин кинилэргэ 2-3 ТОР тэриллэрэ чуолкай.  Хабаровскай кыраай – Уһук Илин Федеральнай уокурук киинэ, онон хайаан да  биир-икки ТОРданыахтара. Атын субъектары  бииргэ да тиксиһиннэллэрэ улахан боппуруос.

-          Базальт собуота ТОРга киирбэтэҕинэ даҕаны  өйөнүөх тустаах?

-         Мин ону туруорсабын. Олохтоох производство баар буолуохтаах, буолаары буолан тутуу матырыйаалын оҥорорго.

-         Общественность билигин ТОР проектарыгар кыттыһара, ону утарарын туох дии саныыгын? Ити наада да?

-         Соччо наадата суох буолуо. Утарара... тоҕо диэтэххинэ, ТОР – урутаан сайдыы тирэх сирдэрин тэрийии – олус барыстаах. 10 сылга ТОР резидент тэрилтэлэригэр  нолуоктара  икки аҥаар төгүл чэпчэтиллэр. Бу кризис кэмигэр нолуок чэпчиирэ – тыыннаах хаалар мэктиэ. Резидент буоларга, бастатан туран, олохтоох дьон, тэрилтэ сүүйүүлээх балаһыанньалаахтар.

-         Хоруйдаргар махтал, Егор Петрович.