Бастатан туран, ааптар бу буолан ааспыт быыбар - ханнык нэьилиэк, улуус баьылыга дьонугар-сэргэтигэр теье тыла тиийэрин, дьонун санаатын теье тутан олорорун кердерде диир. Ити саамай сеп тумук дии саныыбын. Ханнык ба5арар киьи БЫЛААЬЫ бэйэтин баьылыгынан керен сыаналыыр. Баьылык улэтэ-хамнаьа тахсыылаах, дьон санаатын табар, кинилэр тустарыгар кыьаллар-муьэллэр буолла5ына - бу баьылык ытыктанар, кини ненуе былаас эмиэ хай5анар. Оттон былааьы сирэйдиир киьи улэтэ-хамнаьа уу ньамаан, куттуенэ суох буолла5ына - бэйэтэ сириллэрин таьынан, былаас эмиэ хомуруллар. Ити, этэргэ дылы, дакаастабылы эрэйбэт аксиома.

Республика мунур дуоьунаьыгар быыбарга ким кыайара эрдэттэн биллэр этэ. Итини "халлаанынан дайа-кете" сылдьааччылар эрэ итэ5этэйиэхтэрин ба5арбатахтара диэн аьа5астык этиэххэ наада. Баьылык - ПОЛИТИК. Политик буолла да, иннин-кэннин хас эмэ хаамыынан эрдэттэн сэрэйэн керер дьо5урдаах буолуохтаах. Билинни дьаьала, быьаарыыта кэлин тугунан диэлийэн тахсыахтаа5ын булгуччу дьэнкэтик ейдуехтээх.
Баьылык, иккиьинэн, тус амбициятынаа5ар норуот интэриэьин, хайаан да инники куеннэ тутуохтаах. Ба5ар иьигэр себулэспэтин, ба5ар атыны да ба5ардын, ол гынан баран кини туох саамай иннинэ - кинини талбыт, эрэммит дьонун дьыл5атын, кэнэ5эс оло5ун ере тутан быьаарыы, дьаьал ылыахтаах.
Ескетун быыбар кэннинээ5и тумугу ылан керер эбит буоллахха, саха уутуйан уескээн олорор улуустарыгар иккис улахан бырыьыаны Эрнст БЕРЕЗКИННЭ Ньурба улууьа - 40-тан тахса бырыьыаны биэрдэ. Ыам ыйыгар праймеризкэ 260 выборщиктартан 259 киьитэ Егор БОРИСОВКА куоластаабыт эбит буоллахтарына сай устата туох уларыйда?
Ньурба5а "оппозиция кандидата" элбэх куолаьы ылбытыгар - БЕРЕЗКИН тус енете суох. Ньурбалар былааьы утарар, бырачыастыыр санаа5а кыттыьан урут баьылыгынан "СР" партия чилиэнин - Борис ПОПОВЫ талбыттара, билигин бырачыастаан БЕРЕЗКИНЫ таллылар. Ол аата улуус дьоно былааьы сирэйдээбит урукку баьылыгы, билигин Ил Тумэн депутатын Владимир ПРОКОПЬЕВЫ утаран Борис ПОПОВЫ талбыттара, билигин аны ПОПОВЫ улэтин астыммакка былааска "утары барбыт" кандидакка куоластыы сатаатылар.
Сайыны быьа ньурбалар баьаар буруотугар тумнастан олордулар. Иьиттэх аайы улуус баьылыга буллутуеннэ, онтон уоппуска5а сылдьыбыт аатырбыта, уустук балаьыанньа5а дьонун-сэргэтин керуутэ-истиитэ суох хаалларбыта быыбарга ес-саас ситиьиитэ буолан та5ыста. Саха - илинни сыдьааннаах омук буоларын быьыытынан, БАЬЫЛЫГЫ олус суолталыыр: харыьыйтарар-еруьуйтэрэр суола биир - А5а баьылык. Холобур, ПОПОВ уот кэмигэр дойдутугар сылдьан дьонно саатар тылынан кеме-ейебул, э5э-дьа5а буолбута эбитэ буоллар, аныгылыы эттэххэ, рейтинэ урдуехтээ5э хаалла. Оттон рейтиннээх баьылык тылын ким быьа гыныа суох этэй?

Быыбар иннинэ туох баар улуустар баьылыктара Егор БОРИСОВ кыайарыгар теьуу куус буолуохтаахтар диэн уеьэттэн ирдэбил туспутэ. БОРИСОВ быыбар хампаанньата са5аланыан иннинэ улуустары кэрийэригэр баьылыктар бары "быыбарга кытын, ейуехпут" диэн тылларын биэрбиттэрэ. Ону дьон кулгаа5а-хара5а суох буолбатах барытын кере-истэ сылдьан баьылыкка сыьыанын бу быыбарга куоластаан кердерде.
Булуу улууьун салайааччыта Сергей ВИНОКУРОВ "СР" партия чилиэнэ. ВИНОКУРОВ теье да, улуус баьылыгын быьыытынан быыбарга эмиэ кими ейуехтээ5эр эрдэ "тылын биэрдэр" да, быыбар хампаанньатын са5ана туннэри эргийэн кэбистэ. Баьылык бэйэтинэн Эрнст БЕРЕЗКИН туьугар келеьун-балаьын алынна. Маны кере сылдьыбыт Булуу куоратын олохтоохторо туох баар учаастакка ВИНОКУРОВ сурэ5ирэн ейеебут кандидатын утары куоластаан Егор БОРИСОВЫ таллылар. Оттон кытыы нэьилиэккэ Куулэккэ теттерутун информация хойутаан тиийэн буолуо, ВИНОКУРОВЫ утаран дьон БЕРЕЗКИННА куоластаата.
Булуулэр баьылыктарыгар то5о тааллара кырыыланна? Теруетэ биир: "Биьиги былааьы утары баран туран талбыт баьылыкпыт биьигини Роскосмоска атыылаата", - диэн. Биллэрин курдук, Булуу сиригэр-уотугар Амурскай уобаластан кетер ракеталар тобохторо туьуехтээх. Сулуьуннээх тобох-ибэх туьэрин ким да себулээбэт. Онно "эгди буолбут" баьылыктарын булуулэр улаханнык хом саныы сылдьаллар.
Оттон баьылык бэйэтэ то5о БЕРЕЗКИНЫ ейеебутэй диэн боппуруос уескээн тахсар. Манна уруккуну-хойуккуну ахтар то5оостоох. Урукку президент быыбарыгар, 2000-2001 сыллардаахха, ВИНОКУРОВ Василий ФИЛИППОВ быыбар иннинээ5и хампаанньатыгар биир тутаах киьинэн улэлээбитэ, Василий Васильевич эрэллээх саллаата этэ. Оттон бу быыбарга ФИЛИППОВ "ГП" партия кандидатыгар "сентарордаабыта".
ВИНОКУРОВЫ, биир еттунэн эмиэ да хай5ыахха сеп - эрэллээ5ин иьин. Иккиьинэн, хомуруйуохха наада. Уеьээ ахтыллыбытын курдук, Баьылык - политик буолуохтаах. Кини норуот интэриэьинэн салайтарыахтаах, кэнэ5эс олорор оло5ун саныахтаах этэ. Ол да инниттэн кини билигин улэлиир БОРИСОВЫ ейуехтээ5э. Аны ВИНОКУРОВ политик быьыытынан ете керер, сэрэйэр дьо5ура суо5ун туоьулуур. Кини теье да ФИЛИППОВ эрэллээх саллаата буоллар, дьонун туьугар СИН БИИР талыллар кандидакка улэлиэхтээ5э.
ВИНОКУРОВ идэтинэн история учуутала. Историяны уерэппит киьи историческай чахчылар да холобурдарыгар керен политикалыырга уерэниэхтээ5э. Кинини билигин социальнай ситимнэ "уерэх миниистирэ" онорон буттулэр. ВИНОКУРОВ урут-уруккуттан миниистир буолар ба5ата иьиллэр. Ба5ар ол ба5атын кыаммакка БЕРЕЗКИННЭ улэлээтэ5инэ ер иитиэхтээбит ымсыырар дуоьунаьын биэриэ диэн хара5а баайыллыбыта буолаарай... Чэ, ол билигин бэйэтин кыьал5ата буолла. Сорохтор БЕРЕЗКИНИ "былаас соруйан туруорбут киьитэ, онон кэлин да быыбар кэнниттэн тугу эмэ муччу тутуо" диэн санаан, аны билигин сайабылыанньа туппутунан кандидаттарын эккирэтэ сылдьаллара иьиллэр. Сонньуйуулаах дьыала.

Бу быыбарга саамай кытаанах оруолга Нам улууьун баьылыга - Александр АТЛАСОВ тигистэ. Биир еттунэн билэр киьитэ, биир дойдулаа5а, уелээннээ5э, иккис еттунэн - улэтэ-хамнаьа, улууьун кэлэр дьыл5ата. Кистэл буолбатах, быыбар кэнниттэн кимнээх кими ейеебуттэрэ уп-харчы тыырылларыгар улахан быьаарыылаах буолар. Ол майгы урут да, аны да баар: сиппииринэн сиппийиллибэт. Биллэн турар, намнар бэйэлэрэ уолларын харыстаатахтара, киьиэхэ барытыгар бэйэтин о5ото саары чаккылаах. Ол иьин тереебут улууьа БЕРЕЗКИННЭ элбэх куолаьы биэрдэ. Ол да буоллар, биири тэннээн керуеххэ наада: чурапчылар уонна намнар "бэйэлэрин уолларыгар" теьелууну биэрбиттэрин. Олох атын хартыына. Чурапчыга Эрнст Борисович теьену ылбытын уонна Намна Егор Афанасьевич теьену ылбытын: сирдээх халлаан. Ол аата баьылык АТЛАСОВ хамаандата бу быыбарга теье да бэйэлэрин уолларын аьыммыттарын иьин, бэйэлэрин тус санааларын хам баттаан туран кыайар кандидат туьугар - БОРИСОВКА туох да аьара бэриниилээхтик улэлээтилэр. Баьылык диэн итинник буолуохтаах - иннин-кэннин тургутунар, дьонун-сэргэтин туьугар кыьаллар!

Биир куустээх баьылыгынан бу быыбарга Атамаан Баскачыын дьэ кырдьык атамаана кеьуннэ. Бэйэ икки ардыгар кэпсээтэххэ, Владимир Семенович остуолу сырбата-сырбата "уьуну-киэни" уеьээ булуулэргэ санатан туран куоластатта. Бэйэтин улууьугар Ил Тумэннэ туруорбут кандидата эмиэ хотто.

Онон тумукпэр ессе биирдэ тоьо5олоон бэлиэтиэм этэ - БАЬЫЛЫК диэн ПОЛИТИК буолуохтаах, нэьилиэк улуус таьымыгар сылдьыбакка, кун-туун сайдан - республика таьымынан ейе-санаата барыахтаах, дьонун-сэргэтин кэскилин туьугар бэйэтин тус амбициятын хаптата уерэниэхтээх, норуотун интэриэьин хаьан ба5арар урдуку тута сылдьыахтаах. Оччо5о эрэ дьиннээхтик БАЬЫЛЫК диэн ааттаныа5а.
ххх
Родион ГАВРИЛЬЕВ,
"Аартык.ру" хаьыакка анаан.