Общественнай палата чилиэнэ, общественник, "Сомоҕолоһуу" хамсааһын кыттыылааҕа, "Бичик" кинигэ кыһатын кылаабынай редактора Валерий ЛУКОВЦЕВ быһаарыылаах быыбар иннигэр туох-ханнык санааҕа тиийбитин, быыбар хампаанньата төһө сиэрдээхтик баран иһэрин туһунан санаатын үллэстэр:
- Саха сирин олохтооҕо салайааччытын бэйэтэ талар бырааба төннөн, быйылгы быыбарга интэриэһэ улаатта. Икки өттүттэн эппиэтинэс үрдээтэ: баһылыгы талар дьон-сэргэ уонна быыбарга кыттар кандидат.

Киһи биһириирэ диэн, урукку, бастакы быыбардарга курдук, баҕалаах эрэ барыта кыттан, дьон-сэргэ кыһалҕатыгар оонньоон кураанах куолунан, олоххо кыайан киирбэт тыастаах-уустаах эрэннэриинэн түөкэйдээн былааска дьулуһар кэмэ ааста, онон билиҥҥи быыбардар таһымнара быдан үрдээтэ. Кэлиҥҥи сылларга Саха сирин бэлиитикэтин, салайар элитатын биллэр-көстөр өттүлэрэ, уопсай интэриэһи өрө тутан, өрөспүүбүлүкэ туһугар салалтаҕа ким үлэлиирэ ордук тоҕоостооҕун сөҥнөһөр, бэйэлэрин икки ардыларыгар биир тылы буларга дьулуһаллар. Бу да быыбары ылан көрдөххө, Ил Дархан эбээһинэһин быстах кэмҥэ толорооччу Егор Борисов араас уустук сылларга салалтаҕа тахсыылаахтык үлэлээбит баай уопутун, киин былааска, дойду атын регионнарыгар ытыктабылын уонна араас омуктаах нэһилиэнньэттэн өйөбүллээҕин билинэн, Айсен Николаев, Федот Тумусов курдук киэҥник биллэр бас-көс дьоммут өрөспүүбүлүкэ салайааччытыгар быыбарга бэйэлэрин кандидатураларын туруорумматылар. Онон, Сахабыт сирин сайдыытыгар сүҥкэн соругу туруоран, федеральнай киин өйөбүлүн толору туһанан (бу күннэргэ Дальнай Восток сайдыытын мунньаҕа уонна «Сибиир күүһэ» гаас ситимин тутуу саҕаланыытын сиэрэ-туома Россия бэрэсидьиэнэ Владимир Путин кыттыылаах Дьокуускайга тэриллибитэ ону чаҕылхайдык кэрэһэлээтэ) хоннохтоохтук үлэлии-хамсыы сылдьар бүгүҥҥү лидербытын хайдыспакка-саараҥнаабакка талар кыахтанныбыт.
Бүгүҥҥү күҥҥэ Арассыыйаҕа арҕааттан аргыар күүһүрбүт, тастан инвестиция киириитин, үп-харчы эргиирин, хардарыта эргиэни араас хааччаҕынан бохсон кыһарыйыы-кыпчыйыы улааппыт кэмигэр, салайааччыны таларга сыыстарар хайдах да табыллыбат. Биһиги, тыйыс усулуобуйалаах, ас-үөл, табаар, уматык барыта кэриэтэ тастан тиэллэн кэлэриттэн тутулуктанар хотугу сир олохтоохторо, уһуну-киэҥи санаан түс-бас, дьоһуннаах быһаарыныыны ылынарбытын айылҕабыт уратыта, олохпут-дьаһахпыт кыһалҕата ирдиир. Ити курдук патриоттуу санаанан салайтаран, кэлиҥҥи быыбардарга биһиги, Саха уопсастыбаннай киин уонна «Сомоҕолоһуу» кыттыылаахтара, Егор Жирковтуун өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин норуокка ыҥырыытын өйөөммүт күүскэ үлэлээбиппит. Хайа даҕаны уустук түгэҥҥэ туруктаах балаһыанньаны хааччыйар кыахтаах, дьон-сэргэ итэҕэйэр, эрэнэр уопуттаах Егор Борисов курдук салайааччылаах уонна түмсүүлээх буолуу – инникигэ бигэ эрэл мэктиэтэ.
Салайааччыны сиэрдээхтик кириитикэлээһин да, оппозиция да баар буолуохтаах. Ол эрээри бу быыбар агитациятыгар аһара түһүү, кэлтэй буруйдааһыҥҥа охтуу кандидаты киэргэппэт, төттөрүтүн, киниттэн дьону тэйитэр. Ити курдук үрдүттэн саба быраҕан буруйдаһыы логикатынан бардахха, былаас араас салааларыгар, салалта үрдүкү дуоһунастарыгар үлэлээбит Эрнст Березкины атын кандидаттар, быыбардааччылар эмиэ сирэй-харах анньыахтарын сөп эбээт. Холобурдаан эттэххэ, биһиги, общественниктар Иван Шамаев салалтатынан Төрүт Сокуону, судаарыстыба статуһун, төрөөбүт тылынан үөрэтиини, сиртэн хостонор баай дохуотуттан Саха сирин олохтоохторо туһанар бырааптарын, о.д.а. тыын боппуруостары туруулаһан, 2001 сылтан тиһигин быспакка пикеттиир, миитинниир, мунньахтары тэрийэр, илии баттааһын хомуйар ыарахан үлэҕэ, үтүргэҥҥэ сылдьар кэммитигэр, Березкинтан өйөбүлү көрсүбэтэхпит. Ол сылларга кини эмиэ Борисов курдук бырабыыталыстыбаны салайсар, «Алросаҕа» бастакы вице-президенинэн, Ил Түмэҥҥэ депутатынан үлэлиир этэ. Атыттары ылан тэҥнээн көрдөххө, Березкинныын алмаастаах хампаанньаҕа үлэлээбит Василий Власов, Анатолий Попов Саха сирин интэриэһин күүскэ көмүскээбиттэрин иһин туоратыллыбыттара.
Саха сирин, төрүт омук интэриэһин көмүскээһиҥҥэ уонунан сылларга утумнаахтык турууласпыт патриот общественник быһыытынан күчүмэҕэй күннэргэ ким, хайдах бэйэтин көрдөрбүтүн, норуотунуун бииргэ буолбутун биир бэйэм билэбин. Ол да иһин, сыл-хонук ааста эрэ диэн быыбарга сүүйүүлээхтик көстөөрү, урут бииргэ үлэлээбит салайааччытын күүстээх үлэтин мэлдьэһэрэ, бытархайдаһара, өссө ааһа баран, кинини буруйдаах курдук көрдөрө сатыыра киһилии сиэргэ сөп түбэспэт, бэйэтин аатын-суолун түһэрэр. Быыбардааччыны сымыйаны-кырдьыгы кыайан араарбат курдук өс киирбэҕинэн ааҕар сыыһа. Саха дьоно, тыа сирин олохтооҕо, киһини оҥорбут дьыалатынан, үлэ-хамнас түмүгүнэн көрөн ылынар үгэстээх.
Итэҕэс-быһаҕас, сиппэтэх-хоппотох мэлдьи баар, үлэлээбэт эрэ киһи тугу да сыыһымыан сөп. Тыа сирин сыла уһатыллан, балаһыанньаны тупсарарга, өрө тардарга чопчу дьаһал ылылларыгар эрэл баар. Ону өрөспүүбүлүкэ салайааччыта аһаҕас эфиргэ «Билиҥҥи баар механизмы уларытыахпытын наада. Көмө тыа хаһаайыстыбатын оҥорон таһаарар киһитигэр чопчу тиийэрин ситиһиэхтээхпит. Ол барыта “Тыа хаһаайыстыбатын сайыннарыы” сокуонугар киириэҕэ” диэн быһаччы эрэннэрбитэ бигэргэтэр. Ол аата, тыа сирин олохтоохторун сүрүн баҕатын олоххо киирэрин сокуонунан мэктиэлииргэ дьулуһуу баар буолла.
Өрөспүүбүлүкэ 100 сылын көрсө оҥорон таһаарыыны, олох-дьаһах сүрүн кыһалҕаларын быһаарыыны сэргэ, - духуобунас, култуура, тыл, литература сайдыытыгар эмиэ элбэх оҥоһулларын тустаах эйгэҕэ үлэлиир дьон билэбит. Үлэ бары хайысхаларга ньиргиччи ыытыллар, инники былаан, сорук баһархай. Онуоха биһиги, саха дьоно, туох кыаллыбатах баарын аһаҕастык этэн тураммыт, саҕаламмыт үлэни ситэрэригэр, туруоруммут соруктарын олоххо киллэрэригэр норуоппут тумус туттар киһитигэр кыах биэрэр тоҕо сатамматый?!” – диэн Валерий ЛУКОВЦЕВ санаатын этэр.

***

“Аартык.ру”