Атын-атын улуустары холботолоон биир уокурук оҥорор хаһан баҕарар улуустар икки ардыларыгар атааннаһыыны күөртүүр. Быыбар култуурата биһиги дойдуга суох. Быыбар буолла да, этэргэ дылы, идиэйэ иһин охсуһааччы боростуой дьон хас эмэ аҥыы хайдыһыыта үөскүүр. Кыра нэһилиэккэ, улууска быыбар да кэнниттэн өс-саас ситиһиитэ салҕанан бара турар. Ийэ, аҕа быыбарга хайдыспыта оҕолоругар кытары бэриллэр. Оҕолор хаан өстөһүү хаһан, туохтан саҕаламмытын өйдөөбөт буолуохтарыгар диэри бэйэ-бэйэҕэ кыдьыгыраллар.
Политика - политиктарга саахымат оонньуута, ким төһө улаҕалаах өйдөөҕүнэн күрэстэһэр. Кандидаттар бэйэ икки ардыларыгар хаһан баҕарар биир тылы булуохтара, оттон  "идиэйнэйдэр" иэдэйэллэр эрэ. Онон норуот быыбары  - быстах кэмҥэ экстремальнай оонньуу курдук ылыныахтаах этэ. Быыбар бүттэ да - оонньуу түмүктэнэр. Ким да кими да сойуоласпат, барыта нам-нум олоххо төннүөхтээх. Ол оннук түмүгү ситиһиэххэ сөп, өскөтүн быыбар иннинээҕи уххаҥҥа бэйэ-бэйэни аһара түһэн үөхпэккэ, былыргы-быданнааҕы хойоҕу хостообокко - быһатын "кирдээх технологияны" аһара баһан туттубакка, бэрээдэктээхтик хампаанньаны ыыттахха эрэ. 
***
 Горнай уонна Үөһээ Бүлүү уокуругар, бастаан былаас кулуба "Вл. ПОСКАЧИН киһитин" Матрена ОСИПОВАНЫ, техникум дириэктэрин  өйүүр диэн эппиттэрэ.
ПОСКАЧИН тоҕо урукку солбуйааччытын Матрена ОСИПОВАНЫ Ил Түмэҥҥэ киллэриэн баҕарарый? "Тоҕо куоракка олорор сололоох, чыыннаах-хааннаах  биир дойдулаахтарын дьокутаакка өйөөбөтүй?" - диэн боппуруоска өй сынньар дьон баар. Матрена ОСИПОВА урут ТИКкэ үлэлээбитэ, онон ПОСКАЧИН элбэх быыбарыгар сүбэ-ама биэрбитин иһин үтүөнэн төлүүр диэн сылыктыыллар. Оттон биһиги саныахпытыгар, кулуба быһаарыытын төрүөтэ атыҥҥа сытар буолуохтаах.
Владимир Семенович бэйэтэ Ил Түмэн мандатын амтанын билбит киһи, парламент 1-кы, 2-с ыҥырыылаах мунньаҕар икки төгүл дойдутуттан дьокутаатынан талылла сылдьыбыта. Онон үрдүкү былааска тахсыбыт, быыбары хаста да ааспыт киһи буоллаҕа. Өскөтүн Владимир Семенович республика таһымыгар политика үрдүк хаттаҕаһын уонча сылы быһа дабайа сылдьыбыт кэмнээх эбит буоллаҕына, киниэхэ сүнньүн силиитигэр тиийэ  ол кэм, турук амтана иҥэ сылдьар.
Политика - диэн ыарыы. Киһи итинтэн төлөрүйбэт, эмтэммэт диэн этэллэр. Хайаҕа ыттыбыт киһи олоҕун устата хайа салгынын суохтуур, онно кини төннүөн, ол салгыны өссө биирдэ эҕирийиэн баҕарара кэмнээх буолуо дуо. Владимир Семенович билигин хайдах да, Ил Түмэҥҥэ төннөр кыаҕа суох, кинини онно чугаһаппаттарын билэр уонна өйдүүр. Кини бэйэтигэр бэриниилээх ОСИПОВА нөҥүө улахан политикаҕа орооспут курдук сананыан баҕарар. 
Хас биирдии улуус (онноҕор биир улуус нэһилиэктэрэ) тус-туһунан майгылаахтар. Үөһээ бүлүүлэри өргөс майгылаахтар диэтэхпитинэ сыыспаппыт буолуо, бэйэлэрин истэригэр ким да, кимиэхэ да, тугу да туран биэриэн баҕарбат. Ордук эр дьоно мучумааннар.
ПОСКАЧИН биир дойдулаахтарын өргөс майгыларын билэр буолан, "дьокуускайдары" (эр дьону, биллэн турар) өйөөбөт. Бастатан туран, куораттар ыраах олороллорунан сиэттэрэн, киниэхэ сүүс бырыһыан бас бэриниэхтэрэ суоҕун сөп. Оттон ОСИПОВА киниэхэ солбуйааччылаабыта, техникум дириэктэринэн бэйэтэ анаан ыыппыта - 100 бырыһыан кини эрэллээх киһитэ. Өскөтүн ПОСКАЧИН туруорбут кандидата быыбарга кыайдаҕына, ол ахтар-суохтуур былыргы "хайатын салгынынан" кини ханан-эмит да буоллар тыыммыт,  "хайа үрдүнээҕи олоххо" кыттыспыт саҕа сананыахтаах. Ол иһин атын, "куорат эр дьонун" өйөөбөккө, ыксатыгар сылдьар ОСИПОВАНЫ дьокутаатынан көрүөн баҕардаҕа.
***
Саамай тутаах үөһээ бүлүү - Айсен НИКОЛАЕВ бу быйылгы Горнай-Үөһээ Бүлүү оонньуутугар кыттыбат, кыттыһыннарбаттар диэн кэпсииллэр. Тоҕо эрэ, улуус кулубата уонна киин куорат мээрэ "соччо" тыл-тылларыгар киирсибэттэр диэн сураҕы сүрдээхтик кыһаллан туран тарҕаталлар. Бу кэнэҕэс АТЫН, улахан быыбарга сыһыаннаах тарҕатыы буолуон сөп. Чэ, ити хааллын...

Өскөтүн ПОСКАЧИН Айсен НИКОЛАВЫ кытары "соччо" тыл-тылларыгар киирсибэт сурахтаах буоллахтарына, өссө биир Үөһээ Бүлүүттэн төрүттээх Сөдүөт ТУМУУҺАПТЫЫН биир тылы булбут бадахтаахтар.
ТУМУУҺАП бэйэтин уҥа илиитин, оскуолаҕа бииргэ үөрэммит дьахтарын уолун - Никита ТИМОФЕЕВЫ туруорда.  Эсердэр Никиитэ ТИМОФЕЕВТАРЫН "горнайдартан хаан тартарыылаах, горнайдарга онон киирэн куолас хайытыахпыт" диэн биир дойдулаахтарын аралдьыталлар. Дьиҕинэн ыллахха, Никкитэ сыала-соруга Константин ТИМОФЕЕВЫ, "Сахаагропродукт" генеральнай дириэктэрин аатын бутуйуохтаах. Тоҕо диэтэххэ "Сахаагропродукт" ТИМОФЕЕВЫН өссө биир кылаан өргөстөөх "куораттааҕы үөһээ бүлүүлэр" туруорбуттар, кинилэр өйүүллэр диэн этэллэр. Ол аата былааска баар сорох үөһээ бүлүүттэн төрүттээх дьон, ПОСКАЧИН туруорбут кандидатуратын кытары тоҕо эрэ сөпсөспөтөхтөр. Ол иһин Никиитэ уол быыбарга кыттар дьылҕаланнаҕа, дьокуускайдар туруорбут ТИМОФЕЕВТАРЫН куолаһын хайытар соруктаннаҕа. 
***
ТУМУУҺАПКА сыһыаннаах, атын кандидаттар куоластарын хайытарга (аах: дьону хайытарга) анаммыт дьонунан урукку "САПИ- полиска" үлэлээбит Пантелеймон СТЕПАНОВ кыыһын Елизавета Пантелеймоновна СТЕПАНОВА-ГАЗЕЕВАНЫ ааттыыллар. ГАЗЕЕВА үлэтэ суох, Дьокуускайга олорор, 33 саастаах эдэрчи дьахтар. Үлэлээбэт, урут политикаҕа, общественнай үлэҕэ орооспотох ГАЗЕЕВА, биллэн турар, дьиҥнээхтик дьокутаат мандаатыгар тиксэбин диэн быыбарга кыттарга быһаарымматаҕа чахчы.
***
Бу быыбарга ПОСКАЧИН-ТУМУСОВ иккиэн биир интэриэскэ холбоспут буоллахтарына, Горнайтан сыдьааннаах аны биир улахан политик  - Василий ФИЛИППОВ манна эмиэ интэриэстэннэ. Дьиҥинэн, чуолаан Василий ФИЛИППОВТАН куоттаран, Горнайы Үөһээ Бүлүүгэ холбоон биир уокурук оҥорбуттара, онтулара быйыл кэлэн атыннык эргийэн таҕыста.

Василий Васильевич, өйүнэн өйдөөх, элбэх быыбары ааспыт уопуттаах "бөрө", төрөөбүт горнайдарын куолаһын, ол аата дьонун хайытар санаата суох. Горнайдартан бэйэбит уолбут диэн - Василий НАРОДОВУ баайа сыталлар.
НАРОДОВ туһунан кыратык билиһиннэрэр эбит буоллахха, кини  Бүлүүттэн төрүттээх, горнайдар күтүөттэрэ, тутуу тэрилтэтин салайар, Дьокуускайга олорор. 

Былырыыҥҥы быыбарга "ньыгыллар" горнайдары эрэннэрбиттэр: билигин Үөһээ Бүлүүттэн киһини дьокутаат оҥоробут, иккис сырыыга эһиги киһигитин таһаарыахпыт. Ким да түһээн баттаппатах буоллаҕа, "иккис сырыы" бачча түргэнник кэлиэҕин. Инньэ гынан, горнайдар "иккис сырыыларын" туһанаары өрө хатыйсан турбуттар. "Ньыгыллара" баартыйаларын утары барбатахтар, праймеризкэ Матрена ОСИПОВА кыайарыгар сөбүлэспиттэр. Ол эрээри тыаһа-сыма суох НАРОДОВТАРЫН быыбарга туруоран биэрбиттэр. Билигин горнайдар "уолларыгар" биир киһи курдук биир кандидаттарыгар куоластыахтара.
***
ФИЛИППОВ Народовы таһынан өссө техническэй кандидаттардаах диэн кэпсииллэр. Олор истэригэр Үөһээ Бүлүү тутаах энергетигын Николай ИЛЬИНЫ ааттыыллар. ФИЛИППОВ билигин Уһук Илин энергетическэй хампаанньатыгар салайааччы сүбэһитинэн сылдьар диэн этэллэр. Онон профессиональнай эйгэҕэ интэриэс олохтоммутун сипсийэллэр, энергетиктэр куомуннаһан былаас кандидатын куолаһын хайытарга туруммуттар. Итини таһынан, ИЛЬИН улуус кулубата ПОСКАЧИНЫ урут-уруккуттан утарара биллэр. Ол утарсыы төрдө-төбөтө будулҕаннаах 90-с сылларга сытарын билэр дьон ыйар. НАРОДО туһугар үлэлиир технологтар ИЛЬИНИ онон да ккөчүктээн быыбарга кытыннаран эрдэхтэрэ. Ол Москубаҕа олорор ФИЛИППОВ, наһаа Уһук Илиннээҕи энергетическэй хампаанньанан эргийэн ИЛЬИҤҤЭ тахсыбатаҕа чахчы. Үөһээ бүлүүлэр бэйэлэрэ НАРОДОВ дьонугар сибис гыннахтара - ПОСКАЧИН оппозициятыттан ким быыбарга кыттыан баҕарарын.

ФИЛИППОВ биир саллаатын быһыытынан Кирилл СОФРОНОВЫ ааттыыллар. Кирилл СОФРОНОВЫ "Гражданскай платформаҕа" Василий Васильевич сыыттаабыта биллэр. ФИЛИППОВ Эрнст БЕРЕЗКИН быыбар иннинээҕи хампаанньатын остуолун киэргэтиитэ. Онон, икки куобаҕы өлөрөн ылаары: үөһээ бүлүүлэр куоластарын хайытан НАРОДОВЫН таһаарар уонна БЕРЕЗКИНЫН рекламалатар.

Оттон Иван ШАМАЕВ кэннигэр ким турарын ыйдаҥарда сатыыр төрүөт суох, киниэхэ Общественнай палата сопредседателэ буола сылдьыбыт киһиэхэ сокуоннай статус наада. Общественнай аата общественнай, үс эрэ сыл болдьохтоох, онон кини сокуону оҥорор былааска легитимнэй бырааптаныан баҕарар. 
***
Онон доҕоттор, бу сырыыга үөһээ бүлүүлэр өргөстөммөккө, бэйэ-бэйэлэрин кытары эйэ-дэмнээхтик быһаарсан кандидаттарын ахсаанын аччапатахтарына (киһи итэҕэйбэт да буоллар), уокурук үс гыммыт биирин эрэ ылар Горнай электората НАРОДОВТАРЫН уһулу ойутан таһаарар кыахтаахтар. Горнайга Василий ФИЛИППОВ ыйааһына олус үрдүк, былаастан атаҕастаммыт-баттаммыт уобарастаах. Норуот оннук уобараһы хаһан баҕарар харыһыйар, онон НАРОДОВ туһугар тыл көтөхтөҕүнэ горнайдар ылыналлар.

ФИЛИППОВ, Москубаҕа олорор киһи быһыытынан, быыбар кэнниттэн дьиэтигэр төннүө, оттон кини туруорбут кандидатын өйөөн дьон-сэргэ кыргыһыыта быыбар бүппүтүн да кэннэ, батыйа хааннаах салгыы барыаҕа: ким эрэ үлэтиттэн ууратыллыа, дуоһунаһа түһүө, сирэй-харах анньыллыа...  
***
Аартык.ру