Онтон кэлин ол санааны саарбахтаатым. Оннук үөрэҕи батыспатах, чөл хаалбыт омуктар төһө сириэдийэн, чэлгийэн олороллоруй? Ыраата барбакка эттэххэ, оннооҕор ыраахтааҕыга дьаһаах төлөөбөтөх чукча курдук хорсун-хоодуот, күүстээх-уохтаах омук билигин ханнаный?! Кинини миллиардер Абрамович-таай эрэ ииттэҕинэ тыыннаах халыахтаах курдук кэпсэл баара. Онтулара билигин омук дойдутугар кутуруга куйаарбыта ыраатта.
Саха омуга үөрэҕи батыһан тыыннаах хаалбыт омук диэн бары билэбит. Үөрэх, сайдыы диэн - кинигэ, компьютер, планшет, смартфон уо.д.а аныгы тэрил эрэ буолбатах. Үөрэх - аан дойду сайдан иһэр суолун тыыннаах эйгэтэ. Ол тыыннаах эйгэ куруук хамсыы-уларыйа турар. Ону кытта тэҥҥэ үктээн иһэр омук - сайдыылаах омук.
Аны туран кинилэртэн, о.э. "сайдыылаахтартан" УЛУУ ОМУК атыннаах. Улуу омук, ол үөрэх сайдыытыттан туһалааҕын ылар, оттон туһата суоҕун ылгыыр, бэйэтин сайдыытын таһымынан туһалааҕын туттар, күннээҕи олоҕор киллэрэр. Оттон "сайдыылааҕыҥ" аҥаардас туох баар үчүгэйин, бодоҥун барытын сүһэн ылан баран, куһаҕана тэнийбитин кэннэ биирдэ эрэ бабат диир. Лудомания, наркомания уо.д.а дьайдар саба бүрүүкээбиттэрин кэннэ биирдэ өйдөнөр. Холобура, мин санаабар кытайдар - улуу омуктар, европеецтар "сайдыылаахтар" эрэ.
Үөрэх, сайдыы туһатын ыйан-кэрдэн биэрэр, бодоҥун ылҕаан ылан быраҕарга ыҥырар улуу өйдөөх дьоннордоох омук - дьоллоох омук. Билигин аан дойдуга "аҕыйах ахсааннаах омуктар" диэн ааттанар омуктар - оннук дьонноро суох буолан, сир үрдүттэн симэлийэр кутталга киирдилэр. Биһиги төһө да аҕыйахпыт иһин үөрэх, сайдыы тыыннаах эйгэтин кытары саппай уопсабыт да, сороҕор иһирдьэ-таһырдьа үктэнэбит. Онон тыыммыт син уһаатаҕа. Кылаабынайа бэйэҥ кимҥин-туоххун билэриҥ наадалаах эбит. Онон үөрэҕи, сайдыыны сөптөөхтүк тутуһан омуккун сайыннарыы алдьаныы-кээһэнии буолбатах, тыыннаах хаалыы биир олуга буолар.
***
Бүөтүр АРЫЫЛААХАП,
Дьокуускай куорат.