Олохпут тутула барыта иҥсэҕэ тирэҕирэр. Аат-суол, элбэх харчы, улуутумсуйуу, дьадаҥы баай араастаһыыта. Ол сиэринэн билиҥҥи быыбардар ис хоһоонноро бука бары иҥсэҕэ тирэҕирэллэр. Былааска. Былаас төрдө харчы, баай- дуол. Иҥсэ - киһи-аймах бодото, куһаҕан майгыта. Икки атах кытта төрөөбүт кыдьыга. Киһи онтон тардыныахтаах диэн өбүгэлэрбит үөрэтэллэрэ. Икки атах итэҕэһин күүркэтэн, ону күөттээн, харчыны таҥара оҥорон норуоттары үүрбэ сүөһү оҥорору бастаан таайдар өйдөөбүттэр. Улуу өйдөөх, киитэрэй омук буоллаҕа эбээт. Бэйэлэрин таас килиэ дойдуларын сирэн атын өлгөм баайдаах сирдэри бас билээри оҥоһуннахтара. Атын киһи төрөөбүт- сирин уотун туран биэрбэтэ биллэр. Онон кинилэри үүрбэ сүөһү оҥорор инниттэн оҕуруктаах өйдөрүнэн икки атахха иҥсэни, ол аата харчыны, былааһы судаарыстыбаннай идеологияҕа таһаарыахха диэбит санаалара олоххо киирбитэ быдан үйэ буолла. ол харчыны таҥара оҥорон иҥсэҕэ тиэрҕирбит өйү-санааны барыбытыгар иҥэрдилэр. Киһи- аймах арҕаа судаарыстыбалара  ону ылынан оннук дьаһанан олороллор. бэл, ссрс курдук улуу империяны биир буулдьата суох эстилэр. 1954 с. тахсыбыт сэбиэскэй сойууска олорор еврей катехизиһын ааҕыҥ. онно барыта сурулла сылдьар.

Иҥсэ билигин аан дойдуну сабардаан турар. Yп-харчы, баай- дуол, былаас былдьаһыга саамай былдьаһыктаах бытта сыата буолла. Биһиги да тойотторбут онтон хаалсыбаттар. Политическай онньуу быраабылатынан оонньуубут дииллэр. Кинилэр буолан туран санаатахха эмиэ сөп курдук. Биһиэхэ бэйэбит итэҕэлбит суоҕа, тойотторбутун муоһалыыр, иитэр-үөрэтэр өйбүт- санаабыт мэлигирэ улахан мэһэй. Тойотторбут да дойдуларын сирбит, таҥнарбыт, омук өйүн-санаатын тарҕатабыт диэн өйдөрүгэр оҕустараллара эбитэ дуу, олох суоҕа эбитэ дуу.  Билэн да олорон тугу гыныахтарай?! Ону кыайар да кыахтара суоҕун бэккэ бары билэбит. Махсыымап партията - ГП Прохоров. Березкин кинилэр саллааттара буолла. Харчылаах- үптээх Прохоров кинилэринэн кокуукка курдук оонньууругар сөбүлэһэр эрэ буоллахтара. Барыыһап саамай сүбэһитэ үрүҥ дьиэҕэ олорор Березовскай диэн буолар. Березовскай саллаата «Сахамедиа» тойоно. Саха сирин сүрүн хаһыаттарын бас билэр. Хаһыат өй-санаа тарҕатыыта, дьону зомбилыырга биир улахан үнстрүмүөн. Тумууһап Израиль сайдыытыгар «yүөтүн-өҥөтүн»  туһунан суруллан турар. Евсеев Саха сирин бүтүннүү атыылаабыт иккис президеммит эрэллээх саллаата. Айсен Николаев технологтара, сүбэһиттэрэ бүтүннүүтэ Москубаҕа олорор таайдар диэн үгүс киһи кэпсэтэр. Тойонтон тойон ордубата, киһиттэн киһи хаалбата. Онон тойотторбутуттан саҕалаан бука бары ол харчы, иҥсэ, былаас саллааттара, куукулалара буоллахпыт.

Иҥсэ мэнэгэй иччитэ иэнигийэ кыланан аан дойдуну сабардаабытыгар сахалыы өйдөөх санаалаах ыччат үөскээн туруулаһара дуу суоҕа дуу. Россияттан саҕалаан сирбит-дойдубут бүтүннүү арҕаа дойдулар илиилэригэр киирдэ. Дьиҥ сахалыы өйү-санааны иҥэриммит, омуга тыыннаах хааларын туһугар эрэ үлэлиир, иҥсэтин кыанар киһи хаһан эмэ үөскүүрэ дуу, марионетка омук буолан күн сириттэн сүтэрбит дуу...

Б.  Арыылаахап.