Ханнык эрэ уонча сыллааҕыта улахан дуоһунастаах, эбэтэр биллэр-көстөр ааттаах-суоллаах  дьон итирбиттэрин-кутурбуттарын, сууммуттарын-тарааммыттарын, үҥкүүлээбиттэрин-битийбиттэрин - быһатын ханна эрэ бөрүкүтэ суох олуонатык туттубуттарын-хаптыбыттарын туһунан сонун дьон-сэргэ кулгааҕар, хараҕар быдан хойутаан тиийэр этэ. Бэйэбит миниистирдэрбит А.ПОДГОЛОВ да, Г.КУРКУТОВ быһылааннара, артыыстарбыт да охтоллоро-тураллара урукку эбитэ буоллар "үһү", "бадах" быһыытынан кэпсэл эрэ курдук сылдьыах этэ. Оттон билигин дьон барыта (кимиттэн-тугутттан тутулуга суох) быһа аһаҕас эфиргэ сылдьар курдук балаһыанньалаах. Көрөр-истэр, кэтиир сибээс оҕонньоруттан оҕотуттан тутулуга суох хас биирдии киһиэхэ баар буолла. Ол - смартфон. Норуот олорчу бары "репортер" буолла. Ким тугу дьиктиргээбитин барытын сууккаҕа 24 чааһы быһа видеоҕа уста, хаартыскаҕа түһэрэ сылдьар. Түһэрээт да тута социальнай ситимҥэ быраҕар - "аатырдаҕыҥ" ол. 
Соторутааҕыта биир эмиэ үрдүк дуоһунастаах киһи социальнай ситимҥэ "аатырда". Дьиҥинэн ыллахха, биир өттүнэн, куорат ортотунан асфальтынан эрэ сырылыыр мааны джип көлүөһэтин анаан-минээн  тимир тоһоҕо буулаабыта дьикти. Чэ, ол тоһоҕо киирдин да, киһини күҥҥэ 40 оһол кэтиир дииллэр. Онтон ГИБДД инспектордара "соһуччу", "түбэһэ" кэлбиттэрэ хайдах эбитэ буолла... Дьокуускай биир олохтооҕор 3-4 массыына тиксэр диэн ааҕаллар, күҥҥэ 10-20-ччэ саахал, суолга алдьаныы 100-чэҕэ чугаһыыр түбэлтэтэ тахсар кэмигэр "түбэһэ" кэлэр гаилардаах куорат ахсааннаах. Онон атын өттүнэн, ГИБДД сулууспатыгар түргэннэрин-тарҕаннарын иһин махтаныах тустаахпыт. Иккиһинэн, инспектордар тута телефоҥҥа устан социальнай ситимҥэ быраҕаллара - погоннаах дьоммут олохтон хаалбакка сайдыыны кытары тэҥҥэ хаамсалларын туоһута диэн эмиэ сыана быһыахпытын сөп.
"Аатырбыт" киһи түбэһэ сыспыт төрүөтэ туох буолуон сөбүй? Биир өттүнэн, кини омук киһитин кытары сылдьыбыт. Сурулларынан омукпут көннөрү омук буолбатах,  иһэ истээх омук - ньиэмэс, буолаары буолан бөдөҥ хампаанньа салайааччыта дэнэр. Билигин Крымы сосуһар, Украиналыын этиһэр кэммитигэр хас биирдии Европа дойдутун гражданина анал уорганнарынан кэтэбилгэ сылдьар.  Сылдьыахтаах даҕаны. Ньиэмэстэр салалталара Россияҕа суоһурҕаныы бөҕөтүн суоһурҕана турдаҕына кинилэр киһилэрин "үктэтэр" дэлэлээх үчүгэй буолуо дуо? 
Иккиһинэн, эргийэн кэлэн БЫЫБАР. Улахан быыбар содула буолуон сөп. Быыбар омугуттан, дойдутуттан тутулуга суох БЫЫБАР. Политика быраабылатын быһыытынан "ким", "ким киһитэ ханна, туохха, кимниин, хаһан" диэн ыйытыыларга эппиэттиир компромата хаһан баҕарар наада. Эрдэ да сэрэтэн турабыт, быыбар ыы муннуга анньан кэллэҕинэ ыскааптартан дьардьамалар хостонуохтара диэн. Ааҕааччыларбыт да өйдөөн көрдөххүт буолуо - "Аартык.ру", атын сайтар да буоллун - хас биирдии суруйууларын, бэчээттээһиннэрин кэнниттэн булгуччу быыбарга сыһыаннаах комментарий хааллараллар. Онон, ити түбэлтэ  быыбарга бэлэмнэнии түһүмэҕин быһыытынан эмиэ сыаналаныан сөп.
Ити диэн сибэкки эминньэҕэ эрэ буоллаҕа, соҕооччуктара кэлин быгыалаан барыаҕа. Дуоһунастаах дьон сэрэниҥ-сэрбэниҥ, амарах аҕа, таптыыр кэргэн, бүгүрү үлэһит, аламаҕай ыал, сатабыллаах салайааччы оруолугар сылдьыахтааххыт. Суунаргытыгар да "кыраһыабайдык" тутта-хапта сатыыргытын умнумаҥ. Дьиҥинэн, ис-санаа өттүнэн, айылҕаттан бары да оннук буолларгыт сириэ суох этибит. 
***
Ааспыт быыбарга эдэр дьон политикаҕа киирсэр баҕаларын көрдөрдүлэр. Дьэ, бу уолаттар сибээс, социальнай ситим күүһэ-күдэҕэ харыыта суоҕун өйдүөх тустаахтар, өссө сайдан иһиэ буоллаҕа. Бэлиэр коммунист уол интернеккэ хаһан эрэ ону-маны тылласпыта тахсан быыбартан туораабыт холобурун билэбит. Онон дуоһунас туһунан баҕарарынан муҥурдаммакка эрэ, эдэр дьон билиҥҥиттэн хомуна-дьиминэ сылдьыахтаахтар. Онно-манна тэлиэс-былаас дайбаабакка, дайбаспакка, туора хаҥас халыйбакка, быһатын политик буоларга санаммыт дьон - чиэстэрин эдэрдэриттэн харыстыахтаахтар.
Сибээс сайдыбыта, информация аһаҕас буолбута биир өттүнэн - демократия биир көстүүтэ. Хонугу быһа уолан биэрбэккэ, түүннэри-күннэри тула өттүттэн камера кэтиир буоллаҕына - тойон-хотун да, көннөрү киһи да бэйэ бодотун тардынар. Соторутааҕыта биир маҕаһыыҥҥа биллэрии ыйанан турара: "Видеокамера устар, ол-бу таҕыстаҕна социальнай ситимҥэ ролигы угуохпут", - диэн. Ол айылааҕы аахпыт киһи куһаҕаны саныан да куттанар буоллаҕа. Ватсабы да көрүҥ: автобуска туруусуктаах турар кыыс, иссиһэ турар таба ойуулаах бэргэһэлээх киһи, дьахтар унтуутун кэппит уол, аҥаар аҥаар саппыкылаах кыыс хаартыскалара дэлэйдэр. Дьон тугу да сыыска-буорга түһэрбэт. 
***
Боростуой киһи салайааччылартан, бас-көс киһиттэн ирдэбилэ улахан, кытаанах да диэххэ сөп. Биһигиннээҕэр сиэр-майгы, өй-санаа тутум үрдүк киһитэ салайааччы буолуохтаах диибит. Ити саамай сөп ирдэбил. Бэйэм курдук нуу даарым киһиэхэ тоҕо бэриниэхпиний, миигиннээҕэр ханан эмэ ордук киһиэхэ дьаһайтарарым саныырга да астык буоллаҕа. Миигиннээҕэр ордук буолан салайар үлэҕэ сылдьар дии санаатахпына кинини ытыктыам, тылын истиэм да этэ буоллаҕа. Дьон психологията оннук, итини уларыппаккын, уларытар да наадата суох.
Аны, политик, саха да буоллун, омук да буоллун эмиэ уларыйыахтаах. Кыра аайы кыйытта сылдьар, санаата оонньуур политик - политик буолбатах. Политик - дьон хараҕын ортотугар сылдьар киһи. Эппиппит курдук, түүннэри-күнүстэри кэтиир общественность кыраҕы хараҕын санаатынан тулуйуохтаах, бэйэ бодотун тардына сылдьыахтаах, уопсайынан уһулуччу (саатар саныырга)  киһи буоларга дьулуһуохтаах. Бу билигин былааска олорор дьоммут - кырыйдылар. Олох атын көлүөнэ политиктар кэлиэхтээхтэр.  
Биһиги дьоммут аан дойду политиктарын көрөн үөрэниэхтээхтэр, сүрэхтэрэ хаанынан да оҕуолуу турдаҕына күлэн мичийэ турарга үөрэниэхтээхтэр, халбас харата былаас оонньуутун эрдэ таайар, сэрэйэр дьоҕурдаах буолуохтаахтар, үктэтиини баһылыахтаахтар (быраабыла оннук), үктэнэн да биэриигэ киирбэт майгыланыахтаахтар, икки тылынан тэҥинэн устар ууну сомоҕолуур тылланыахтаахтар, дьону кытары киһилии кэпсэтэр, истэр уонна иһитиннэрэр талааннаныахтаахтар, таҥастарыттан-саптарыттан  саҕалаан тутта-хапта сылдьалларыгар тиийэ барытын эрдэттэн былааннаан дьаһанарга үөрэниэхтээхтэр, ону сэргэ киэҥ билиилээх-көрүүлээх буолуохтаахтар. Буоллун-хааллын, хаһан эмэ, баҕар диэн санаалаах эдэр дьон политикаҕа санамматтара да ордук. Онон былаас эрэ буоллун диэн талаһар уолаттар-кыргыттар сүүстэ толкуйдааҥ ханна-туохха киирэргитин.
Олох уларыйарыгар эһиги бэлэмҥит, бэлэмнээххит дуо? Ити боппуруоска чопчу хардарар эрэ буоллахха, эрдэттэн эдэргиттэн бэлэмнэнэн эрэ баран ПОЛИТИКА диэн ыарахан эрээри олус наадалаах, эппиэтинэстээх уонна умсугутуулаах, кирдээх эрээри ыра сыаллаах эйгэҕэ киириэхтээххит. 
***
Аартык.ру