Кылгастык билиһиннэрдэххэ, “НЮГЗ” ААО сайдарбар диэн ааттаан 2010 сыллаахха “Международный банк экономического сотрудничества” баантан 6 000 000 евроны кредит ылар. Кредит ыларга “АЛРОСА-Нюрба” ААО Ньурба улууһугар сыллата 260-290 мөл. солкуобайы көрөр харчытынан мэктиэлиир. Ол аата собуот кредитин кыайан төнүннэрбэт түбэлтэтигэр, алмаасчыттар улуус экономическай-социальнай сайдыытыгар биэрэр харчыларынан (260-290 мөл.) кредити сабыахтаахтар диэн. Маннык усулуобуйалаах дуогабарга сөбүлэһэн "АЛРОСА-Нюрба" салалтата, улуус баһылыга уонна собуот генеральнай дириэктэрэ илии баттыыллар.
2010 сыл ааһар, 2011, 2012 элэгэлдьийэн ааһаллар. Собуот дуогабар быһыытынан, кредитин бырыһыанын төлөөн иһэр – айдаан суох. Онтон 2013 сыл сааһа үүнэр, дьэ собуоппут иэһин төлүүрүн ыарырҕатан барар. Муус устартан саҕалаан букатын да төлөөбөккө иэс мунньуллан барар – айдаан аана аһыллар.
Арай, ыксаллаах кэмҥэ ньурбалар өйдөөн көрбүттэрэ “АЛРОСА-Нюрбаттан” саҕалаан собуокка тиийэ салалта уларыйан хаалбыт. 6 000 000 евро ыларга дуогабарга илии баттаабыттар - Юрий ДОЙНИКОВ, Валентина ПОТРУБЕЙКО Саха сириттэн көһөн барбыттар, улуус баһылыга Владимир ПРОКОПЬЕВ баһылыктаан бүтэн Ил Түмэҥҥэ олорор, собуот дириэктэрэ Николай КЫЧКИН букатын да республикаҕа көстүбэт Москваҕа регистрациялаах киһи буолан хаалар... Аны сатахха диэбиккэ дылы праймериз, быыбар сахсаана анньан кэлэр, онон ити балаһыанньаҕа бас-көс дьон улаханнык болҕомтотун уура сатаабат.
Кэмниэ-кэнэҕэс баан иэс биэрбит сууматын бырыһыанныын-ыстарааптыын барытын биирдэ ууран кулуҥ диэн сутуруга хомуллан остуолу хомулу охсор. Итиҥҥэ тума быһыытынан, кыбытыкка улуус баһылыга Борис ПОПОВ “эсер” чилиэнэ буоларынан туһанан, интэриэстээх дьон айдааны өссө политическэй дьүһүннээн чиҥэтэн биэрэллэр. “Ньыгыл” Владимир ПРОКОПЬЕВ уонна оройуон сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ эмиэ “ньыгыл” Сергей ЕВСЕЕВ икки ардыгар ытаһа саайыллан барар...
Оттон улуус көннөрү олохтоохторо кимиэхэ да итэҕэйбэт буолбуттара ыраатта, былаастан, салалтаттан эбии кэлэйэн “хайдах да буолуҥ, улууска көрүллэр алмаасчыттар харчылара 290 мөл. улуус бюджетигэр киириэхтээх да сабаас” диэн ирдэһэн бараллар. Норуот хаһан да сыыстарбат, сөпкө ирдиир. Сирдэрин-уоттарын баайыттан тоҕо тиксиэ суохтаахтарый, ким эрэ ханна эрэ, тугу эрэ кинилэртэн ыйытыга суох солуоктаабытыгар кинилэр тоҕо эмсэҕэлиэхтээхтэрий...
Кэмниэ-кэнэҕэс баан иэс биэрбит сууматын бырыһыанныын-ыстарааптыын барытын биирдэ ууран кулуҥ диэн сутуруга хомуллан остуолу хомулу охсор. Итиҥҥэ тума быһыытынан, кыбытыкка улуус баһылыга Борис ПОПОВ “эсер” чилиэнэ буоларынан туһанан, интэриэстээх дьон айдааны өссө политическэй дьүһүннээн чиҥэтэн биэрэллэр. “Ньыгыл” Владимир ПРОКОПЬЕВ уонна оройуон сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ эмиэ “ньыгыл” Сергей ЕВСЕЕВ икки ардыгар ытаһа саайыллан барар...
Оттон улуус көннөрү олохтоохторо кимиэхэ да итэҕэйбэт буолбуттара ыраатта, былаастан, салалтаттан эбии кэлэйэн “хайдах да буолуҥ, улууска көрүллэр алмаасчыттар харчылара 290 мөл. улуус бюджетигэр киириэхтээх да сабаас” диэн ирдэһэн бараллар. Норуот хаһан да сыыстарбат, сөпкө ирдиир. Сирдэрин-уоттарын баайыттан тоҕо тиксиэ суохтаахтарый, ким эрэ ханна эрэ, тугу эрэ кинилэртэн ыйытыга суох солуоктаабытыгар кинилэр тоҕо эмсэҕэлиэхтээхтэрий...
***
Ити биһиги айдаан үрүт өттүн саба быраҕан кэпсээтибит. Оттон дьиҥ иһигэр киирдэххэ, бу дьыала хардата суох хас да түгэхтээх буолан барар.
Бастакытынан, 2010 сыллаахха алмаас (уопсайынан киэргэл) ырыынагар аан дойду кризиһэ тахса турдаҕына, солкуобайбыт куурса таҥнары курулуур кэмигэр валютанан кредит ылар төһө оруннаах этэй диэн ыйытыы үөскүүр.
Иккиһинэн, бу харчы, собуот дириэктэрэ Николай КЫЧКИН этэринэн, сырье атыылаһыытыгар бараммыт. Оттон Ил Түмэн дьокутаата оччотооҕуга баһылык Владимир ПРОКОПЬЕВ быһаарарынан, иэскэ-күүскэ баайыллан олорор улуус тэрилтэлэрин иэһин сабыыга туттуллубут. “АЛРОСА-Нюрба” оччотооҕу салалтата харда туппат. Суохтар. Хайдах эрэ тиһэх уһугар, кэм да диэбиккэ дылы, эппиэттиир кэмҥэ биир эрэ олохтоох киһи хаалан хаалбыт, ол - Владимир ПРОКОПЬЕВ.
6 000 000 евро “онно барта, манна кэлтэ” дэниллэр даҕаны, орускуоттаммыт үп докумуонунан бигэргэтиллибитин собуот дириэктэрэ баччааҥҥа диэри көрдөрө илик.
Үсүһүнэн, улуус баһылыгар, алмаасчыттарга баан илдьитэ кэлбитэ ырааппыт. Ону тоҕо эрдэ быһаарбакка саба баттаан сыппыттара эмиэ хайдах эрэ мунаах соҕус. Чэ, баҕар быыбар мэһэйдээбитэ буолуо, ПОПОВ бэйэтэ этэринэн эрдэ собуот салалтатыгар тахсан кыһалҕаҕын быһаарса оҕус диэн КЫЧКИҤҤА этэ сатаабытым диирэ кырдьык буолуон сөп.
Төрдүһүнэн, харчы “сиэһинэ”, “ыскайдааһына” таҕыста да, ол кэмҥэ быһаарыы ылбыт дьон үгэс курдук эппиэттиир кэмҥэ республикаҕа суох буолан хаалаллар. Ити “РИК” ААО холобуругар да көстөр (Штыров да суох, Грабцевич да суох, атын эстибит тэрилтэлэр салайааччылара эмиэ суохтар). Холобур, “НЮГЗ” ААО кредит ыларыгар “АЛРОСА” түөртэ мунньахтаабыт, бэрэбиэркэ бөҕөтүн ыыппыттар, сайдар-тупсар былаан бөҕөтүн ирдээбиттэр уонна “төлөһөр сөптөөх тэрилтэ” диэн поручитель буоларга сөбүлэспиттэр. Алмаасчыттар бэйэлэригэр орускуоттаах дьыаланан хаһан да дьарыктамматтар. Ол бэйэлэрэ кыайан төлүүр кыаҕа суох собуокка тоҕо мэктиэһит буолбуттарай? Баҕар, ПОТРУБЕЙКОЛААХ ДОЙНИКОВ республикаттан эрдэ-сылла “хайыһардыылларын” былааннаан сылдьан кредит ылылларыгар сөбүлэспиттэрэ буолуо дуо? Оруобуна эппиэттиир кэмҥэ бу дьон эмиэ суохтар эбээт.
Бэсиһинэн, Саҥа дьыл иннинэ “алросалар” 2014 сылга улууска биэриэхтээх 290 мөлүйүөннэрин хайаан да Ньурба сайдар былааныгар анаан ыытыахпыт, бааҥҥа собуот иэһин атын источниктан төлүөхпүт диэн улуус салалтатыгар эрэннэрии бөҕөтүн эрэннэрбиттэр. Ол эрээри, бырааһынньык иннинэ эрэ, ахсынньы 28 күнүгэр, быһа бааҥҥа харчыны ыытан кэбиспиттэр... Ону биһиги дьоммут 2014 сыл тохсунньу ортотугар эрэ истэн бабат-татат түһэрэллэр. Алмаас хампаанньата саатар бу төлөөн эрэбит, төлөөтүбүт да диэн дьаһалтаҕа этэри наадалааҕынан аахпатах.
***
***
“АЛРОСА” тоҕо ыксаан-бохсоон собуот бааҥҥа иэһин саба оҕуста? Манна таайыы быһыытан, ити иэстэн саҕалаан “хоруупсуйа” хампаанньатыгар сыһыаран “АЛРОСА” чөмчөкөтүгэр тахсар суол баар этэ диэн этэллэр. Биһиги дьоммут онно быыкаай далаһа оруола буолуохтаахтара үһү. Ол иһин алмаасчыттар кинилэргэ тиийэр суолу, эрдэ-сылла быһа сотон, суһаллык баан иэһин төлүү охсубут буолуохтарын сөп.
“АЛРОСА” акциятын сорҕото атыыланна. Ол иннинэ аһар-сабар айдаанынан республика олорбута. Оттон ити хампаанньаны аһар туһугар 2002 сыллаахха президеммитин уларыппыттара. Улаҕалаах өйдөөх омуктар бүтүн судаарыстыбалары суоттаан-учуоттаан аймыы олороллор. Ол биһиги кыра-хара омук кинилэри өйдөөн-дьүүллээн билбэппит-көрбөппүт аанньа кинилэр биһиги дьылҕабытынан “саахыматтыахтара” суоҕа диэн мэктиэлиир кыахпыт суох. Оннооҕор буолуох өрөбөлүүссүйэлэри тэрийэр, бүтүн дойдулар олохторун атыйахтаах уулуу аймыыр улуу дьаалылар.
Бэчээккэ тахсыбытынан, “АЛРОСА” 18 мөлүйүөн акциятын “СОРОС фондата” бас билбит. Керимов да, Усманов да Россия олигархтара буолбакка ала чуо аан дойду адьырҕа омуктарын бэрэстэбиитэлэ, миллиардер Джордж СОРОС хедж-фондаларынан албаһыран 0,25% акцияны атыыласпыт. Ити күҥҥэ көстөр эрэ өттө диэтэххэ улаханнык алҕаһаабаппыт буолуо.
“АЛРОСА” хаалбыт акцияларын атыылаһарга өссө да айдаан таһааран, алмаас хостуур тэрилтэбитин бүтүннүү күрэтиэхтэригэр диэри арааска мөрөйдүөхтэрин күүтэбит. СОРОС диэн бүтүн судаарыстыбалар валюталарын түһэрэр-таһаарар кыахтаах миллиардер. Оннооҕор 1992 сыллаахха Великобритания курдук улуу держава харчытын үнтү тэпсэн турардаах. Кини “оонньуутугар” Япония, Таиланд, Индонезия, Корея, Тайвань, Малайзия, Гонконг уонна, биллэн турар, Россия түбэспит аҕай дьыалалара. СОРОС дойдулар харчыларын түһэрэн улахан актыыптарын атыылаһарга усулуобуйа оҥорор. Бу билигин эмиэ солкуобайбыт куурса түһэн курулуу турар. Түҥ былыргыттан бүтүн норуоттар дьылҕаларынан оонньоон байар-тайар улуутумсуйар омуктар кыраны-хараны ааһан иһэн тэпсэр кыахтаахтар. Онон билигин да Россия солкуобайа түһэрэ мээнэҕэ буолбатах.
“АЛРОСА” хаалбыт акцияларын атыылаһарга өссө да айдаан таһааран, алмаас хостуур тэрилтэбитин бүтүннүү күрэтиэхтэригэр диэри арааска мөрөйдүөхтэрин күүтэбит. СОРОС диэн бүтүн судаарыстыбалар валюталарын түһэрэр-таһаарар кыахтаах миллиардер. Оннооҕор 1992 сыллаахха Великобритания курдук улуу держава харчытын үнтү тэпсэн турардаах. Кини “оонньуутугар” Япония, Таиланд, Индонезия, Корея, Тайвань, Малайзия, Гонконг уонна, биллэн турар, Россия түбэспит аҕай дьыалалара. СОРОС дойдулар харчыларын түһэрэн улахан актыыптарын атыылаһарга усулуобуйа оҥорор. Бу билигин эмиэ солкуобайбыт куурса түһэн курулуу турар. Түҥ былыргыттан бүтүн норуоттар дьылҕаларынан оонньоон байар-тайар улуутумсуйар омуктар кыраны-хараны ааһан иһэн тэпсэр кыахтаахтар. Онон билигин да Россия солкуобайа түһэрэ мээнэҕэ буолбатах.
***
Баай-дуол тыырсыытыгар сөрөммүт Саха сирэ сотору Ил Дарханын талыа. Дьиҥнээх киирсии, кирдээх оонньуу өссө иннибитигэр. Бу быыбарга орооһуон баҕалаах, орооһо да тураааччылар хара үлүгэрдэр.
“Саахыматчыттар” былыр-былыргыттан тутуһар быраабыланан салайтаран байар-тайар адьынаттаахтар. Аһыҥа курдук өлгөмнөөн сии-сии дойдуттан дойдуга көһө сылдьаллар. Ити көһүүгэ кинилэр атахтара - харчы. Харчылаах, баайдаах-дуоллаах буоллахтарына ханнык баҕарар сиргэ тиийэн байылыаттык олохсуйар кыахтаахтар. Харчыны үҥэр таҥара оҥостубут дьон триллионунан сир баайдаах Саха сирин кылаатыгар кыттыһыахтарын баҕараллара кэмнээх буолуо дуо! Онон туох баар кубулҕаттарынан-дьибилгэттэринэн бу "бөрүөккэ" тиксэ сатыахтара. Бу билигин республикаҕа буола турар балаһыанньа барыта эрдэттэн былааннаммыт, толкуйдаммыт дьайыы.
Билигин кинилэр республиканы киһи иилэн ылбат гына үнтү ытыйыахтаахтар, саха политиктарын бэйэ-бэйэлэригэр утары туруоран сэймэктэһиннэриэхтээхтэр, норуотун араас дьыаланан, айдаанынан “аралдьытан” былааска да, кимиэхэ да эрэммэт балаһыанньаны олохтуохтаахтар. Онтон политиктарбыт сордоохтор (дьиҥинэн биһиги норуоппут чулуу, үс кырыылаах, дьорҕоот өйдөөх-санаалаах дьоно буоллахтара эбээт) бэйэ-бэйэлэрин кыргыһан-кыдыйсан, үптэрин-харчыларын барытын бараан баран, “хаан-элээн” буолан “сыккырыыр тыыннара” эрэ КИНИЛЭРГЭ тиийиэхтээхтэр. Соруйан политиктарбытын муҥур уһукка тиэрдэн баран бэйэлэрин усулуобуйаларын соҥнуохтаахтар. “Хаһан бэйэлэрэ биһиэхэ абырааҥ, салайыҥ диэн үҥэ-сүктэ кэлиэхтэригэр диэри сир-дойду олоҕун түҥнэри тутуохтаахпыт”, - диэн чопчу-чуолкай установкалаахтар.
***
“Саахыматчыттар” былыр-былыргыттан тутуһар быраабыланан салайтаран байар-тайар адьынаттаахтар. Аһыҥа курдук өлгөмнөөн сии-сии дойдуттан дойдуга көһө сылдьаллар. Ити көһүүгэ кинилэр атахтара - харчы. Харчылаах, баайдаах-дуоллаах буоллахтарына ханнык баҕарар сиргэ тиийэн байылыаттык олохсуйар кыахтаахтар. Харчыны үҥэр таҥара оҥостубут дьон триллионунан сир баайдаах Саха сирин кылаатыгар кыттыһыахтарын баҕараллара кэмнээх буолуо дуо! Онон туох баар кубулҕаттарынан-дьибилгэттэринэн бу "бөрүөккэ" тиксэ сатыахтара. Бу билигин республикаҕа буола турар балаһыанньа барыта эрдэттэн былааннаммыт, толкуйдаммыт дьайыы.
Билигин кинилэр республиканы киһи иилэн ылбат гына үнтү ытыйыахтаахтар, саха политиктарын бэйэ-бэйэлэригэр утары туруоран сэймэктэһиннэриэхтээхтэр, норуотун араас дьыаланан, айдаанынан “аралдьытан” былааска да, кимиэхэ да эрэммэт балаһыанньаны олохтуохтаахтар. Онтон политиктарбыт сордоохтор (дьиҥинэн биһиги норуоппут чулуу, үс кырыылаах, дьорҕоот өйдөөх-санаалаах дьоно буоллахтара эбээт) бэйэ-бэйэлэрин кыргыһан-кыдыйсан, үптэрин-харчыларын барытын бараан баран, “хаан-элээн” буолан “сыккырыыр тыыннара” эрэ КИНИЛЭРГЭ тиийиэхтээхтэр. Соруйан политиктарбытын муҥур уһукка тиэрдэн баран бэйэлэрин усулуобуйаларын соҥнуохтаахтар. “Хаһан бэйэлэрэ биһиэхэ абырааҥ, салайыҥ диэн үҥэ-сүктэ кэлиэхтэригэр диэри сир-дойду олоҕун түҥнэри тутуохтаахпыт”, - диэн чопчу-чуолкай установкалаахтар.
***
Билигин Ил Дархан быыбарын бастакы түһүмэҕин - Кумааҕы сэриитин аастыбыт. Араас СМИнан республика салалтатын, тутаах дьонун хараартылар, ытыра-ытыра ыкка бырахтылар. Сымыйа да буоллун, кырдьык да буоллун – сурах барда, киртиттилэр-хараартылар, ааты ыыттылар.
Билигин иккис түһүмэх кэлэр – компроматынан тамнааһын. Докумуоннар хостонуохтара, дуогабардар тиһиллиэхтэрэ, ким-ханна сылдьыбыт хаартыската, "киинэтэ" быраҕыллыахтаах. Ол аайы тымта-тымта бэйэбит испитигэр ыыстаһан-кыраһан, онно-манна бөлөхтөһөн ылахтаһыахтаахпыт, күүспүтүн-сэниэбитин эһиэхпит, кыахпытын өһүлүөхпүт.
Үһүс түһүмэххэ, ити үөһэ ахтыллыбытын курдук, кинилэргэ көрдөһүүлээх тиийиэхтээхпит. Абырааҥ, аһыныҥ, үбүлээҥ...
Былаас... Былааска талаһыы, былааска тахсыы, хаһан баҕарар – атыы, кэпсэтии, эргитии эҥээрдээх. Былаас диэн далбар эрэ буолбатах, былаас диэн бочуот эрэ буолбатах, былаас диэн сүүйүү, кыайыы эрэ буолбатах... Былаас - икки өрүттээх мэтээл, өссө хайа өрүтэ улахана биллибэт.
Былаас диэн киһини киһи аатыттан аһардар кутталлаах ынырыктаахай баараҕай, уодаһыннаах толуу механизм, майгыны-сигилини, сүрэхтээх сүрү бүтүннүү үнтү кумалыыр кыахтаах эт эттиир массыына... Итини барытын тулуйан, мискиллэн-миһиллэн төлө көтөн өрөйөн-чөрөйөн тахсыахха диэтэххэ сөҕүмэр уустук дьыала! Буолаары буолан, биһиги курдук чараас дурдалаах-хаххалаах омукка, былаас хас да араҥатынан баттанар дьоҥҥо! Ыар ыйааһыны тулуйан, аҕыйах сүтэриинэн тахсар, киһи бодотун ыһыктыбакка эрэ былааска тахсар киһи ахсааннаах.
Былаас диэн киһини киһи аатыттан аһардар кутталлаах ынырыктаахай баараҕай, уодаһыннаах толуу механизм, майгыны-сигилини, сүрэхтээх сүрү бүтүннүү үнтү кумалыыр кыахтаах эт эттиир массыына... Итини барытын тулуйан, мискиллэн-миһиллэн төлө көтөн өрөйөн-чөрөйөн тахсыахха диэтэххэ сөҕүмэр уустук дьыала! Буолаары буолан, биһиги курдук чараас дурдалаах-хаххалаах омукка, былаас хас да араҥатынан баттанар дьоҥҥо! Ыар ыйааһыны тулуйан, аҕыйах сүтэриинэн тахсар, киһи бодотун ыһыктыбакка эрэ былааска тахсар киһи ахсааннаах.
Политика кирдээх. Дьиҥнээхтик кирдээх...
Төрдүс түһүмэххэ – политиктарбыт анараа тиийэн баран тугу толук ууралларын торгууйдаһыахтаахтар. Тугу туран биэрэбин дуоһунас туһугар? Бу ыйытыыга харда булар саамай уустук түгэн буолара саарбахтаммат. Төһө ТОЛУГУ политика алтаарыгар уурабытый, былаас былаахытыгар биэрэбитий?
...Туох барыта ТОЛУКТААХ кэмигэр олоробут.
Бастакы саха салалтата бүтүннүү бэйэтэ толук буолан кыккыраччы кыргыллыбыта. Бастакы президеммит кэмэ атын буолан улахан ыгааһыны ааспакка да кэриэтэ былааска тахсыбыта. Үһүс сырыытын кини тулуйбатаҕа. Билигин тула өттүттэн ыгыы-түүрүү саамай сытыырхайбыт прессинигэр үһүс президеммит түбэһэн олорор. Кэнэҕэс кэлэр киһи эмиэ сол кэриэтэ ыар баттыгы өрө сүгэн тахсыахтаах. Бу биһиги олохтообут быраабылабыт да, оонньуубут да буолбатах. Соҥноммут сор суоллаах былааска тахсыы ыллыга, бу маны хайдах да уларытар кыахпыт суох. Оонньуур буоллахпытына, киирсэр буоллахпытына - маны барытын таныыбытынан тыыран, эттэһэн-эллэһэн барытын ааһыахтаахпыт. Бу - норуот тыыннаах хааларын туһугар охсуһуутун биир түһүмэҕэ. Маны этэҥҥэ аастахпытына атын таһымҥа тахсыахтаахпыт.
Бастакы саха салалтата бүтүннүү бэйэтэ толук буолан кыккыраччы кыргыллыбыта. Бастакы президеммит кэмэ атын буолан улахан ыгааһыны ааспакка да кэриэтэ былааска тахсыбыта. Үһүс сырыытын кини тулуйбатаҕа. Билигин тула өттүттэн ыгыы-түүрүү саамай сытыырхайбыт прессинигэр үһүс президеммит түбэһэн олорор. Кэнэҕэс кэлэр киһи эмиэ сол кэриэтэ ыар баттыгы өрө сүгэн тахсыахтаах. Бу биһиги олохтообут быраабылабыт да, оонньуубут да буолбатах. Соҥноммут сор суоллаах былааска тахсыы ыллыга, бу маны хайдах да уларытар кыахпыт суох. Оонньуур буоллахпытына, киирсэр буоллахпытына - маны барытын таныыбытынан тыыран, эттэһэн-эллэһэн барытын ааһыахтаахпыт. Бу - норуот тыыннаах хааларын туһугар охсуһуутун биир түһүмэҕэ. Маны этэҥҥэ аастахпытына атын таһымҥа тахсыахтаахпыт.
Буола турар событиялары барытын судургу, боростуой, көнө баҕайытык ылынар, өйдүү сатыыр кэммит ааспыта. Онон дьоммутун анараа харыстаабатахтарын иһин бэйэбит харыстыахтаахпыт, хайдах мэһиири-мэлийиини ааһалларын өйдүөхтээхпит уонна баар балаһыанньаны аһара сэтэрэппэккэ дьаһаныахтаахпыт.
Быыбарга туһанаары харчы ханалыппыттар диэн наар айдаарабыт... Оттон харчыта суох быыбар баар дуу? Харчыта суох ким эмэ кими эмэ кыайбыта дуу? Былаас туһугар "ону гынна, маны гынна" диибит... Эрдэ кэпсэтиитэ суох кинини былааска таһаарыахтара этэ дуу, киин сиртэн өйөбүлэ суох ким эмэ тахсыбыта дуу?.. Ол тоҕо кинини таһаарбыттарай, талбыттарай, "кыраһыабай хараҕын" эрэ иһин дуо?.. Барыта толуктаах буоларын умнумуоҕуҥ. Арай, толук кээмэйэ ким былааска тахсыбытын быһаарыаҕын сөп: элбэх сүтэриилээх дуу, ама сүүйтэриилээх дуу...
...Биһиги итини өйдүүр кэммит кэллэ. Кэнэҕэс былааска талаһар эдэр дьон тугу ааһыахтаахтарын эрдэтинэ толору билиэхтээхтэр уонна өйдүөхтээхтэр. Олохтоммут быраабылаҕа төһөнөн аҕыйах сүтэриилээх тахсар кыахтаахпын диэн бэйэлэригэр ыйытыы бэриниэхтээхтэр.
Быыбарга туһанаары харчы ханалыппыттар диэн наар айдаарабыт... Оттон харчыта суох быыбар баар дуу? Харчыта суох ким эмэ кими эмэ кыайбыта дуу? Былаас туһугар "ону гынна, маны гынна" диибит... Эрдэ кэпсэтиитэ суох кинини былааска таһаарыахтара этэ дуу, киин сиртэн өйөбүлэ суох ким эмэ тахсыбыта дуу?.. Ол тоҕо кинини таһаарбыттарай, талбыттарай, "кыраһыабай хараҕын" эрэ иһин дуо?.. Барыта толуктаах буоларын умнумуоҕуҥ. Арай, толук кээмэйэ ким былааска тахсыбытын быһаарыаҕын сөп: элбэх сүтэриилээх дуу, ама сүүйтэриилээх дуу...
...Биһиги итини өйдүүр кэммит кэллэ. Кэнэҕэс былааска талаһар эдэр дьон тугу ааһыахтаахтарын эрдэтинэ толору билиэхтээхтэр уонна өйдүөхтээхтэр. Олохтоммут быраабылаҕа төһөнөн аҕыйах сүтэриилээх тахсар кыахтаахпын диэн бэйэлэригэр ыйытыы бэриниэхтээхтэр.
***
...Оттон ыстатыйа саҕаламмыт тиэмэтин эргийэн кэлэн биһиэхэ сыһыаннаах түмүгүн сылыктаатахха...
Билигин “НЮГЗ” ААО кредитин кыайан саппатаҕыттан сибээстээн атыыланар диэн улуус дьокутааттара, дьаһалтата быһаардылар. Собуот дириэктэрэ Николай КЫЧКИН иһиттэх аайы 10 000 000 евроҕа атыылаһар хампаанньаны буллум диэн отчуоттуур. Муус устарга “ол тэрилтэ атыылаһарын туһунан” дуогабар түһэрсиэхтээхпит диир. Итини итэҕэйэр дьон бэрт аҕыйах. Өлөн хаалбыт собуоту ким 10 мөлүйүөн евроҕа ылыаҕай? Бириэмэни тарда сатааһын эрэ диэн сыаналыыллар.
Билигин “НЮГЗ” ААО кредитин кыайан саппатаҕыттан сибээстээн атыыланар диэн улуус дьокутааттара, дьаһалтата быһаардылар. Собуот дириэктэрэ Николай КЫЧКИН иһиттэх аайы 10 000 000 евроҕа атыылаһар хампаанньаны буллум диэн отчуоттуур. Муус устарга “ол тэрилтэ атыылаһарын туһунан” дуогабар түһэрсиэхтээхпит диир. Итини итэҕэйэр дьон бэрт аҕыйах. Өлөн хаалбыт собуоту ким 10 мөлүйүөн евроҕа ылыаҕай? Бириэмэни тарда сатааһын эрэ диэн сыаналыыллар.
Оттон бэрт аҕыйах киһи “ылыахтарын сөп” диэн эрэниэхтэрин баҕараллар. Онно холобур быһыытынан, алмаас хоруола Израиль гражданина Лев ЛЕВАЕВ бастаан Сибиир түгэҕэр быраҕыллыбыт собуоту ылан сөргүппүтүн, онтон сылтаан бастакы улахан хаппытаалын оҥостубутун кэпсииллэр. Кэммит уларыйбата дуо? 90-с сылларга дойду үллэһиллэ илик кэмигэр “көмүстээх үрүйэҕэ” таба тайаныахха сөбө буолуо, оттон билигин...
Собуот этэҥҥэ атыыланарын итэҕэйэр дьон, Ньурба кэлин алмаас хостооһунугар уонна кырыыланааһыгар Ураты экономическэй зонаҕа кубулуйуоҕун сабаҕалыыллар. Кинилэр этэллэринэн, оччотугар Накыын алмааһа хостонон баран миэстэтигэр кырыыланан, пошлината суох, чэпчэтиилэммит нолуоктанан атыыга барыаҕа дииллэр. Кэнэҕэс “сайдыылаах Ньурба судаарыстыбата” үөскүөҕүн өйдөрүгэр оҥорон көрөллөр. Арай “хомолтото” диэн Ньурба – Саха сирэ дьаһайар түөлбэтиттэн тахсар “кутталланар” , “ураты сайдыылаах таайдар түөлбэлэрэ” буолан хаалар эбит....
“АЛРОСА” алмааһы хостуурунан эрэ муҥурдаммакка, кырыылыырынан эмиэ дьарыктанар салаатын кэҥэтиэн, күүһүрдүөн баҕарар дэнэр. Оччотугар кредити саппыт суотугар собуоту ыллын диэн улуус салалтата “АЛРОСА-Нюрбаҕа” “НЮГЗыны” хадаҕалыыр. Уонна улууска киириэхтээх 290 мөлүйүөнү син биир төлүөхтээххит диэн туруорсар. Анарааҥҥылар, биллэн турар, аккаастаналлар, "дуогабар усулуобуйатын тутуһан, улуус социальнай-экономическэй сайдыытын программатыгар барыахтаах харчынан мэктиэлээбиппит да, ону толоробут" дииллэр. Онон бу сыл уонна эһиил Ньурба улууһун бюджета "АЛРОСА-Нюрба" ААОттан икки сыл устата 580 мөлүйүөнү ылыахтааҕа туолбатыгар тиийдэ. Ньурбалар хайыыр да кыахтара суох, "НЮГЗ” ААОну ким эмэ атыылаһарын эрэ кэтэһэллэригэр тиийэллэр.
***
Туйаара НУТЧИНА,
Аартык.ру
Комментарии
Тайҕаҕа дуу, туу туундараҕа дуу баран олоруохха баар эбит...
References:
https://notes.bmcs.one/: https://notes.bmcs.one/s/eEhavcVV-t
Fastpay ripper casino restricted countries: https://graph.org/ripper-casino-review-bonuses-04-20
payout speed
Isleta casino albuquerque
References:
https://graph.org/Zoome-Casino-Review-Features-Games--Bonuses-04-20: https://graph.org/Ultimate-Guide-to-Treasury-Casino-Games-Dining-and-Tips-04-20
Hollywood casino ms
References:
https://casino-clothing-rules.online-spielhallen.de/: https://casino-mobile-online.online-spielhallen.de/
Winstar world casino
References:
https://casino-ct-mohegan-sun.online-spielhallen.de/: https://always-vegas-casino.online-spielhallen.de/
Nuremberg (Nürnberg)
References:
https://7-feathers-casino-resort.online-spielhallen.de/: https://huuuge-casino-free-chips-deutsch.online-spielhallen.de/
Hanover (Hannover)
References:
https://casino-kostum-damen.online-spielhallen.de/: https://stake-casino-deutschland-legal.online-spielhallen.de/
Leipzig
References:
https://ice-casino-bonus-code.online-spielhallen.de/: https://casino-superbet.online-spielhallen.de/
Hard rock casino northfield ohio
References:
https://graph.org/How-Do-I-Contact-The-Lottery-Office-In-Australia-04-27: https://graph.org/Who-Was-The-Gambler-Who-Blew-127-Million-04-27