- 23 сыл.

- Ол аата хайдах?

- Хас биирдии киһи сылтаҕа атын-атын.

- Үчүгэйинэн үчүгэй. Ол гынан баран, мин төннүөхпүн өрүү баҕарар этим. Бу, дьэ кэллим...  

- Элбэх сиргэ үлэлээбитим. Бүтэһик сылларга предпринимателлээбитим, кыратык бэйэм билиибин хаҥатынным...

- Ол курдук быһыылаах...

- Эс! Куруук саҥарар этим.

- Ил Дархаҥҥа БЫЫБАР буолуо дии саныыгыт дуо?

- Дьиҥи дьиҥинэн ааттыахха наада. Билигин ыытыллар БЫЫБАРДАР дьиҥнээх БЫЫБАР буолбатахтар. Билигин БЫЫБАР диэн ааттаах оонньуу буола турар. Дьиҥнээх БЫЫБАР кэлэр 20 сыл иһигэр Ил Түмэҥҥэ да, муниципалитеттарга да буолара саарбах. Билигин БЫЫБАР буолбакка, интэриэстээх күүстэри, былаас элитэтэтин, быыкаайытык норуот санаатын ханна эрэ кыбытан туран, сөбүлэһии процедурата курдук ыытыллар.  Норуот санаатын букатын учуоттаабаттар диир сатаммат, ханан эрэ син учуоттууллар.

Уопсайынан, икки атахтаах ким эмэ кинини салайыан баҕарар. Оҥоһуута оннук. Дьыссаакка – иитээччи, оскуолаҕа – учуутал, тренер...  Муммут үөр бостуукка – пастырьга наадыйар буолбат дуо? Онон, “киһи барыта быыбарга кыттыан баҕарар” диэн өйдөөһүн – улаханнык сыыстарыы. Үгүс дьоҥҥо – дьиэ кэргэнигэр, үлэлиир кэлэктиибигэр, сиригэр-уотугар нус-хас олох устара – ОЛ суолталаах.  “Булгуччу быыбарга кыттыахтаахпын, баран куоластыахтаахпын” диир киһи, дьиҥинэн, быдан аҕыйах.

- Оннук. Былааһы хайдах баҕарар, ким баҕарар диэн ааттыахха сөп. Былыр да, аны да былааһы утарар да, сөбүлүүр да дьон баара. Ханнык баҕарар режимҥэ киһи хайдах сатанарынан олоҕун оҥосто сатыыр. Былааска сылдьар араҥаны хайдах баҕарар ааттыахха сөп – “боярдар” да диэ, “депутаттар” да диэ, “тойоттор-хотуттар”  да диэ... ол гынан баран былаас сүрүн бириинсибэ онтон уларыйбат.

- Общество сайдыыта – баар информационнай хаарчах кэҥээн иһэриттэн тахсар. Киһи төһөнөн элбэҕи билэр да, соччонон элбэҕи толкуйдуур буолар. Элбэҕи билэр, толкуйдуур буолла да, кини уута алдьанар. Саамай дьоллоох киһи – тугу да билбэт киһи (күлэр- аапт.).

- Оннук ээ. Бу, суруналыыстар буруйдааххыт, аһара элбэхтик саҥараҕыт, суруйаҕыт, һэ-һэ.

-  Сорох дьон элбэҕи биллибит-көрдүбүт, ырыттыбыт, толкуйдаатыбыт диэн баран аны дьону дьоллуохтарын баҕаран тураллар. Киһини барытын дьоллуур – ситтэрбэт ыра эрээри,  ким эмэ оннук хайаан да саныыра, онно дьулуһара наада. Онтон атын хантан сайдыахпытый?!

- Биллэн турар. Сорохтор ону сөбүлээбэттэр.

- “Мин эрэ буолуохтаахпын, миигиттэн ураты ким да сананыа суохтаах!” – дииллэр.  Ол - эгоизм, күнүү, ордук санааһын... Ордук санааһын диэн – биир улахан аньыы.

- Киһиэхэ барытыгар баар: кимиэхэ эрэ улаханнык, кимиэхэ эрэ кыратык. Ол гынан баран, аҥаардас бу АНЬЫЫ диэн билинэр, өйдүүр киһи элбэхтэн туттунуон сөп. Олохпут барыта күрэстэһии, ким эрэ ханна эрэ кыайар, ханна эрэ хотторор. Ону судургутук ылыныахха наада. Итиннэ киһи хараахтырын ордук спорт уһаарар. Хапсыһыыга ким эрэ син биир хотуохтаах даҕаны, кыайтарыахтаах даҕаны. Ол иһин политикаҕа спортсменнар киирэллэр. Өссө былчыҥы таһынан төбөлөрө үлэлиир буоллаҕына ситиһиилэниэхтэрин сөп.

- Идеальнай да буолбатар, элбэҕи биэриэн сөп.

- Эмиракка бара сырыттым.

- Эдэр судаарыстыба. Тэриллибитэ 42 сыл буолла.  Онно биири сэҥээрбитим диэн – барытыгар чуо-бааччы быраабыла (сокуон) баар. Кинилэр ньиэптэринэн, гаастарынан сайыннылар диир тутах, онтулара сайдарга усулуобуйа эрэ буолуон сөп. Кинилэр ким-туох, хайдах бу судаарыстыбаҕа олоруохтааҕын – олус чопчу этэр быраабылатын олохтообуттар. 8 мөлүйүөн нэһилиэнньэҕэ 1 эрэ мөлүйүөн киһи бу дойду гражданнара. Ол аата биир арабка 7-8 мигрант тиксэр. Уонна миграннары кытары кыһалҕа суох! Тоҕо диэтэххэ, кэлии киһи хаһан да ОАЭ граждана буолбат диэн чопчу сокуоннарыгар суруйа сылдьаллар. Бүттэ.

- Суох, быраабыланы сөбүлээбэт буоллаххына, бука диэн манна кииримэ! Ким да күһэйбэт! Бу быраабыланы ылынар буолан Эмиракка киирэллэр эбээт. Конфликт туохтан үөскүүрүй?  Иирсээн үөскүүр – чопчу өйдөбүл суоҕуттан. Арабтарыҥ миграннарга чопчу миэстэлэрин ыйаллар. Бизнес аһар буоллаххына хайаан да араб спонсордаах буолуохтааххын. Кинилэр “спонсор” диэн өйдөбүллэрэ биһигиннээҕэр атын, “спонсор” буолбакка төттөрү “спонсорга” харчы төлүүллэр. Общественнай миэстэҕэ арыгы истиҥ, итирдиҥ-кутурдуҥ – баһаалыста тилэххэр 40 палка. Быраабыла оннук. Ону ким да кэспэт, бары тутуһаллар. Ол иһин этэбин туох барыта дьэҥкэ буолуохтаах. Быыбар буолбакка, биир кандидаты сөпсөһүннэрии (согласование) процедурата барар диэн аһаҕастык этиэхтээхтэр. “Бу Иванову (Петрову, Сидоровы) туруордубут, ону ылынаргытыгар тиийэҕит” диэн аһаҕастык этиэхтээхтэр.  “Былаас кандидата хаһыакка, араадьыйаҕа, телевидениеҕэ босхо уонна элбэхтик тахсар. Атыттар суох. Бу киһи танка утары күрдьэхтээх тахсар, бу киһи - гаубицалаах”. Бүттэ. Чопчу, аһаҕастык, баары баарынан. Быраабыла оннук эбит диэтэхпитинэ ылыныахпыт... “Көҥүл быыбар, кэлиҥ - талыҥ” эҥин диэн дьону албынныа суохха наада. Албынтан – хом санаа үөскүүр, хом санааттан – өйдөспөт буолуу, конфликт тахсар. Убаастыыллар дии саныы сылдьан соччо убаастаабаттарын биллэххинэ хомойор, кыһыйар буоллаҕыҥ дии. Кэтэспитиҥ, эрэммитиҥ туолбатаҕына – конфликт хайаан да тахсар. Наар албынната сылдьыы сэрэхтээх. Көймөстөн, тууйуллан баран атыннык диэлийэн тахсыан сөп.

- Салайыы искусствота – конфлигы суох оҥоруу. Оттон конфликт истиҥэ суох быһыыттан тахсар. Сталин сэрии саҕаламмытыгар норуотугар эппит тылын аан дойду политологтара бары үөрэтэллэр. Хрестоматийнай тыл этиитигэр киирэр. Сталин истиҥник тыл эппитэ. Ол иһин норуота кини тылын ылыммыта, истибитэ уонна өйдөөбүтэ. Кэнэҕэс олохпут өссө ыарыаҕа, аан дойдуга   үп-харчы, геополитика проблемата күн-түүн үксүү турар. Оннук балаһыанньаҕа былаас, салалта норуотун кытары аһаҕастык, чиэһинэйдик эрэ  сыһыаннастаҕына этэҥҥэ олоруохпут. Сорох былаастаах, баай дьон норуоттан ордон, өрүү этэҥҥэ сылдьыахпыт дии саныыллар. Билигин – информация сайдыбыт кэмигэр ол кыаллыбат. Аан дойду кыччаата.   Куотар, күрүүр да сир суох буолла. Көрдүгүт дии, Полонскай бүгүн Камбоджаҕа барар, сарсыныгар тутуллар. Арҕаа талаһаллар, Арҕаа конфликт таһыма өссө үрдүк. Лондоҥҥа туох буола турарый? Биир өттүнэн итинник балаһыанньа былаас норуотугар аһаҕас буоларын хааччыйыаҕа. Хас биирдии ыйытыыга чопчу хоруй баар буолуохтаах.  

- Хара маҥнайгыттан истиҥ сыһыан олохтонноҕуна тоҕо ыстатыйаланыахтааҕый? Хоту таһаҕас таһыллыытыгар билигин элбэх ыйытыы бэриллиэҕэ. Ол иһигэр ньиэп бородууктатыгар эмиэ. НИКИТИН (“Саханефтегазсбыт” ААО генеральнай дириэктэрэ, Набережнай уокуруктан Ил Түмэн депутата, А.ФЕДОТОВ быыбарга конкурена– аапт.). онно эппиэттээбэккэ, аныгыс навигациятыгар бэлэмнэммэккэ  быыбардааччылар кыһалҕаларын туруорсуо, быһаарыа дуо? Кини саас, сайын хоту барыахтаах уматыгынан дьарыктаныахтааҕа. Ону ханна баар, сайыны быһа мин эккирэтэ сылдьан тилэххэ охсо сырыттахпына Дьокуускайтан ханна ыраатыах этэй?

- Хоту таһаҕас таһыллыыта 90-с сыллартан, Сэбиэскэй систиэмэ суууллубутуттан  уустугурбута. Билигин биир буруйдааҕы көрдөөбөккө, систиэмэни барытын уларытыахха наада. Билигин таһаҕас таһыыта коммерсаннарга бэриллэн турар. Коммерсаннарыҥ барыһы сырсар дьон, социальнай өттүн көрөр кыахтара суох. Судаарыстыба сирэ-дуола сайдарыгар интэриэстээх уонна ким да буолбатах.

- Сылын аайы таһыллыахтаах ас-үөл, уматык судаарыстыбаннай сакааһын арааһа аччаан иһэр. Бу айдаан тахсыбыта үчүгэй, дьиҥинэн уруккуттан айдаан таһааран дойду салалтатын болҕомтотун күүскэ хатыахха баара. Судаарыстыбаннай быһаарыы наада. 

- Индигир сайыны быһа халааннаата, хайдах уу суоҕуй?

- Уу баар – дириҥэ суох, уонна өрүс эрдэ турда диэн.

- Суох систиэмэни таһынан, биирдиилээн салйааччылар буруйдара эмиэ баар. Кыстыгы туоратыахтаах тэрилтэлэр быыбардана сылдьаллар дии.

- Усть Куйга, Алдан, Уус Ньара тоҥор... Уонна бу дьон тутулуга суох депутат буолуохтара дии саныыгын дуо? Прокуратура бэрэбиэркэлии сырыттаҕына кинилэр оттон намыһах, тыалтан чуумпу буолуохтарын наада. Маннык түгэҥҥэ киһи барыта оннук гынар буоллаҕа. Парламеҥҥа үчүгэй дьон олороллор, ол гынан баран 100 бырыһыан ситэриилээх былаастан тутулуктаах дьон олорор. Кинилэр тугу туруорсуохтарай? Конституцияҕа этиллэринэн, былаас үс салаата бэйэ-бэйэтиттэн тутулуга суох буолуохтаахтар. Ол иһин тутулуга суох депутаттар Ил Түмэҥҥэ киириэхтээхтэр диэн этэ сатыыбыт.

 Алмаас ырыынага билигин мөлтөөн турар. Ол кэмҥэ “АЛРОСА” хампаанньаҕа IPO оҥоһуллар. Атыыһыт хаһан баҕарар табаарын барыстаахтык батарарга дьулуһар. Биһиги төттөрү. Туох ааттаах ыксалай?! Бу аата тугуй? Кыра сыанаҕа прихватизациялааһын буоларыгар тиийэр. Акция атыыламмыт харчыта ханна барда? Бюджет дефицитин толуйнарга? Суох, эргитэн аҕалан “РИК+” диэн тэрилтэҕэ киирбит, 203-с кыбаартал тутуутугар барар үһү... 203-с кыбаартал билигин биһиэхэ наһаа наадалаах? Сотору оттон социальнай мэктиэлэри, пенсияны, хамнаһы төлүүр кэм кэлиэ дии. Дьөлөҕөс бюджеттаах олорон саҥа кыбаарталы тутуохтаахпыт? Аны муниципалитеттарга бэриллибит инвестпрограммалары – суол тутуута, эргэ дьиэлээхтэри көһөрүү программалары правительство бэйэтэ төттөрү былдьаан ылбыт. Сэрэйдэххэ, ГУПтарын нөҥүө ити харчыны “үлэлэтэрэ” буолуо. Ол тугуй, правительство муниципалитеттартан харчы чааһыгар “ордук өйдөөх” дуо? Хас эмэ сылы быһа сыһыллан-соһуллан суолу туппут “ДОРИС” хампаанньа быйыл сайын кымньыыламмыт курдук үлэлээтэ. Муниципалитет кини үлэтин кыраҕатык хонтуруоллаата – көрбүккүт буолуо саҥа тутулуллубут суолларга дьөлөҕөстөр үүттэммиттэрин, ити аан бастаан бэдэрээччит үлэтэ сыныйан туран хонтуруолланна. Харчы төлүүр муниципалитет хаачыстыбатын ирдээтэ, Дьокуускайга үчүгэй суоллар тутулуннулар. Ол иннинэ правительство “хонтуруоллаан” туппут суолларын кытары тжҥнээн көрүҥ, ким хаачыстыбаны ситиспитин.

Правительство харчыны үчүгэйдик туттубуттан Чокурдаахха 100 мөлүйүөннээх балык собуота тутуллан баран үлэлээбэккэ турар дуо? “Үүнэр көлүөнэ фондатын” идиэйэтин аан бастаан мин ОАЭ холобуругар үөрэтэн баран дакылаат оҥорбутум. Арабтар ньиэптэрэ бүттэҕинэ, кэлэр көлүөнэлэрин хааччыйаары харчы мунньар фондалаахтар, ону үтүгүннэрэн биһиэхэ эмиэ фонда наада диэн эппитим. Ол фондабытын туохха кубулуттулар? Кимнээх эрэ бюджеты таһынан хармааннарыгар... “РИК” 100 мөлүйүөҥҥэ Санкт-Петербурга диод лаампа собуотун тутарга укпута. Кимиэхэ наадалаах диодтарый?

- Туох да барыһы киллэрбэт базальт собуота Покровскайга тутулунна, үлэлии олорор. Хара маҥнайгыттан экспертэр сэрэтэ сатаабыттара – сэрэниҥ, базальт олус орускуоттаах диэн... Оҕолор, хаһан эрэ ыскайдаммыт миллиардтары отчуоттатар, эппиэттэтэр кэмнэрэ кэлиэҕэ ээ. Дьулустан БОРИСОВ салалталаах, чааһынай бааҥҥа -  Национальнай резервнэй бааҥҥа “Үүнэр көлүөнэ фондата” 400 мөлүйүөнтэн тахса сууманы укпута. Ол барыта республика бас билэр актыыбын атыытыттан киирбит харчы (ол аата республика олохтоохторун баайа-дуола  буоллаҕа) этэ. Ким эппиэттиир? “Якутуголь”, “Алданзолото” атыытын харчыта ханна барда? Тимир суол төһө суумаҕа тутулунна? Эппиэт суох...

- Штыров эрэ буолбакка, Михаил Николаевтан саҕалаан эппиэттиэхтэрин наада. Михаил Ефимович НРБ бааҥҥа, “Үүнэр көлүөнэ фондатыгар” туох сыһыаннааҕын бары билэбит.

Хаҥалас Өктөмүгэр аһара үчүгэй библиотека баар. Сылын аайы фондатын хаҥатынарыгар, көрөрүгэр-истэригэр 2 мөлүйүөн түһэ турар. Оттон бу сайын Дьокуускайга Гагаринскай уокрукка турар куорат библиотеката сууллан түспүтэ. Өссө биһиги кинигэлэри таһарга көмөлөспүппүт эҥин. Тоҕо тэҥэ суох балаһыанньаный, Өктөмҥө хараллар кинигэлэр кыһыл көмүс солотуулаахтар дуо?

- Биһиэхэ наар кэлтэгэйдии... Дьааҥы икки губернаторы улаатыннарбыта. МИХАЛЬЧУГУ, ИЛЬКОВСКАЙЫ: “Хаандыга президенэ Хаандыгатын тупсарбыта, Хаҥалас президенэ Хаҥалаһын көрөр-истэр, Чурапчы эмиэ сайдар, оттон эһиги?” – диэн күлэбин. 

-  Тосту уратыта диэн, биһиги фроммут чилиэнистибэтэ суох. Ким баҕарар, хаһан баҕарар кэлэн кыттыан сөп. Сулууспанан буолбакка, сүрэх баҕатынан дьон кэлэр. Ол иһин көҥүл. Ким да айаҕын саба тутуу суох, сыыһа эттиҥ-саҥардыҥ диэн сирэй-харах анньыы, уос-тиис олоруутун манаһыы суох. Анарааҥҥы ОНФ син биир партийнай площадкаҕа дьүөрэ.

- Муодунай тиэмэ...

- Оннук буолумуна! Миигинэ суох хайдах олох устуой!!!

- Миитини көрбүтүм. Бастааҥҥы миитин олох “оборотни в погонах” диэн луоһуннаах этэ. Онтон иккис миитин ис хоһооно уларыйан хаалбыта, плакат 80 бырыһыаныгар биһиэхэ нууччалар “атаҕастаналларын” туһунан этэ. Бу акциялар, дьиҥинэн, сахалары эрэ утары буолбатах, үһүс интэриэстээх дьон туһугар иккиэммитин – нууччалары-сахалары утары акция.

- Хонтуруола суох сиир-аһыыр баҕалаах дьон.

- Капиталистар омуктара суох, кыраныыссаны билиммэттэр. Потребителскэй идеологияны тарҕатыы хас эмэ уонунан сылларга барда. Рекламаны да көр: “Олохтон барытын ыл!” Некст көлүөнэ. Тугу да санаама, сынньан, эмтэн, үөрэн, сынньан.   Тугу да толкуйдаабат киһини талбытынан дьаһайыахха сөп.

- Оннук. Бэйэ-бэйэни, омук омугу тиксиһиннэрии – эмиэ ити идеология хайысхата. Бастаан нууччалары кытары иирсиһиннэриэхтэрэ, онтон киргизтэри ытары, онтон атын омуктары кытары... маннык түгэҥҥэ биһиги өбүгэлэрбитин, историябытын саныахпытын наада. Өксөкүлээх интеллигенцияҕа суругун 120 сылын бэлиэтээбиппит. Сурук сүрүн ис хоһооно -  сахалар нууччалары кытары бииргэ буолуохтаахтар. Сайын саха ыччата болуоссакка тахсыбыта. Тустаахтар бу миитини араастаан түһэрбиттэрэ, устубуттара. Хас да уһуллууну мин көрбүтүм. Саха эдэр, өргөс националиһын уобараһын айа сатааһын бара турар.  Кэлии дьонтон биһиги биллэн турар куттанабыт: үлэбитин, сирбитин былдьыахтара, омук быһыытыан суурайыахтара диэн. Биһиги аҕыйахпыт. Ылҕаталаан ылан хаайыы сирэйдээтэхтэринэ онон бүтэбит. Биһиэхэ союзник наада. Ол союзнигынан – нуучча норуота буолар. Атын союзникпыт историяҕа да суох этэ. Онон биһиги чопчу өйдүөхтээхпит – ким биһиэхэ дьиҥнээхтик бырааттыы омук буоларын. Мөлүйүөн аҥаарын кыайбат ахсааннаах омук түөрт үйэ тухары Россия биэс гыммыт биирин баһылаан олорор ханнык да сиргэ суох. Америкалар икки үйэ тухары олохтоох омуктары туохха тиэртилэр? Биһиги өссө ол быыһыгар ахсааммыт элбии турар! Саха сирэ Россия империятын, державатын хаххатыгар эрэ олорон тыыннаах хаалар кыахтаах. Оннооҕор буолуох биһигиннээҕэр халыҥ омуктары хайдах курдук үнтү тэпсэллэрий – Ливияны, Сирияны, Ирагы ылан көрүҥ.

Путин омук омукка сыһыанын эппиэтинэһин субъект таһымыгар биэрбитэ саамай сөп. Эппиэтинэс бэрилиннэ – боломуочуйа эмиэ бэриллэр. Онон биһиги манна олорор олохтоох омуктар, бастатан туран, сахалар уонна нууччалар общиналар, диаспоралар лидердэрин ыҥыртаан ылан кэлии дьон республикаҕа олорор, үлэлиир-хамсыыр чопчу быраабылатын (устаабын) олохтуохтаахпыт. “Ыалдьытымсах дьоммут, ол гынан баран эн биһиги дьиэбит быраабылатын хайаан да тутуһуохтааххын, ол бу маннык” диэн баран саас-сааһынан чопчу өйдөнөр ирдэбили туруоруохтаахпыт.  Аһара омуннаммакка-төлөннөммөккө, баары баарынан, аһаҕастык, наҕыллык олорон кэпсэтэн тыл тылга киирсиэхпитин наада. Башкортостаҥҥа олорор доҕотторбор эмиэ ити санаабын эппиппэр сөбүлэспиттэрэ. Уопсайынан, национальнай республикалар бэйэлэрин истэригэр сүбэлэһэн, кэпсэтии таһаарыахтаахтар, оннук кэм кэллэ. Миграция боппуруоһун таһынан, биһиги тугу баҕарарбытын чопчу федеральнай кииҥҥэ тиэрдиэхпитин наада. Россияҕа олорор омуктар Федерация иһигэр хайдах быһыылаахтык олоруохпутун баҕарарбытын чопчу быһаарыахтаахпыт: тэҥ быраабы баҕарабыт, биһиги тылбытын-өспүтүн, култуурабытын сайыннарыахпытын, экономическэй өттүттэн тутулга суох, кыахтаах буолуохпутун баҕарабыт, ону сэргэ держава көмүскэлигэр, сылаас хонноҕор наадыйабыт диэн. Держава көмүскэлэ диэн кыра омукка – тыын боппуруос. Держава күүстээх буоллаҕына – норуоттар көмүскэллэрэ халыҥ. Күүстээх держава күүстээх армияланыахтаах, суута-сокуона дьэҥкэ уонна үлэлиир буолуохтаах.

- Араас буолуон сөп... Ол гынан баран,  2015 сылга буоллар ханнык дии саныыбын.         Уларытыы үтүөттэн тахсыбат. “Аартыктарга” түгэнинэн туһанан махтаныам этэ, “үрүҥ көмүс призердарга” киллэрбиккитинэн...

-          ...Ол гынан баран?

-          Ол гынан баран ырытыыгыт аһара прагматичнай диэххэ дуу... “сибээс”, “харчы”, “ресурса”...  

-          Атын дуо?

-          Мин итини утарабын. Арай, мин дьиҥнээхтик норуотум туһугар сулууспалыахпын баҕарабын диэтэхпинэ тоҕо сатамматый?!

-          Мм...

-           ...Ким да итэҕэйбэтэ хомолтолоох.  “Билин, билин туох интэриэстээххиний?” - диэн быыбар иннинэ ыххайаллар этэ. Общество өйө-санаата уларыйбыта сүрдээх.

-          Итэҕэйиэхпин баҕарабын. Баҕар, хомсомуол хоодуота буолан итинник санаалааҕыҥ буолуо... Дьиҥнээхтик.... Баҕар.  Бастаан норуот туһа диэн саныыллара да буолуо. Онтон дьиҥ былаас туохтан тутуллан турарын көрдөхтөрүнэ,  ылсар-бэрсэр үөрүйэххэ син биир үөрэнэн эрдэхтэрэ.

-          Барыларын ылса-бэрсэ олорор диир сыыһа. Биирдиилээн эмэ дойду, норуот туһугар үлэлиир дьон син биир  баар. Ол гынан баран кинилэр олус аҕыйахтар. Үлэлээбитим тухары араас дуоһунастарга анана сырыттым. Ону дьон “төһөҕө атыыластыҥ” диэн ыйыттаҕына – хаһан да дуоһунас туһугар төлөөбөтөҕүм диэтэхпинэ итэҕэйбэт этилэр. Билигин даҕаны төлөөбөтөх буолан кыайтардыҥ диэччилэр эмиэ бааллар. Барыта атыыланар дииллэрин олох итэҕэйиэхпин баҕарбаппын. Ил Дархан буоларга талаһаллар. Дьиҥинэн ити дуоһунаска үлэлиир диэн ынырык ыарахан, эппиэтинэстээх, туох да улахан таһаҕас буоллаҕа! Баҕарыахха эрэ диэн баҕарыы, талаһыахха эрэ диэн талаһыы! (баһын быһа илгистэр – аапт.).

-          Оттон эн таласпаккын?

-          Аматыгар кэргэним ол туһунан санаан да көрүмэ, дьиэ кэргэҥҥин туохха-туохха киллэрээри диэн аҥаардас саныырбын да утарыа дуо?!

-          Хас оҕолооххунуй?

-          Түөрт.

-          Биир кэргэнтэн?

-          Бииртэн буолумуна!

-          Олоххо араас.

-          “Аартык.ру” Ил Дархан хайдах буолуохтааҕын, общество хайдах майгылаах киһини баһылыгынан көрүөн баҕарарын ыйыталаһан уобарас айыаххыт этэ. Общество БАС-КӨС киһиэхэ ирдэбилэ оҥоһуллуохтаах. Ол уобараска  ким сөп түбэспит, чугаһаабыт дьэ буоллун. Баҕар БОРИСОВ, баҕар ким...

-          Оттон эн бэйэҥ хайдах киһи Ил Дархан буолуохтаах дии саныыгын? Ирдэбилиҥ?

-           Бастатан туран, суобастаах, чиэһинэй, сиэрдээх-силигилээх, дьиэ кэргэнин, оҕолорун, дьонун, сокуон иннигэр ыраас киһи буолуохтаах. Кинини көрөн дьон кини курдук буоларга дьулуһуон баҕарыахтаах, кини олоҕун холобурдаан бэйэтин олоҕун тутарга дьулуһуохтаах.  Норуотун, дойдутун патриота буолуохтаах. Быстахха, араас албын күүстэр адьынаттарыгар киирэн биэрбэт дириҥ толкуйдаах, ийэ өйдөөх, уһуну-киэҥи ырытан өйдүүр, анаарар киһи буолуохтаах. Дьиҥнээх судаарыстыбаннай толкуйдаах уонна таһымнаах киһи буолуон баҕарабын.

-          Оннук киһи кимий?

-          Ирдэбил баар буоллаҕына, ирдэбилгэ сөп түбэһэргэ дьулуһар дьон баар буолуохтара.  Ханнык эмэ кэминэн оннук киһи үөскүөҕэ, ситэн-хотон туруоҕа.

***