- Губернатор эбээһинэһин толорооччунан анаммыт Константин ИЛЬКОВСКАЙ балаҕан ыйын 8 күнүгэр Забайкалье губернаторынан дьиҥнээхтик талылынна. Эн кини хамаандатын киһитин быһыытынан быыбарга быһаччы кытыннаҕыҥ. Быыбар хайдах ааста?
- Ыарахаттардаах этэ. Ол да буоллар, быыбардыы тахсыбыт дьон 70 бырыһыана ИЛЬКОВСКАЙГА куоластаан хоттубут.
- Быыбардыы тахсааччы ахсаана төһө этэй?
- 34 бырыһыан.
- Бу Нуучча сиригэр орто көрдөрүү?
- Оннук.
- Биһиги быыбарбыт хампаанньатынааҕар уратылаах эбит дуу?
- Уратылаах. Туох да диэбит иһин, Саха сирэ Россия биир саамай политизированнай регионнарыттан биирдэстэрэ. Дьон быыбардыы кэлэрэ, атыттарга тэҥнээтэххэ, элбэх. Ити өттүгэр Забайкалье олохтоохторо политиканы олус интэриэһиргээбэттэр. Ордук куорат олохтоохторо быыбары улаханнык сэҥээрбэттэр. Син биир Дьокуускай олохтоохторо тыа сирин олохтоохторугар холоотоххо аҕыйах киһи куоластыыт тахсарын курдук.
- Эн көрдөххүнэ, Забайкалье олохтоохторо ордук Сибиир диэки көрөллөр дуу, Москуба диэки дуу?
- Забайкалье турар миэстэтэ сир хаба ортото. Ол иһин олохтоохтор бэйэлэрин кимиэхэ сыһыаран өйдүүллэрэ (самоидентификация) бутуурдаах соҕус. Уһук Илини билинэллэр, ол баар. БАМ аартыгын түмүллүүтэ-саҕаланыыта бу сиртэн барар. Онон былыр-былыргыттан айан айаҕар турар уонна кыраныысса таһа буолан, дьонун-сэргэтин өйө-санаата уратылаах. Туох баар гражданскай сэрии дьалхаана Читанан аастаҕа. Кыраай олохтоохторо кыраныыссаны харабыллаабыт хаһаактар сыдьааннара. Ол иһин харса-хабыра суох, дьорҕоот майгылаахтар. Дэлэҕэ даҕаны бу сиргэ 250 Сэбиэскэй сойуус уонна Россия геройдара төрүөхтэрэ дуо!
- Абытайдаах дьон эбиттэр. Айылҕата?
- Араас. Аргунь өрүс таһыгар хара өҥ буордаах. Сиртэн үүнүөх айылаах барыта үүнэр. Хоту өттүгэр сирдэрэ таас булкаһыктаах. Ол быыһыгар улаҕата биллибэт истиэптэр бааллар. Олус дьикти айылҕалаах, салгыннаах сир.
- “Төрүт олохтоохтор” уонна “кэлиилэр” диэн арахсаллар дуо?
- “Эбэтэр бирикээһинэн, эбэтэр бириигэбэринэн бу сири булбуппут” дэнэллэр. Баҕа өттүнэн талаһан кэлбэтэх дьон сыдьааннара буолалларын быһыытынан, хайдыһыы, арахсыы улахан суох. Эппитим курдук, төрдүлэрэ хаһаактар, ону сэргэ көскө кэлбит старовердар удьуордара бааллар. Хас даҕаны старовердар дэриэбинэлэригэр сылдьыбытым. Кинилэр билиҥҥэ диэри итэҕэллэрин тутан олороллор. Дэриэбинэлэрэ атыттарга холоотоххо ыраас, чэбэр, олбуордара даҕаны чөкө.
- Өйдөрө-санаалара хайдаҕый?
- Хайдах эрэ, байыаннай төрүттээхтэрэ таайан, патернализм майгыта күүстээх. Былыр хаһаактар кыраныыссаны харабыллаан, дойдуларыгар сулууспалаан олордохторо. Ол иһин “судаарыстыба биһиэхэ биэриэхтээх, көрүөхтээх, хааччыйыахтаах” диэн кэтэһэр, ону модьуйар санаа баар. Социальнай судаарыстыбаны ирдииллэр.
- Байыаннай дьон быһыытынан көнө, судургу буолуохтара?
- Көнөлөр, аһаҕастар, баары баарынан сирэйгэр этэллэр. Онтулара арыт куруубай соҕустук көстөр. Ол гынан баран итэҕэйдэхтэринэ, бэйэлэрин истэригэр киллэрдэхтэринэ кинилэр саҕа эрэллээх доҕоттор суохтар - хаһан да таҥнарыа суохтара.
- ИЛЬКОВСКАЙЫ сөбүлээтилэр дуо? “Варяг” диэн атарыхсыппаттылар?
- Биллэн турар, бастаан атыҥырыыр буоллахтара. Ким сөбүлүөй, атын киһи кэлэн дьаһайарын? Биһиги да өһүргэниэх этибит. Ол гынан баран, ИЛЬКОВСКАЙ Москубаттан буолбакка хоту сиртэн – Саха сириттэн үүнэн тахсыбыт киһи диэн наһаа сирбэтэхтэрэ. "Сибиряк" эбит диэн кэлин сэҥээрбиттэрэ уонна судургу майгытын, дьоҥҥо истиҥ сыһыанын сөбүлээтилэр, ылыннылар.
- Быыбарга эһиги хамаанда кыайбыт сүрүн төрүөтэ туох дии саныыгыный?
- Дьоҥҥо эрэли үөскэттибит. Киһи олоҕун бэйэтэ тупсарыан, онно дьайыан сөп эбит диэн санааны тиэрдибиппит быыбар түмүгүн оҥордо дии саныыбын.
- Иккис ким буолбутай?
- КПРФ киһитэ, үһүс ЛДПР. Ол гынан баран куолас араастаһыыта барыларыттан олох улахан арыттаах этэ.
- Политическэй күрэстэһии баара дуо? Эбэтэр аҥаардастыы ИЛЬКОВСКАЙ баһыйыыта барда дуу?
- Бастаан баар этэ. Сүрүн утарылаһааччыбыт – КОШЕЛЕВ диэн олохтоох политик этэ. Кинини политтехнологтар “бэйэҕит уолгут” диэн оонньото сатаабыттара. Ол гынан баран элбэхтик сокуону кэһэн “сиидэни” ааспатаҕа, быыбартан туораабыта. Онтон сыыйа-баайа дьон ИЛЬКОВСКАЙ салайар дьоҕура, политик быһыытынан таһыма үрдүгүн илэ харахтарынан көрөн итэҕэйэн кинини таллылар.
- “Хара технология” быыбарга төһө туттулунна?
- Уопсайынан бу быыбарга дойду үрдүнэн “хара технология” хаһааҥҥытааҕар да дэлэйдик туттулунна диэн көрдүм. ИЛЬКОВСКАЙЫ самнараары Саха сиригэр кытары кэлэн компромат хомуйа сатаабыттара.
- Эн, билигин Забайкалье кыраайын бэрэстэбиитэлэ буолан Москубаҕа олороҕун?
- Оннук.
- Атын регионнар бэрэстэбиитэллэрин кытары төһө билсэҕин?
- Син.
- Эн көрдөххүнэ, атын субъектар бэрэстэбиитэллэрэ саастарынан төһө-хачча эдэрдэрий?
- Үксүлэрэ саастаахтар. “Мин билсэр дьоммуттан” диэн эбэн этиэм этэ.
- Саха сириттэн тоҕо барбыккыный?
- Мин республика таһыгар үлэлээбитим ыраатта. “Эрэл” судаарыстыбаннайа суох пенсионнай фонда салайааччытынан үлэлии сылдьан Уһук Илин атын субъектарыгар филиаллары тэрийтэлээбиппит. Онтон сыыйа-баайа кэлэн-баран, атын сири көрөн-билэн истэҕим.
- Саха киһитэ ханна баҕарар үлэлиэн сөп?
- Ханна баҕарар үлэлиэххэ сөп. Дойду да иһигэр, тас да сиргэ, үлэлиэн баҕарар киһиэхэ – кыраныысса диэн суох. Билигин аан дойду барыта уларыйда. Монголияҕа үлэлиир казахтар, Казахстаҥҥа үлэлиир болгардар, Кытайга үлэлиир башкирдар, сахалар... Американан, Алясканан сылдьар дьон... Глобализация алаастан таһаарда. Биллэн турар, төрөөбүт сиргэр үлэлиир-хамсыыр үчүгэй. Ол гынан баран киһи төһөнөн ыыра кэҥиир да, аан дойдуну анаарыыта эмиэ кэҥиир. Элбэҕи көрөн хараҕыҥ аһыллар, санааҥ далааһына улаатар.
- “Аартык.ру” эйигин кытары иккистээн көрүстэ. Республика таһыгар үлэлиир уолаттарбытын сэмээр кэтээн көрө сылдьабыт. Эһиги атын региоҥҥа баран ситиһиилэннэххитинэ – саха ыччатын ситиһиитэ диэн киэн туттуохпутун баҕарабыт. Онон эһигиттэн кэтэһэрбит улахан.
- Эрэли толорорго дьулуһа сатыахпыт (мичээрдиир – аапт.).
- 20-ччэ сылы быһа биир миэстэни кэтэһэ-манаһа, үтүрүһэ-анньыһа сылдьыахтааҕар атын суолу хайан республика таһыгар тахсан үлэлиир-хамсыыр тоҕо сатамматый?
- Төбөбүт олоруута мэһэйдиир. Биһиги, хайдах эрэ, бэйэбитин сэнэнэ саныыбыт.
- “Комплекс малого народа”?
- Ол баар. Дьиҥинэн, биһиги оннук айылаах хаалыылаах, ньүдьү-балай, үөрэҕэ суох, төрдө-ууһа суох кылгас омук буолбатахпыт. Култуурабытын, тылбытын-өспүтүн барытын тута сылдьабыт. Ол да буоллар, биһиги баҕарар баҕабыт олус кыра, кыараҕас. Далааһына суох. Киһи бу олоххо улахан ЫРАлаах олоруохтаах. Оччоҕо эрэ тугу эрэ ситиһэр. Олорорго да интэриэһинэй буолар. Кытайга ЫРАлаах олоҕу – национальнай идиэйэ оҥордулар. Ол кытайдарга хайдах дьайбытын бары көрө-билэ сылдьабыт, көрүөхпүт-билиэхпит да турдаҕа. Итини таһынан, мин биир түгэҥҥэ тохтуохпун баҕарабын: Кадрдары аттаран туруоруу, бэлэмнээһин департамена ыччат бөҕөнү үөрэттэрэ ыыталыыр. Ити олус үчүгэй. Ол гынан баран бу үөрэттэрбит ыччатын булгуччу республикаларыгар төннөллөрүгэр модьуйар.
- Ол быыһыгар үлэ булан биэрэрэ уустук.
- Оннук. Дьиҥинэн каадыры бэлэмнээһин политиката уларыйыахтаах. Үөрэх, билии ыллыгыт уонна ханна үөрэммит сиргитигэр, эбэтэр атын сиргэ олохсуйуҥ, үлэлээҥ, үтүө үлэһит буолан дойдугутун аатырдыҥ, республикаҕытыгар көмөлөһүҥ диэн кинилэри иитиэхтээх этэ. Ити Кавказ омуктарын көрөҕүт дии, ханна баҕарар тиийэн үлэлииллэр уонна өлөрбүт харчыларын республикаларыгар ыыта тураллар. Биһиги эмиэ итинник патриотичнай санаалаах ыччаты иитиэхтээхпит дии саныыбын.
- Оттон эн бэйэҥ дойдугар төннүөххүн баҕарбаккын дуо?
- Билигин суох, баҕар пенсийэҕэ таҕыстахпына... Былааммыт үгүс, ону олоххо киллэриэх тустаахпыт, дьон өйүгэр-санаатыгар ааппытын ааттатар курдук үтүө суолу-ииһи хаалларыахпытын баҕарабыт. Ол ону ситиһэр уустук, ыарахан үлэттэн тахсар.
- Маннааҕы салалтаны кытары сибээстэһэҕит? Алгыс тылы ким эмэ анаабыта дуу, суох дуу?
- Доҕотторбун, аймахтарбын кытары билсэбин, сибээспитин сүтэрбэппит. Оттон салалта өттүттэн... ким суохтуой, барда да барда – тэлиэгэттэн түспүккэ “һуу” диэн өрө тыыннахтара (күлэр – аапт.).
- Ааспыкка эмиэ ыйыппыппыт буолан баран... өбүгэлэриҥ салгына Забайкальеҕа баар дуо?
- Ким билэр... ол гынан баран, хайдах эрэ тэлэһийэ сылдьан баран төннөн кэлбит курдук санаа эмискэ көтөн түһэр түгэннэрдээх. Ордук истиэпкэ сырыттахха...
- Федор Юрьевич, этэҥҥэ таһаарыылаахтык үлэлээ. Барыта санааҥ хоту сатанан истин!
- Махтанабын.
***
Аартык.ру
Комментарии