Быһыта түһэн ким үүрбүтүн дуу, бэйэтэ барбытын дуу суруналыыстар (ол аата - общественность) иннигэр "дакаастаатылар".
Дөрүн-дөрүн криминальнай уонна ыччат субкултууратын өттүттэн биһиги күннээҕи олохпутугар саҥа, "муодунай" тыллар өтөн киирэн олохсуйаллар. Ыччат өйө тобуллаҕас, хараҕа кыраҕы буолан аныгы олохпут көстүүтүн бэргэн баҕайытык биир тылынан этэн кэбиһэр. Көрүнньүк, ис хоһооно суох киһини - "уруһуйданар" дииллэр. Дарбатан-дирбитэн, сиэри таһынан үтүөмсүйүүнү -  "пафоснай" дииллэр. Эмиэ итинниккэ майгынныыр орто киһиттэн ордо сатыыры -  "статуснай" диэн ааттыыллар. Дьэ, ситигирдик олохтоох "сиэрдээхтэр" саамай тумус киһилэрэ Сөдүөт ТУМУУҺАП "статуһун" түһэримээри урукку саллаата пресс-конференция биэрэн эрэрин истээт да, быһа түһэн инники - "үүрдүм" диэн кэпсэннэ. Иккиһэ да, иэскэ хаалбата урукку партийнай боһун "тираҥҥа" холоото, "атыыламмытын" аҕынна. "Ньыгыллар" аһара үөрбэтиннэр диэн уонна ТУМУУҺАП "Айсен НИКОЛАЕВЫ, ол аата "ньыгыллары" кытары хас хардыытын барытын сүбэлэһэ сүүрэр" диэн сирэй-харах анньыбытыттан сиэттэрэн, КЫРДЬАҔААҺАП "ньыгылларын" эмиэ "сиэрдээхтэри" кытары суулуу тутаат "бадарааҥҥа" анньыталаата: "Справедливая Россия" как и "Единая Россия" превратилась в болото"... 
***
Политик, ситэриилээх былаас үлэһитэ киһи быһыытынан КЫРДЬАҔААҺАП сөпкө дьаһаммыта буолуо. Айсен НИКОЛАВ - эдэр, кэскиллээх салайааччы. Оттон ТУМУУҺАП - ааспыт, былыргы кэм киһитэ буоллаҕа. Ким диэки буолар ордук "перспективэлээҕэ" көстөн турар. 
Сөдүөт Сэмэнэбис "баттаммыт-атаҕастаммыт" амплуата кытары эргэрдэ. Баттаабыт-аҕастаабыт киһи республикаттан да барбыта ыраатта.  КЫРДЬАҔААҺАП "сиэрдээхтэр" истигэннэрин, биир киһи (ол аата - ТУМУУҺАП) тылыттан туора тахсыбаттарын сиилээтэ. Демократическай общество тутар дьон киэптэрэ суоҕун саралаата. ТУМУУҺАП тулатын көрдөххө, бэйэтин курдук наар былаастан "атаҕастаммыт" дьон уонна дьахталлар, оҕолор мусталлар. Дьахтар, оҕо - эр киһиэхэ бэринэр. Сылгы үөрэ атыырга бэринэрин курдук. Бэйэтин курдук "улууну" Тумууһап тула булар букатын уустук. Көлүөнэ солбуһуута баар буолуохтаах диэн этэбит эрээри, былыр үһүйээҥҥэ кэпсэнэринии Муос уолу аҕата Дыгын "миигин баһыйар киһи тахсан эрэр куолулаах" диэн баран өлөттөрбүтүн курдук үгэс-майгы билигин даҕаны республика политикатыгар баар суол. Арай, Егор БОРИСОВ тэҥҥэ тардыалаһар эдэр политигын Айсен НИКОЛАЕВЫ "кум-хам туппакка" илдьэ сылдьарын тастан көрөн "дьиктиргиибит". Дьиҥинэн, оннук да буолуохтааҕа эбитэ буолуо ээ, норуотун саныыр киһи.
***
КЫРДЬАҔААҺАП саҥаран саҥаран, омуннуран-төлөннүрэн, аһары баран хаалла. "Партиялар суох буолуохтаахтар, туһалара суох" диэбит курдук тыл этэн сардырҕатта.
Биир өттүнэн, аан дойду барыта партияларынан салайыллан олорор кэмнэригэр итинник этии бэйэтэ туспа "бадараан". Иккис өттүнэн, республикаҕа (Россияҕа) баар "партия" диэн өйдөбүлбүт демократическэй өйдөбүлгэ ханан да сыһыана суох. Партия - бэйэтэ принциптээх, идеологиялаах, ирдэбиллээх буолуохтаах этэ. Биһиэхэ буоллаҕына, ойоҕор табыллыбатах курдук, бииртэн биир сонумсах партияттан партияҕа сүүрэкэлии сылдьар. Биирэ да сирбэт, иккиһэ да талымастаабат. "Черчилль биэстэ партиятын уларыппыта" диэн куотуналлар эрээри, Черчилльгэ тэҥнэһиэх айылаах политик чугаһынан көстөрө олох саарбах.
Ил Түмэҥҥэ  партияттан партияҕа сүүрэкэлиир холобур элбэх, Дьокуускай куорат Думатыгар өссө элбэх. Сорох бэрчээккэтин да кырата 5 сыл кэтэр, депутаттарбыт сылын аайы өҥнөрө-дьүһүннэрэ уларыйа турар. Сорох-сорохторун быыбардааччылар да ситэн көрбөттөр, буккуллаллар. Холобур, бу быыбарга партиялар испииһэктэрин ырытан көрдөххө, биэс сыллааҕы испииһэктэринээҕэр дьүһүн кубулуйуу буолунай!  Гордума депутата Константин ФЕДОРОВ биэс сыл анараа өттүгэр "ньыгыл" партия уоттаах-күөстээх чилиэнэ, фракция солбуллубат саллаата "Гражданскай платформа" партия испииһэгэр киирэн чололло сылдьар.  Бу икки ардыгар ФЕДОРОВ (баалаан араспаанньата таайар дуу диэх айылаах) "Сиэрдээх Арассыыйа" саллаата буолан эмиэ дьүһүн кубулуйбут быстах кэмнээҕэ.
Депутат - үчүгэй шоумен, ыччат этэринэн "позер" буолар. Ити идэлэрин сорҕото, хайыыр да кыах суох. Ол гынан баран, шоуну кытары депутат быһыытынан үлэни эмиэ кыайа-хото тутуохтаахтар этэ. Дьиҥнээх күннээҕи үлэни кыайбакка буолан баран, сессияҕа "позердуур" эрэ депутаттар туохха наадаларый?  
Былаас партиятыгар дуоһунас - ТОЙОН-ХОТУН буолар эрэ баҕаттан киирэр дьон ахсаана элбэх. Кинилэр бэйэлээхтэргэ дуоһунас быстан түспэтэҕинэ, ааны хайа быраҕан "былаас бадарааныттан" тахсан бараллар. К.ФЕДОРОВ, онтон да атыттар партияларын уларытар дьиҥ биричиинэлэрэ биллэр: дуоһунас тыырсыытыгар кыайан тиксибэтэх дьон. Хампыаттан маппыт оҕо куттаан толлойорун курдук, К.ФЕДОРОВ Гордума аппараатын уларытан, туспа тэрилтэ тэрийэллэригэр салайар дуоһунас биэрбэтэхтэриттэн тымтан "ньыгыллартан" тахсыбытын коллегалара кэпсээн кэпсээн кэлбиттэрэ. Ол туран "былаас сиэбит мученига" буолан көстө сатыыллара итэҕэтиитэ суох.  Бырастыы гыныҥ, киһи үлэни кыайара уонна кыайбата диэн баар. ФЕДОРОВ "Ил Түмэн" хаһыат редактора буола сылдьан өнүппэтэҕэ, сир тыырар тэрилтэҕэ үлэлээбитэ да, онто эстибитэ. Быыбар штабтарыгар үлэлээбитэ да, биир да штаба хотто диэн сонун суох. Сахалар этэллэринии - холумтана тардара дуу... Уонна ама да былаас баартыйатыгар киирбит эрэ барыта хайаан да  САЛАЙАР (көннөрүгэ санамматтар) үлэҕэ ананыахтаах диэн быраабыла ханна баарый? "Ньыгыллар" ахсынньы ыйга ыыппыт кэмпириэнсийэлэригэр 40 тыһ. чилиэннээхпит диэн эрэллэрэ, ол дьон бары тойон-хотун буоллахтарына ким үлэлиир? Депутаттар - норуот кулуттара буоллаҕына, кулут хара үлэттэн чаҕыйыа суохтаах этэ.
***
От ыйын 21-гэр диэри ким быыбарга кыттара-кыттыбата чуолкайданыаҕа. Ол тухары халҕаны хайа быраҕааччылар ааттара өссө да иһиллиэхтэрэ. КЫРДЬАҔААҺАП, хата ханнык да партияҕа уонна киирбэппин диэтэ. Кини этэринэн, "сиэрдээхтэртэн" өссө да тахсыах айылаахтар бааллар. Бэлиэр кини уокуругар "Сиэрдээх Арассыыйа" ячейкэтэ сабыллыбыт...
***
Туйаара НУТЧИНА,
Аартык.ру 
Хаартыскаларга: Анатолий КЫРДЬАҔААҺАП, Сөдүөт ТУМУУҺАП, Е.НИКИТИНА ("ньыгыллартан" арахсан "сиэрдээхтэр"  испииһэктэригэр баар) уонна А.ФЕДОРОВ -  А.КЫРДЬАҔААҺАП  пресс-конференциятыгар.