Кини дьыалатын ааҕан, үөрэтэн баран, үрдүк боломуочуйалаах дьон кытары көмүскүүр тосхолу тутуспута. Бу уол, бу ыал дьылҕата дьону-сэргэни оннук долгуппута. Ол эрээри...

Бу Үөһээ Бүлүү улууһун Мэйик сэлиэнньэтин олохтооҕо Гавриил Дедюкин түбэспит дьыалатын «Уолбут хаайыыга бардаҕына, биһиги ыал эстэбит» диэн ыстатыйабар сиһилии суруйбутум («Саха сирэ», 24.01.13, 12 №). Ыстатыйа бэчээттэнээтин, интернеккэ «ыйанаатын», тигээйи уйатын тоҕо тардыбыт тэҥэ буолбута. Хаһыаппыт сайтыгар (http://sakhasire.ykt.ru/), «якт.ру» форумнарыгар дьон санаатын хото эппитэ, редакциябытыгар суруктар кииртэлээбиттэрэ. Бары уолу өйүүр ис хоһоонноохтор, суостаах бириигэбэр көтүрүллэригэр баҕалаахтар этэ. Ол санаалары, суруктары түмэн, «Киһи уонна сокуон» өссө икки таһаарыыта бу дьыалаҕа анаммыта – «Уолу бүттүүн көмүскүөҕүҥ!» («СС», 17 №), «Дедюкин дьыалата – юрист хараҕынан», «Бу дьону ким көрүөй-истиэй?», «Гаанньыскабытын, баһаалыста, босхолооҥ!» («СС», 22 №) диэн матырыйааллар бэчээттэммиттэрэ. Хаһыаппыт сайтыгар бүгүҥҥү күҥҥэ ити ыстатыйаны 7.791 киһи аахпыта көстөр.

Ыстатыйа өссө хаһыакка тахсыан иннинэ, Дедюкиннар ийэлэрэ Светлана 2012 сыл ахсынньы ыйын бүтүүтүгэр, СР Киһи быраабыгар Боломуочунайа Федора Захароваҕа, суут уурааҕар сөпсөспөт үҥсүүтүн илдьэн биэрбит. Боломуочунай, бэйэтэ юрист идэлээх киһи, дьыала матырыйаалларын барытын көрөн, үөрэтэн, бэрэбиэркэлээн баран, «сууттанааччы Г.Г.Дедюкин сиэрдээх суукка бырааба кэһиллибитин туһунан» түмүк таһаарбыт. Дедюкины 6 сылга көҥүлүн быһар бириигэбэр көтүрүллүөхтээҕин, онуоха ханнык төрүттэр баалларын түөрт лиискэ сиһилии быһаарбыт.

Ол төрүттэри кылгастык билиһиннэрдэххэ. Бастакытынан, буруйу квалификациялааһын хаттаан көрүллүөхтээх диэн. Өлүөхсүт уһун сыллар усталарыгар дьонун атаҕастаабыта, эрэйдээбитэ-муҥнаабыта мунньуллан, эмсэҕэлээччи «кэргэҥҥин күүһүлүөм, оҕоҕун балконтан быраҕыам!» диэн сааммытын, тимир анньыынан кэйиэлии олорбутун түмүгэр үөскээбит быһымахтыйыы (аффект) туругар оҥоһуллубут буруй буоларынан, 107-с ыст. 1 чааһыгар уларыйыахтаах диэн. РФ Холуобунай-процессуальнай кодексатын 389.18 ыстатыйатыгар олоҕуран, бүтэһик бириигэбэр сиэрэ суоҕунан ааҕыллыахтаах диэн.Иккиһинэн, суут сууттанааччы кимин-тугун, личность быһыытынан хайдаҕын итиэннэ ийэ көрдөһүүтүн толору учуоттаабатах диэн. Сууттанааччы дьиэ кэргэнигэр сүрүн көмө-тирэх, көрөөччү-истээччи буоларынан, РФ Холуобунай кодексатын 64-с ыстатыйата (накаастабылы анааһыҥҥа ураты өрүттэри туттуу, сымнатыы) туттуллуохтаах этэ диэн. Үсүһүнэн, бу төрүттэргэ олоҕуран, Үөһээ Бүлүү оройуоннааҕы суутун 2012 сыл алтынньы 19 күнүнээҕи бириигэбэрэ көтүрүллүөхтээх, дьыала саҥаттан көрүүгэ ыытыллыахтаах диэн.

Аны туран, «Уолбут хаайыыга бардаҕына, биһиги ыал эстэбит» ыстатыйаны Үөһээ Бүлүү-Горнайдааҕы быыбардыыр уокуруктан Ил Түмэн депутата Александр Миронов ааҕан, редакцияҕа эрийэн-ыйыталаһан, Дедюкиннарга көмөлөһөр баҕаттан, СР Прокурора Анатолий Подласенкоҕа сурук уонна СР Үрдүкү суутун Президиумугар хадатаайыстыба суруйбута. Депутат прокурорга суругар судаарыстыбаннай буруйдааччы эмсэҕэлээбиттэр, ол эбэтэр, Дедюкиннар ыарахан балаһыанньаларын көрөн туран, кинилэр ити чааһыгар бырааптарын уонна интэриэстэрин көмүскээбэтэҕин ыйбыт, ол биричиинэтин быһааран эппиэттииллэригэр көрдөспүт. Оттон СР Үрдүкү суутун Президиумуттан сууттанааччы Гавриил Дедюкиҥҥа усулуобунай миэрэни аныырга көрдөспүт.

Итинник ис хоһоонноох хадатаайыстыбаны СР Үрдүкү суутун Президиумугар СР Оҕо быраабыгар Боломуочунайа Анна Соловьева уонна СР Общественнай палатата эмиэ киллэрбиттэр. Суруктарыгар сууттанааччы Гавриил Дедюкин дьиэ кэргэнин бүтүннүү соҕотоҕун көрөн-истэн олорбутун, үс инбэлиит эппэкиинэ буоларын учуоттуулларыгар көрдөспүттэр.

Манна эбэн кэбиһиҥ, Мэйик нэһилиэгин олохтоохторун – оҕотуттан кырдьаҕаһыгар, учууталыттан баһылыгар, депутатыгар тиийэ – бары көрдөһүүлэрин. Эбэн кэбиһиҥ, ыстатыйаны ааҕан, республика араас муннуктарыттан бу уол, бу ыал дьылҕатын туһугар санааларын эппит дьон ахсаанын. Бары ис дууһаларыттан баҕарбыттара, бүтэһик бириигэбэр көтүрүллүөн, бары эрэммиттэрэ, уолга усулуобунай миэрэ ананарыгар.

Онтубут баара, сыччах биир судьуйа элэс быһаарыытынан туора сотулунна. Сыччах биир судьуйа уурааҕынан, Гавриил Дедюкин дьыалата СР Үрдүкү суутун Президиумугар көрүллүөхтээх суола быһылынна. Бу дьыл кулун тутар 5 күнүгэр СР Үрдүкү суутун судьуйата С.Е.Михайлова эмсэҕэлээбит ийэ Светлана Дедюкина надзорнай үҥсүүтүгэр аккаастыыр уураах таһаарбыт.

Судьуйа «үҥсүүнү көрөн баран, надзорнай дьыала тэриллэригэр төрүт баарын булбатым» диэбит. «Суут холуобунай дьыала чахчылаах быһыытын-майгытын сөпкө быһаарбыт», «сууттанааччы Г.Г.Дедюкин дьайыыларыгар правовой сыанабыл биэрэригэр, суут буруйу оҥорууга тиэрдибит быһыыны-майгыны накаастабыл миэрэни сымнатар өрүт быһыытынан учуоттаабыт», «судебнай комплекснай психолого-психиатрическай экспертиза түмүгүнэн, Дедюкин Г. быһымахтыйыы туругар сылдьыбатах, онон, суут кини дьайыыларын 105-с ыст.1 чааһынан сөпкө квалификациялаабыт», «сымнатар өрүттэри, сууттанааччы Г.Г.Дедюкин үчүгэй характеристикатын, буруй туох быһыыга-майгыга оҥоһуллубутун барытын учуоттаан, суут 105-с ыст. 1 чааһынан көрүллэр накаастабыл миэрэ саамай кыратын анаабыт», «РФ ХК 64-с ыстатыйатынан көрүллэр ураты өрүттэри суут булбатах, надзорнай үҥсүүнү көрөр кэмҥэ да оннук булуллубата», «онон, суут бириигэбэрин көтүрэргэ төрүттэр суохтар» диэн быһаарбыт судьуйа Михайлова. Дьэ, чахчыта даҕаны, кулгааҕа-хараҕа бүөлэммит, батаһын эрэ өрө туппут, тоҥ муус сүрэхтээх, хабыр Фемида диэтэҕиҥ! Дьыаланы илиитин таһынан, «аптамаатынан», «сокуон буукубатынан» эрэ көрөн, сэттэ киһилээх (үһэ инбэлиит) бүтүн ыал дьылҕатын биирдэ быһааран кэбистэҕэ дөбөҥүн!

Маныаха мин СР үтүөлээх юриһа, биһиги хаһыаппыт общественнай корреспондена, Ньурбаттан адвокат Борокуоппай Баһылайап «суут киһини хаайыынан эрэ көннөрүөхтээх диэн – сокуон сүрүн ирдэбилэ буолбатах. Суут сыала-соруга буруйу оҥорбут киһи көнөрүгэр, сөптөөх суолга үктэнэригэр уонна уопсастыбаҕа туһалаах киһи буоларыгар туһаайыллыахтаах.Суут практикатыгар баар буолааччы, эдэр соҕус судьуйалар киһи дьылҕатыгар көтүмэх сыһыаннара, Үрдүкү суут тугу диэбитин тутуһан толоро сатыыллара. Оттон сокуон уопсайирдэбилэ – дьыаланы көрөр судьуйа кимтэн да тутулуга суох кырдьыктаах буолуута. Биир улуус икки судьуйата биир дьыаланы иккитэ көрөн баран, биир киһиэхэ икки аҥыы накаастабыл миэрэни анаабыттара даҕаны саарбахтааһыннары үөскэтэр. Буруйдаммыт киһи олорор, үлэлиир, үөрэнэр сиригэр иитиигэ хаалан, көнөрүн ситиһиини бүтүн нэһилиэк мэктиэлиирин болҕомтоҕо ылбат буолуу – бу киһилии сыһыан буолбатах» диэн суруйбутун санаан кэлэбин. Кырдьаҕас юрист, олоҕу билбэхтээбит киһи сөрү-сөпкө эппитэ саарбахтаммат.

«Суут үрүҥү-хараны араарбат эбит, биир арыгыһыт оннугар сэттэ киһи сиэртибэ буоллубут, аны сууту-сокуону итэҕэйбэппин» диэн саппаҕырбыт ыар санаатыгар баттатан, уолаттар ийэлэрэ Светлана Дедюкина редакцияҕа кэлэ сырытта. Кини кэпсээнигэр мин биири сүөргүлүү иһиттим. Үөһэ этэн аһарбытым курдук, Гавриил үс инбэлиити көрөр-истэр соҕотох эппэкиин этэ. Оттон кини билигин күлүүстээх хаайыыга сыппыта алтыс ыйыгар барда. Кини суоҕунан, инбэлиит оҕолору Дьокуускайга көрдөрө-эмтэтэ ким да кыайан аҕалбатах. Светлана аны Россия Президенин аатыгар буруйу чэпчэтэр (помилование) туһунан көрдөһөн, сурук ыытаары, эппэкиин буолбатаҕын туһунан ыспыраапка көрдөөрү, Үөһээ Бүлүүтээҕи эппиэкэ отделын начальнига Александра Колесоваҕа тиийбит. Онуоха бу хотун: «Миигин Путиҥҥа уган биэрээри гынаҕын дуо? Оннук докумуону биэрбэппин! Хаһыат эҥин диэни аахпат дьахтарбын, бэйэм эмиэ инбэлииппин диэ!» – диэн куруубайдык кэпсэтэн, бэйэтэ да иэдээҥҥэ тэбиллибит ийэни ытатан таһаарбыт. Бу социальнай көмүскэл курдук уустук эйгэҕэ дьон кыһалҕатын өйдүүр, дьону кытта киһилии кэпсэтэр, дьоҥҥо эйэҕэстик сыһыаннаһар эрэ киһи үлэлиэхтээх этэ буолбатах дуо? Ити Колесова курдук кырдьаҕас, кыаммат, кыһалҕалаах дьоҥҥо куруубайдык сыһыаннаһар үлэһиттэри социальнай эйгэҕэ олох да чугаһатымыахха баар этэ. Көмөлөһүөхтэрин оннугар көйгөтүтэр үлэһиттэри.

Гавриил Дедюкин түбэспит дьыалата, кини дьиэ кэргэнин олоҕо дууһабын аймааннар, уолу бэйэтин көрсөргө быһаарыммытым. Бу үлэлээбитим тухары төһөлөөх элбэх дьыаланы, төһөлөөх киһи дьылҕатын (эмсэҕэлээччи буоллун, дьыалаҕа эриллээччи буоллун, сууттанааччы буоллун, бэл диэтэр, хаайыылаах да буоллун) туһугар ыалдьан суруйбутум буолуой! Уонна бу курдук суруйбут дьоруойбун хаайыыга тиийэн, анаан-минээн көрсүбүтүм диэн суоҕа. Уол сирэйин-хараҕын, тугун-ханныгын көрүөхпүн, тылын-өһүн истиэхпин уонна саамай сүрүнэ – санаатын көтөҕөр гына кэпсэппит киһи диэн баҕалааҕым.

Санаатым да толорон тэйэр үгэспинэн, ааспыт бээтинсэҕэ, муус устар 12 күнүгэр, Дьокуускайдааҕы 1 №-дээх холуонньаҕа Гавриилы көрсө киирбитим. Бу холуонньа урут уопсай режимнээх этэ, ону ааспыт сыл сэтинньи ыйыттан кытаанах режимнээх диэн буолбута. Холуонньа начальнигын э.т. Петр Гаврильев истиҥник көрсөн, «замполиты» солбуйааччы Данил Субаев уонна РФ Накаастабылы толорор федеральнай сулууспатын Саха сиринээҕи управлениетын (УФСИН) иитэр үлэҕэ отделениетын начальнига Руслан Мырсанов арыаллааннар, Гаврииллыын, дьэ, көрүстүбүт. Бириэмэни хаарчахтаабакка, ыксаабакка, холкутук олорон кэпсэттибит. Биир тылынан эттэххэ, сыыспатахпын – маннык эдэр киһи күлүүстээх хаайыыга олоруо суохтаах, Мэйик олохтоохторо уолларын көмүскүөхтээхтэрин көмүскээбиттэр.

***