***
Федорова Светлана Нестеровна суукка үҥсүүтүн, суут уустук тылыттан киһи өйдүүрүн курдук тылбаастаатахха маннык: больничнайга сырыттахпына  улуус баһылыга үлэбиттэн ууратар бырааба суох этэ, лицей үс тэрийээччилээх: улуус дьаһалтата, улуус үөрэҕин управлениета уонна баайга-дуолга кэмитиэтэ, улэ дуогабарын тохтоторго бу үс тэрилтэ салайааччыларын санаалара учуоттамматах, ПОПОВ  соҕотоҕун дьаһал ылан  ууратта, өссө туохтан сылтаан маннык дьаһал таһаарбытын чопчу эппэтэ диэн.
Светлана Нестеровна суукка бэйэтин интэриэһин бэйэтэ - албакаата суох көмүскэнэ сатаабыт.
Борис ПОПОВ интэриэһин Сысолятин А.Г. туруорсубут.  Дьыаланы судьуйа Иванова А.А. көрбүт.
Прокурордартан улуус ыстаарсай прокурорун көмөлөһөөччүтэ Попов А.В. кыттыбыт. 
***
Суут дьыалатын докумуона кэпсииринэн, улуус баһылыга 2013 сыл тохсунньу 15 күнүгэр лицей дириэктэрин ууратарга диэн дьаһал таһааттарбыт. Үөрэх управлениетын начальнига Куличкина М.К. уһун кэм улуус үөрэҕин ситимигэр үлэлээбит, ытыктанар киһини ылла да кыс ортото ууратар кэрээнэ суоҕун  баһылыкка этэн көрбүт. Борис Николаевич онуоха быһаарыытын уларыппаппын диэн кыккыраччы батынан кэбиспит.
Сарсыныгар - 2013 с. тохсунньу 16-гар Федорова ыалдьан больничнайга барар. Ыалдьа сытар киһини үлэттэн ууратар сокуонунан көҥүллэммэт. Инньэ гынан, баһылык №03 "Об увольнении Федоровой С.Н." дьаһала туолбакка, үлэттэн ууратар туһунан бирикээс тахсыбатах.

Эрдэ баран эттэххэ, билигин да тахса илик - Светлана Нестеровна больничнайын саптарбакка сылдьар. Онон, сокуон хараҕынан көрдөххө, Федорова үлэтиттэн өссө ууратыллыбатах. Үлэтин киниискэтигэр кини уурайбытын туһунан туох да сурук суох. Ол иһин судьуйа Иванова А.А. дириэктэр "улуус баһылыга үлэбиттэн ууратта" диэн үҥсүүтүн олоҕо суоҕунан аахта.
Больничнай сабыллаатын кытары бирикээс уталыппакка тахсыахтаах. Онон бу балаһыанньа бытааннык эстэр миинэни санатар.

Аны, прокурор Попов А.В. "дьон-сэргэ Федорова С.Н. үлэтиттэн ууратылларын утарар" диэн дириэктэри өйөөбүтүн, судьуйа "дьон-сэргэ санаата" сокуон хараҕын саба баайар кыаҕа суоҕун эппит: "Не имеет определяющей роли при назначении или смещении руководителя".
 
Билигин үөрэх эйгэтигэр уларыйыы киирэн эрэр: оскуола дириэктэрдэрин төрөппүттэр куоластаан талыахтаахтар диэн. Син дьон-сэргэ санаатын аахсыллар кэм кэлэн иһэр. Билигин "определяющей роли не имеет" диэн аанньа ахтыллыбатар даҕаны. 

Федорова С.Н. үс тэрийээччи санаата иһиллибэтэх диэн суукка үҥсэр. Ону суут быһаарар: үөрэх управлениета уонна баайга-дуолга кэмитиэт иккиэн - улуус дьаһалтатын структуралара, улуус баһылыгар бас бэринэллэр, онон баһылык соҕотоҕун быһаарыы ылара оруннаах. Кинилэр санаалара эмиэ оруола суох буолан тахсар...
Суукка үөрэх управлениетын начальнига Куличкина дириэктэри көмүскэһэ сатаабыт. Бу көмүскэһиитэ бэйэтигэр тиэрэ эргийэн тахсара дуу? Барытын соҕотох улуус баһылыга быһаарар кыахтаах буоллаҕына, эккирэтиһии саҕаланыан сөп. Светлана ФЕДОРОВАНЫ көмүскээн президеҥҥэ аһаҕас сурук суруйбут дьону куттаан эрэллэр диэн сурахтар иһиллэллэр.
***
 Светлана Федорова, суукка, улуус баһылыгын Борис Поповы кытары сыһыана туохтан хаахтыйбытын кэпсээбит. Онно көстөрүнэн, киэҥ мунньахтарга  дириэктэр,  баһылык хаһыакка биэрбит интервьютун кириитикэлээбит. Бастатан туран, Попов техническэй лицейгэ улуус урукку баһылыгын Варвара ПЕТРОВА аатын иҥэриэххэ диэбит.

Манна диэн эттэххэ, ПЕТРОВА курдук харизмалаах, ыйааһыннаах этиилээх улуус баһылыга кэнники кэмҥэ Ньурбаны салайа илик. Варвара Андреевна Мииринэйгэ АЛРОСА тойотторугар "Нюрбинская бабушка" диэн ытыктабыллаахтык ааттанарын туһунан билиҥҥэ диэри уос номоҕо баар. Ол дьонуҥ мээнэ саханы кытары аахсыбат дьон. Кырдьык кыахтааҕын, таһымын көрөн билинэн, аахсан сырыттахтара. Билигин ханнык улуус баһылыгын анаан-минээн сөмөлүөттэн кыһыл доруосканан хаамтаран түһэрэллэрин истэбитий? 
Хомойуох иһин, "бэйэбит испитигэр бороруок суох" диэн өйдөбүллээх сорох дьон, Варвара ПЕТРОВАНЫ ситэри сыаналыы иликтэр. 

Быһатын, баҕар, баһылыгы утарыахха эрэ диэн эбитэ дуу  (эбэтэр атын төрүөтүнэн эбитэ дуу), лицей коллектива улуус баһылыгын этиитин утарбыт - учууталлар сурук суруйан тигинэппиттэр.
Баһылык Борис Попов ону сөбүлээбэтэҕэ биллэр. 
Иккис утарыынан - Попов Убайааҥҥа (Ньурба куорат дьоҕус оруйуона) оскуола тутар этиитэ буолбут. Федорова Убайааҥҥа оскуола тутуохтааҕар,  куорат киинигэр оскуола тутуллуохтаах диэн эппит. 
Ити кэнниттэн, баһылык дириэктэри кэбиниэтигэр ыҥыран ылбыт уонна "үөрэх чааһыгар саҥа көрүүлээхпин - концепциялааххын, эн онно суоххун" диэбит.  
Итинтэн саҕаланан билиҥҥи айдааммыт тахсар.

***
Суукка улуус баһылыгын интэриэһин көмүскээбит Сысолятин А.Г. этэринэн, Федорованы кытары муниципалитет айдаана Үөрэх министэристибэтин бэрэбиэркэтиттэн саҕаламмыт. Бэрэбиэркэ лицей үөрэнээччилэрэ үөрэххэ бэлэмнэрэ мөлтөҕүн булан ылбыт.

Билигин оскуола үлэтин үрдүк үөрэххэ киирэллэринэн сыаналыыллар. Лицейи бүтэрбит оҕолор 100 бырыһыан кэриҥэ үөрэххэ киирэллэр диэн этэ. Оччотугар ханнык тескэ олоҕуран лицеистэр "мөлтөхтөрө" дакаастаммытый? Федорованы үлэтиттэн ууратыллар айдааҥҥа СР Үөрэҕин министиэристибэтэ көмүскэспитин суруйан турабыт. Ол аата наһаа дириэктэри ууратар курдук итэҕэс булуллубатах буоллаҕа.

Иккиһинэн, дириэктэр төрөппүттэртэн гараж тутарга харчы хомуйбута буруйга туруоруллубут. Прокуратура бэрэбиэркэтэ баар диэн Сысолятин эппит. "Бачча үтүөлээх киһини барарыгар хараардыбат сыалтан итини оруу сатаабатахпыт" диэн баһылык киһитэ эппит.
Федорова суукка үҥсэригэр "ууратыллыбыт биричиинэбин ыйбатахтара" диэн эппитигэр, итинник  харданы суукка биэрбиттэр. Ол гынан баран судьуйа Иванова "тэрийээччи, ол аата муниципалитет баһылыга биричиинэни булгуччу этиэхтээх диэн лицей Устаабыгар суруллубатах, онон эппэккэ да устуон сөп" диэн быһаарбыт.

Төрөппүттэртэн харчы хомуйуу сокуонунан көҥүллэммэт - орто үөрэх босхо буолуохтаах. Ону тыа оскуолалара тутуһаллара хайҕаллаах. Онуоха холоотоххо, Дьокуускайга оскуола да, дьыссаат да туһатыгар "баҕа-модьуйуу" быһыытынан харчы хомуйуу баар суол. Төрөппүттэр "оҕо туһугар" онуоха харахтарын быс  симэллэр, прокуратураҕа үҥсэ сүүрбүттэрэ иһиллибэт.
Санаа хоту эбитэ буоллар, дириэктэр даҕаны, улуус баһылыга даҕаны (баҕалаахтара буоллар), сүбэлэһэн баран, бу эрэйдээх гарааһы атын үптэн тутуохтара этэ. Баһылык лицей тэрийээччитэ буоларын быһыытынан, бюджеттан үп көрөн дуу, эбэтэр фонда аһан онно харчы сиэртибэлэтэн дуу. Ону баара, тус амбиция оонньоон орускуот төрөппүттэр санныларыгар сүктэриллибит. Дириэктэри өйдүөххэ сөп, кини да лицейгэ (бэйэтигэр буолбатах) кыһаллан-мүһэллэн сылаас гараж туттараары соруннаҕа. Механизмын арыый атыннык толкуйдуохха баара.

Элитнэй оскуолаҕа оҕолорун үөрэттэрэр баҕалаах дьон хаһан баҕарар хара баһаам буолаллар. Бары да онно ымсыырабыт. Ол гынан баран, манна, эмиэ биир "ноолоох". Оҕотун кыайан киллэрбэтэх төрөппүт, син биир хом санаалаах хаалар: "билсиилээхтэрин оҕотун ылар, тойон оҕотун ылар" эҥин диэн  сирэй-харах анньыы тарҕанара баар дьыала. Ол иһин дириэктэр дуоһунаһыгар үлэлиир олус эппиэтинэстээҕин ааһан, итинник салаа "ноҕуруускалаах" буолар. Федорова үлэтиттэн уһуллубутугар итинник санаалаах дьон үөрбүттэрэ биллэр суол. Ол гынан баран, онтон сылтаан кини оҕото ити үөрэх кыһатыгар ылыллыа дуо? Саарбах.
Ол иһин, ордугургаһыы тахсыбатын иннигэр, бары оскуолалар үөрэҕи, билиини биэрэр таһымнара үрдүөхтээх. Оччоҕо эрэ күнүүлэһии тохтуоҕа.
***
Дириэктэр уонна баһылык иирсээнин төрдө быыбарга сытара биллэр. Бу икки киһи иккиэн утары-таары лааҕырга үлэлээбиттэрэ. Улуус баһылыгын быыбарыгар Борис ПОПОВЫ өйөөн урукку баһылык ПЕТРОВА В.А. илдьит ыыппыттааҕа. Биир үксүн ол иһин лицейгэ ПЕТРОВА В.А. аатын иҥэрэри дириэктэр Светлана ФЕДОРОВА утардаҕа. Дьиҥинэн, ФЕДОРОВА бэйэтэ Варвара Андреевна салалтатыгар хас да сыл үлэлээбит, өссө кини саҕана үөрэх управлениетын начальнигынан олордоҕо. ПОПОВ буоллаҕына, кинини утары быыбарга үлэлээбит салайааччылары, ол иһигэр С.ФЕДОРОВАНЫ эмиэ кынчарыйан көрөрө биллэр этэ. 
Оччотугар эргийэн кэлэн син биир - БЫЫБАР КУЛТУУРАТЫГАР иҥнэбит. Быыбар кэнниттэн икки атааннаспыт лааҕыр холбоһон, "сэрии кэннинээҕи" олоххо бииргэ үлэлээн-хамсаан барыахтааҕа. Биһиги быыбар култууратыгар өссө да үөрэнэ иликпит. Быыбарга бурайыстыбыт да, үйэ-саас тухары өс-саас ситиһэн тахсабыт.
Ити олус хомолтолоох.
Онон ити уопукка, бэйэбит майгыбытыгар олоҕуран, аныгыскы быыбарга бэйэ-бэйэни илдьи тэпсиспэккэ, харыстаһан киирсэрбит буоллар...
***
Туйаара НУТЧИНА,
Аартык.ру.