Бакаа интэриэстээх ведомстволар санааларын хомуйуу, ырытыһыы бара турар. Билиҥҥитэ ити этиини РФ Ис дьыалаҕа министерствота өйүүрэ биллэр. Оттон биһиги республикабытыгар сокуоннай саастарын ситэ илик оҕолору кытта үлэлэринэн алтыһар дьон туох санаалаах эбитий?

Анна СОЛОВЬЕВА, СР Оҕо быраабыгар боломуочунай:
-Мин ити сокуон барылын өйөөбөппүн, олох ахсарбаппын. Өйө-санаата, уйулҕата ситэ сайда илик 12-лээх оҕо тугу оҥорорун өйдөөбөт буоллаҕа дии. Кини буруйу, баҕар, стресс кэмигэр оҥорбута буолуо – ол учуоттаныа дуо? Оҕону үчүгэй, истиҥ сыһыан арыаллыахтаах диэн куруук этэбин. Оҕотун төрөппүт иитиэхтээх, эппиэтинэһи кини уонна төрөппүтү солбуйар эппэкиин, иитэ ылбыт дьон сүгүөхтээхтэр.

Юлия КАМИНСКАЯ, сокуоннай саастарын ситэ илик оҕолор уонна ыччат туһунан сокуоннар туолууларын надзордааһыҥҥа СР Прокурорун старшай көмөлөһөөччүтэ:
-Мин итини балаһыанньаттан тахсар суол дии санаабаппын. Сыыспат буоллахпына, ити сокуону быраабы араҥаччылыыр уорганнар көҕүлүүллэр. Итинник репрессиялыыр миэрэни туттуох кэриэтин, болҕомтону силиэстийэ хаачыстыбатын тупсарыыга ууруохха баара. Оҕону накаастааһыҥҥа буолбакка, буруйу оҥоруу биричиинэтин, усулуобуйатын, ханнык быһыыга-майгыга оҥоһуллубутун булууга. 12-тэн 14-гэр диэри саастаах оҕо күүһүлээһин, өлөрүү курдук буруйу оҥоруута – олох кыра бырыһыан. Онон, ити сокуону ылыныы – проблеманы быһаарыы буолбатах. Маныаха мин РФ Оҕо быраабыгар боломуочунайа Павел Астахов санаатыгар сөпсөһөбүн – өйдөтөр-сэрэтэр үлэни күүһүрдүөххэ.

Олег МЕЗРИН, РФ Силиэстийэлиир кэмитиэтин Саха сиринээҕи управлениетын салайааччыта:
- Сокуоннай саастарын ситэ илик оҕолорго накаастабылы кытаатыннарарга төрүөттэр баалларын көрбөппүн.

Гаврил КОНОНОВ, СР ис дьыалаҕа министрин солбуйааччы, ИДьМ Силиэстийэлиир управлениетын начальнига:
- Таба өйдүөххэ наада – 12 саастаах оҕоҕо дьыала тэрилиннэ да, тута хаайыыга барар диэн буолбатах. Ураты ыар буруйу оҥордоҕуна диэн. Холобура, Англияҕа оҕо 10 сааһыттан холуобунай эппиэтинэһи сүгэр. Олохпут сайдан иһэр, ону тэҥэ, оҕолор өйдөрө-санаалара үчүгэй да, куһаҕан да өттүгэр тэҥҥэ сайдар. Мин саныахпар, Госдума ити сокуону ылынара буолуо.

Сергей ИНОЗЕМЦЕВ, РФ Накаастабылы толорор федеральнай сулууспатын Саха сиринээҕи управлениетын начальнига:

– 12-гэр диэри саастаах оҕо – букатын оҕо. Тугу оҥорорун, ол дьайыыта туох содуллаах буолуоҕун соччо-бачча өйдөөбөтө чуолкай. Онон, эппиэтинэс дьиэ кэргэҥҥэ, төрөппүттэргэ сүктэриллэрэ сөп.
Бу хоруйдартан көстөрүн курдук, биһиги дьоммут, сүрүннээн, ити сокуон барылын өйөөбөттөр эбит. Бэйэлэрин тус санааларын этэллэригэр, өссө СР ИДьМ-тын сокуоннай саастарын ситэ илик оҕолор дьыалаларыгар отделын начальнигынан өр үлэлиир Елена Морозоваттан уонна СР Үрдүкү суутун салалтатыттан көрдөстүбүт да, аккаастаатылар. Морозова – «комментарийы пресс-сулууспа эрэ нөҥүө биэрэбит» диэн баран, пресс-сулууспатыгар санаатын эппит эрээри, хаһыакка таһаарары утарбыт. Оттон Үрдүкү суут салалтата – «ити сокуон барыла эрэ, оттон биһиги – сокуону туттааччыларбыт» диэн батыммыт. Дьиҥэр, оҕо накаастабылыгар бэйэ санаатын аһаҕастык этэргэ туох да «криминала», киһи сэрэхэдийэрэ, туттунара суохха дылы. 
Биһиги дойдубутугар 12 саастаах оҕону холуобунай эппиэккэ тардыы 1935 уонна 1940 сылларга баар буола сылдьыбыт. Билигин, билэргит курдук, холуобунай эппиэтинэһи оҕо 16 сааһыттан сүгэр, оттон ыар уонна ураты ыар буруйдары оҥоруу иһин – 14 сааһыттан. Атын дойдулары ылан көрдөххө: Англияҕа уонна Уэльсаҕа – 10, Францияҕа – 13, Германияҕа уонна Японияҕа – 14, Америка 15 штатыгар – 6-тан 12-гэ диэри, Хотугу Каролинатыгар – 6, Кытайга – 14, Индияҕа, Пакистаҥҥа, Нигерияҕа – 7 саастарыттан. Үөһэ этэн аһарбытым курдук, билигин бу сокуон барылын тула санаа атастаһыыта, ырытыһыы эрэ бара турар. Ол хайдах түмүктээх буолбутун, сокуон ылыллыбытын-суоҕун кэлин сырдатыахпыт.
***
Вера МАКАРОВА,
"Саха сирэ".