"Саҥа киинэ уһулла, кэлэн көрүөҥ үһү" диэбиттэригэр, сүрэҕим олус тэппэтэ. Бырастыы гыннын эрээри, "урукку үлэлэрин" бэйэтигэр тэҥнээбэппин. Кэнники кэмҥэ олус элбэх "уус-уран самодеятельность" киинэ устар буолан, хаачыстыба, ис хоһоон дьиэ иһинэн эргийэр, онон киинэ көрөр баҕам тэһэ кэйбэт буолбута ыраатта. Саха киинэтэ сайдарыгар - киинэ устар баҕалаах киһи элбэҕэ үчүгэй, хаһан эрэ ахсаан хаачыстыбаҕа кубулуйуо турдаҕа. 
Даххаһыйан-даххаһыйан баран Аркадий НОВИКОВ "Хопто хаһыыта" диэн саҥа киинэтин баран көрдүм... уонна улаханнык астынным! НОВИКОВ бэйэтин бэйэтэ баһыйбыт, доҕоттор!
***
Аркадий Михайлович, киинэ көмөтүнэн СЭТ-СЭЛЭЭН, ҮТЭҺЭ ТУОЛУУТА диэн төрүт саха өйдөбүлүн аныгы олоххо сыһыаран олус табатык, итэҕэтиилээхтик көрдөрбүт. Туох барыта иэстэбиллээх. Икки атахтаах дьүүлүнээҕэр саамай ҮРДҮКҮ ДЬҮҮЛ - Айылҕа дьүүлэ диэн баар. Сууттан, силиэдэбэтэлтэн куотуохха сөп, силиэстийэни муннарыаххын сөп, оттон АЙЫЛҔА ДЬҮҮЛҮТТЭН эн ханна да куоппаккын. Аньыы-хара бэйэтиттэн буолбатаҕына бэдэриттэн син биир иэстэнэр. НОВИКОВ саамай киһиэхэ (ордук ыччакка) тиийимтиэ тылынан - киинэ искусствотын көмөтүнэн СИТИ төрүт өйдөбүлү аныгы олоххо сыһыаран саамай табатык уонна дьайыылаахтык уот-харахха эппит! Ити кини кыайыыта, ситиһиитэ, маастарыстыбата.
Киинэҕэ элбэх уот-күөс, дирбиэн-дарбаан музыка, киһини салгытар тыл-өс, уһун-киэҥ туттуу-хаптыы суох. Хайдах эрэ дьоппуоннар минималистическэй киинэлэрин санатар: Эбэ... Очуос... Ардах... Аньыы-хара саҥата суох ыар туоһулара,  үс дойду сокуонун тутан турар нүһэр дьүүлдьүттэр.   
Аныгы олоххо күннэтэ тахса турар икки атахтаах иҥсэтэ-обото, кэрээнэ суох быһыыта, атын дьон олоҕун үнтү тэпсии, сырдык ыраны ньыһыйыы булгуччу ИЭСТЭБИЛЛЭЭХ буоларын режиссер олус табатык көрдөрбүт. Өбүгэ сиэриттэн-туомуттан тэйии, төрүт өйдөбүлү, майгыны умнуу бу маннык дьиикэй быһыыга тиэрдэр. Эн умуннуҥ да, туох барыта умнуллар диэн өйдүүр дьон сыыстарар. Син биир хаһан эмэ ыар буруй анньыллыбыт үтэһэтэ туолар, сэт-сэлээн кэлэр. 
***
Киинэҕэ икки араас таптал тиэмэтэ көстөр: сырдык, ыраас - Айыы таптала уонна ыраны алдьатар, кэрээни кэһэр - Абааһы таптала.  
Сэбиэскэй идеология содула эбитэ дуу, Таптал диэн өйдөбүлү олус судургутук ылыныы өйдөбүлэ баар: "Таптаатаххына тайахтаахха да тахсыаҥ", "Тапталлааҕы кытары отууга да ырай" о.д.а. "сокуон" курдук өс хоһоонноро бааллар. Бу киинэҕэ, үөһэ эппитим курдук икки Таптал көстөр. Сүрүн геройдар ыраас, сырдык, киһилии олох олорор, оҕо төрөтөр тапталлара уонна омсолоох герой уолаттар кыыска тапталлара: алдьатар, өлөрөр-өһөрөр, ымсыы - абааһы суолунан барбыт тапталлара.
Таптал да араастаах. Абааһы дуу, Айыы дуу таптала буоларын киһи арааран өйдүөхтээх. Биир түүннээҕи таҕыл ханнарар хоонньоһуу, таптаатым дии-дии оруо маһы ортотунан оруһуйуу, таптаатым дии-дии күнүүлээн сиҥҥэ түһүү - бу барыта Айыы таптала үһү дуо? Суоҕа биллэр...  
***
Киинэҕэ оонньообут артыыстар.
Сүрүн геройдар бары эдэрдэр. Оруолларыгар табыллыбыттар.
Омсолоох геройдартан  Эппэйи  оонньообут эдэр киһи - Евгений Пивоваров көрөөччүнү итэҕэттэ. Бу маннык "эппэйдэр" биһиги ортобутугар бааллар, аттыбытыгар сылдьаллар. Эппэй - Кигээччи, Хобулааччы, Үктэтээччи, куһаҕаны барытын күөртээччи, онтон тиэрэ түһээччи, ууттан ыраас тахсааччы.   Эдэр уолҕамдьы дьон маннык "эппэйдэргэ" киирэн биэриэ суохтаахтар. Маннык "эппэйдэр" албын-түөкэй тылларыгар-өстөрүгэр сөрүөстүө суохтаахтар диэн режиссер сэрэтэр.
Олегы оонньообут артыыс  уобараһа табыллыбыт. Бу оҥорбут аньыытыттан уолуйбут, абааһы иһигэр киирбититтэн ииримтийбит дьүһүнүн барытын тиэртэ. Өссө биир омсолоох геройу оонньообут Спиридон Григорьев киинэҕэ саамай аҕыйах тылы саҥарда быһыылаах, ол гынан баран бу көрөр хараҕын кырыга, сирэйин-хараҕын олоруута, таныыта тыастаахтык тыыныыта (!) - камера бу артыыһы олус таптыыр эбит. Төһө да куһаҕан киһини оонньоотор,  бу артыыска эр киһи салгына күүскэ олорор.
***
Киинэҕэ тыҥааһыны киллэрэр ньыманы режиссер бэркэ туһаммыт. Холобур, уоллаах кыыска суоһаан эрэр ыар түбэлтэ бу ыган-анньан тирээн эрэрин, сүрэх тэбэрин, тымыр күүрэрин курдук  быһа-быһа мотуордаах тыы ууну үнтү солоон иһэр кадра "чыпчылыйан" киирэн ылар. 
Режиссер киинэ ис хоһоонун күүһүрдээри түмүгэр Куорсуннаах хоһоонун киллэрбит. Дьиҥинэ, ити "куһуок" төттөрү түмүгү тэнитэн кэбиспит дии санаатым. Нотация ааҕыы курдук буолан хаалбыт. Ити оннугар - ыар аньыыта-харата анньыллан үтэһэтэ туолан, сэтэ-сэлээнэ кэлэн түмүк уһукка турбут, дьиҥнээх ДЬҮҮЛ иннигэр тиийбит, дьиҥнээх ДЬҮҮЛ диэн баарын көрбүт, уҥуоҕа халыр босхо баран бүтүннүү ибигирии-дьигиһиҥнии олорор Эппэй уобараһын ыар музыканан доҕуһуоллатан тыктаран АРЫЫЙДА УҺУН СОҔУСТУК көрдөрбүтэ буоллар - киинэ түмүгэ өссө күүстээх буолуох этэ. 
***
"Хопто хаһыыта" - ыччаты иитиигэ хрестоматийнай киинэ буолуохтаах. Туох баар улахан кылаас оҕолоругар барыларыгар бу киинэни булгуччу көрдөрүөххэ наада. Айыы уонна Аньыы бу сиргэ баарын билиэхтээхтэр, оҥорбут оҥоруу хаһан баҕарар бэйэҕэр эргийэн кэлэрин киһи билиэхтээх.
***
Бүөтүр АРЫЫЛААХАП,
Аартык.ру