Истиини Марина Богословская иилээн-саҕалаан ыытта. Санатар эбит буоллахха, президент Егор Борисов сорудаҕынан, Общественнай палата бэрэссэдээтэлэ Василий Иванов икки киһини – Марина Богословскаяны уонна Иван Шамаевы СИЗОҕа ыыта сылдьыбыта. СИЗОҕа харалла сытар Афанасий Максимов аччыктааһыны биллэрбитин кэннэ, дьоҥҥо-сэргэҕэ улахан бөрүкүтэ суох долгуйуу тахсыах чинчилээҕэ.  Дьокутаат тоҕо СИЗО карцерыгар угуллубутун билээри Шамаевтаах Богословская СИЗО бырааһын Иван Ивановы уонна начальник эбээһинэһин толорон олорор Иван Синькинеевы кытары көрсүбүттэрэ. Ити кулун тутар 16 күнүгэр этэ. ОП бэрэстэбиитэллэрэ СИЗОҕа баран Максимовы көрсөн, аччыктааһын биллэрбитин, тылларыгар киллэрэн, тохтотон кэлбиттэрэ.

(Хаартыскаҕа - Синькинеев). Максимов суотабай төлөппүөн нөҥүө Арассыыйа саҥа талыллыбыт президенигэр  «бырааба кэһиллибитин туһунан» үҥсэн бэйэтин бэйэтэ устан интернеккэ бырахпытыттан сылтаан карцерга угуллубут. Синькинеев этэринэн, СИЗОҕа туох баар тас эйгэни кытары сибээстэһэр тэрили туттуу кытаанахтык  бобуллар, «ол ирдэбили кэһэн дьокутаат карцерга хаайыллыбыта» диэн быһаарбыт. Оттон Максимов адвокаттарын нөҥүө Синькинеев «соруйан сойуолаһан кинини карцерга бырахпытын» туһунан тиэрдибиттээх.

Бүгүҥҥү общественнай истиигэ сүүсчэкэ киһи кэлбит. Онтон 30-ччата тыл эттэ.

Марина Богословская биллэрбитинэн, «Общественнай палата бу дьыаланы иҥэн-тоҥон билсиэн, быһаарсыан  баҕарар, ол кэнниттэн ханнык эмэ быһаарыы ылыахтаахпыт» диир.

Бастакынан Афанасий Максимов адвокаттара Виталий Смолягин, онтон  Ольга Тимофеева тыл эттилэр. Смолягин холуобунай дьыала тэриллиэҕиттэн суут хайдах барбытын кэпсээтэ. «Хаһаайыстыбаннай мөккүөр – арбитраж суутугар көрүллүөхтээх, бу - холуобунай дьыала буолбатах», - диэн кини этэр. Путин «сууту уонна быраабы араҥаччылыыр уоргаттар сибээһэ суох буолуохтаахтар» диэн этиитин күөн тутта. Максимов дьыалатыгар бу икки уорган бэйэ-бэйэлэрин кытары ыкса сибээстээхтик үлэлээбиттэрин ыйда. Судургутук эттэххэ, «судьуйа уонна силиэстийэни ыыппыт үлэһиттэр биир баайыылаахтар».

Максимов үс ыстатыйанан сууттанан хаайыыга олорор: «Талакаан-Витим ньиэп турбата тутуутугар харчыны сиэбит», «Якутгазпром» ААО (билигин «ЯТЭК») 50 мөлүйүөннээх векселин уорбут» уонна «нолуоктан куоппут»  диэн ыстатыйаларынан сууттаммыта. Үрдүкү суут бу үс ыстатыйаттан «нолуоктан куотууну» көтүрэр. Эмсэҕэлээччинэн суут уонна прокуратура «Саханефтегаз» ААО ННГХ ааттыыр. Оттон «саханефтегазтар» бэйэлэрэ дьыала хара тэриллиэҕиттэн «эмсэҕэлээччи буолбаппыт, хоромньу тахсыбатаҕа» диэн этэ сатыылларын судьуйа да, прокуратура да ылыммат.

Аны, адвокаттар этэллэринэн, 50 мөлүйүөннээх вексель сууматын «ЯТЭК» арбитраж суутун нөҥүө бэлиэр төннөрбүт эбит. Ону иккистээн хоромньу оҥостон, Дьокуускайдааҕы федеральнай суут нөҥүө эмиэ иккис төгүлүн төлөттөрөргө уураахтаппыт.  «Биир сууманы иккитэ төлөттөрөр сыыһатын» көмүскээччилэр ыйаллар .

«Талакаан уонна Витим икки ардынааҕы турбаны тутаары харчыны сиэбит» диэн этиини, адвокаттар утараллар. Бастатан туран, суут производствотын тиэрминигэр харчы «сиэнэр» өскөтүн ол харчы бюджет – судаарыстыба харчыта буоллаҕына. Ону, ол турба тутуутугар бюджеттан биир да кэлтэгэй кэпиэйкэ киирбэккэ, «Саханефтегаз» бэйэтин үбүгэр турбаны туппут. «Кэтэх тэрилтэ хайдах баҕарар суумаҕа кэпсэтэн тутууну ыытыан сөп» диэн адвокаттар этэллэр. «Олуйсар буоллахтарына, хаһаайыстыбаннай мөккүөр быһыытынан арбитраж суутугар көрүллүөхтээх». Аны, Ольга Тимофеева «прокурордар харчыны сиэри Максимовтаах Чикачев соруйан Талакаан-Витим турбаны тутарга быһаарбыттар» диэн этэллэрэ букатын олоҕо суоҕун этэр. «Президент, правительство быһаарыытынан, саахал тахсыбытыгар ыксаан, «Саханефтегаһы» турбаны тута охсоллоругар сорудахтаабыттар. Боротокуоллара, быһаарыылара барыта баар. Ол үрдүнэн судьуйа  буруйдуур бириигэбэри таһаарар», -  диэн бэркиһиир.

«Талакаан-Витим» гаас  турбатын тутуутугар анал үөрэҕэ, көҥүлэ суох дьон экспертизэ оҥорбуттар, ону суут ылыммыта эмиэ бу дьыала сакааһынан оҥоһуллубутун дакаастыыр» диэн эттилэр. Судьуйа Степан Попов бу дьыала хара саҕаланыаҕыттан кыттыспыт киһи, онон кини сууттуурун утаран, тутулуга суох, ирдиир-силиэстийэлиир үлэҕэ, дьыалаҕа кыттыспатах  судьуйаны туруорсан адвокаттар хадатаайыстыба түһэрэ сылдьыбыттар да, кыайбатахтар.

Политиктар, суруйааччылар, общественнай деятеллэр, аймахтар тыл этиилэрэ уоттаах-күөстээх соҕус буолла. Аймахтар харахтарыттан уу-хаар баһыылара общественнай истиигэ ханан эмэ да буоллар дьайара дуу?

(Хаартыскаҕа - Бережнова). Игорь Чикачев кэргэнэ Бережнова дьыала саҕаланыытын маннык кэпсиир: «Кэргэмминээн массыынанан баран истэхпитинэ  ытыалаабыттара. Ону милииссийэҕэ үҥсүбүппүт да, баччааҥҥа диэри туох да суох. Соруйан куттаан ытыалаабыттарын сэрэйэбин. Мин урут предпринимательство министиэристибэтигэр отдел начальнигынан үлэлээбитим. Миниистирим Екатерина Ивановна Кормилицына, кэргэним хаайыыга – СИЗОҕа сыттаҕына кэлэн, Грабцевич тылын тиэрдибитэ: «өскөтүн Чикачев Максимов утары көрдөрүү биэрдэҕинэ - босхолонуо» диэн».  Этэргэ дылы, киһи эбэрэ-сабара суох…

Ону таһынан, Бережнова «Максимов уоппускаҕа сырыттаҕына, Штыров төлөппүөннээн «Саханефтегаз» акциятын  51%-нын «АЛРОСАҕа» атыылыыр бирикээскэ илии баттаа» диэбитигэр, Чикачев «моҥукурууттуур тэрилтэ акциятын атыылыыр федеральнай сокуону кэһии» диэн хардарбыт. Онуоха Штыров «сымыыккыттан ыйыам» диэн сааммытын кэпсиир.

Аймахтара, доҕотторо этэллэринэн, бу дьыаланы сакаастаабыт киһинэн урукку президеммит Штыров Вячеслав Анатольевич буолар. Манан диэн эттэххэ, «Максимов дьыалата» баайы-дуолу тыырсыы криминальнай көрүҥэ буоллаҕа. Адьырҕалар киирсиилэригэр «мэһэй-таһай буолбут» кыра омук бэрэстэбиитэллэрэ хаайыыга харалыннахтара. Билигин Штыров Федерация сүбэтигэр Саха сирин бэрэстэбиитэлэ буолан олорор. Хаһан эмэ отчуоттуу «үүммүт-сайдыбыт», байбыт-топпут «төрөөбүт Сахатын сирин дьонугар» кэлэ сылдьара дуу?

Общественнай истиигэ дьон үксэ, ол иһигэр адвокаттар эмиэ, «президент Егор Борисовка» үҥэр-сүктэр тыл бөҕөтүн ыыттылар. Президент биирдиилээн дьон сууттаммыт дьон дьылҕатыгар орооһоро сокуонунан көҥүллэммэт. Тутар-хабар уорган салайааччылара бары киинтэн ананан кэлэллэр. Урут, «көҥүл 90-с сыллар» буолбатах. Оччолорго президеммит тугу баҕарар, хайдах баҕарар дьаһайар кыахтааҕа. Билигин субъект баһылыга сокуон өттүнэн туох да боломуочуйата суоҕун кэриэтэ. «Президент ону гыммат, маны гыммат» диэн суланар, өһүрэр дьон сыыһа өйдөбүллээхтэр.  Биир өттүнэн, кыһарҕана гынан президени күһэйии эмиэ атын өттүнэн диэлийэн тахсыан сөп. Егор Борисов икки уот икки ардыгар түбэспитин сэрэйэҕин. Биир өттүттэн – федеральнай хаарчах, иккис өттүттэн – норуотун хараҕын уута…

(Хаартыскаҕа - Ф.Захарова). Маннык балаһыанньаҕа сөптөөх быыһанар суолу, Саха өрөспүүбүлүкэтигэр киһи быраабын араҥаччылыыр боломуочунай Федора Захарова ыйда-кэртэ. Бастатан туран, адвокаттары хомуруйуута – оруннаах.  Көмүскүүр – кинилэр килиэптэрэ. Үчүгэйдик көмүскээбэккэ буолан баран, президеҥҥэ бары эппиэтинэһи түһэрэн көмүскэттэрэ сатааһын – мөлтөх  адвокат чинчитэ. Президент – Төрүт сокуон мэктиэтэ буолар. «Биирдии дьону – талан ылан көмүскүүрэ сатаммат. Оччотугар суут үлэтигэр быһаччы орооһуу буолар», - диир. «Дьокутаат, салайааччы да киһи, онон киһи быраабын кэһии курдук сыаналаан, дойду иһинээҕи сууттары, надзор уоргаттарын барытын ааһан баран, Киһи быраабын араҥаччылыыр Европа суутугар бу бириигэбэр көтүрүллэр кыахтаах. Ол эрээри, мин санаабар, адвокат Юрий Гладких тутуһар позициятынан – «судьуйа эрдэттэн кыттыгаһа суох буолуохтааҕын» ирдиир сокуону хамсатан, дьыаланы көрүү хаттаан ыыттарыахха сөп», - диэн санаатын эттэ.

Дьыала иһин-таһын үөрэтэн баран СӨ Общественнай палатата быһаарыы ылыахтаах. «Обществобыт» дьайыыта төһө көдьүүстээҕин сотору кэминэн билэр инибит.

Хаартыскаҕа: 

Сардаана Корякина.

Василий Филиппов.

Валерий Луковцев.

Общественнай истии түгэниттэн.