Бу быыстапкаҕа кинигэ бэчээттиир, атыылыыр кыһалар, полиграфистар 10 түһүмэҕинэн бастыҥтан бастыҥнары, уһулуччуттан уһулуччуну талар туһугар икки күнү супту күрэхтэстилэр, бэйэлэрин табаардарын киэҥ эйгэҕэ таһаардылар. Быйылгы тэрээһиҥҥэ Владивосток куораттан «Дальпресс» салалтата уонна М.Горькай аатынан Приморскай краеведческай библиотека дириэктэрин солбуйааччы, Дальнай Востокка «Бэчээт түһүлгэтин» тэрийээччилэртэн бас-көс киһилэрэ Наталья Кузьмина кэлэн ыалдьыттаатылар.
Сарсыарда эрдэ «Бичик» кыһа быыстапкалыыр стендэтин тула дьон-сэргэ үтүмэнэ тоҕуоруста. Үгүстэр Эдьиий Дора саҥа кинигэтин, сахалыы таҥаһы тигэргэ үөрэтэр альбомнары былдьаһа сылдьан көрдүлэр, үөрэ-көтө атыыластылар. «Бичик» кыһа саха бастакы букубаарын оҥорбут тыл үөрэхтээх учуонай Сэмэн Новгородов аатын сүгэринэн ситимнээн, бытархай кээмэйдээх үтүмэн кинигэ обложкаларыттан мозаика курдук таҥыллыбыт улуу киһи мэтириэтэ сонуннук көһүннэ. Ыраахтан көрдөххө абстрактнай уруһуй курдук, оттон чугаһаатахха, обложка бытархайдара элбэҕин сөҕөҕүн.
«Кинигэ графиката: үтүө үгэстэртэн аныгы сүүрээҥҥэ» диэн кинигэ обложкаларын быыстапкатыгар улахан стендэҕэ уруккуттан үлэлэһэр уонна эдэр худуоһунньуктар үлэлэрэ дьон болҕомтотугар таҕыста.
Саха сиринээҕи «Бэчээт түһүлгэтэ-2013» быыстапка кыһыл лиэнтэтин СР Правительствотын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Феодосия Габышева, СР Бэчээт уонна телевидениенэн, радионан биэрии дьыалаларыгар департаменын салайааччы Филипп Пестряков уонна Владивостоктан кэлбит бочуоттаах ыалдьыт Наталья Кузьмина быстылар.
Феодосия Васильевна билигин эдэр ыччат ортотугар кинигэни ааҕыыны элбэтэргэ, социальнай суолталаах кинигэни 2 государственнай, 5 официальнай тылынан бэчээттииргэ Правительство өртүттэн улахан болҕомтобутун уурабыт диэтэ. Ити курдук саха классик суруйааччыларын хомуурунньуктара, поэзия, проза, общественнай-политическай, научнай-популярнай литература бэчээттэнэн тахсар.
Быйылгы «Бэчээт түһүлгэтин» Москваттан Бэчээккэ уонна маассабай коммуникацияҕа федеральнай агентство тутаах үлэһитэ Александр Воропаев видео эҕэрдэ киэргэттэ. Александр Николаевич «Бичик» кинигэ кыһатын истиҥ-иһирэх тылынан аҕынна. «Бичик» кинигэ таһаарар эйгэҕэ Саха сиригэр эрэ буолбакка, бүтүн Арассыыйа үрдүнэн бастыҥнар кэккэлэригэр киирэрин тоһоҕолоото. Итини «Бичик» кыһа таһаарар кинигэлэрэ Россиятааҕы үрдүк таһымнаах күрэхтэргэ «Сыл бастыҥ кинигэтэ» дьоһун аакка, «Малая Родина» дипломугар тиксэрэ туоһулуур.
Приморскай краеведческай библиотека дириэктэрин солбуйааччы, Дальнай Востокка «Бэчээт түһүлгэтин» тэрийээччилэртэн бас-көс киһилэрэ Наталья Кузьмина:
- «Саха сиринээҕи кинигэ таһаарааччылары мин уруккуттан ытыктыы көрөбүн. Манна кэлэн кинигэни илиибэр ыллахпына төрөөбүт дойдуга, төрүт культураҕа, оҕоҕо, дьоҥҥо таптал сылаас тыына сыдьаайар, ону ааҕааччы тута сэрэйэр, өйдүүр, билэр. Ол иһин, билигин бүтүн аан дойду үрдүнэн интернет күүскэ сайдан, ааҕааччы биллэ аҕыйаан, кинигэ кыһалара ылларбыт кыһалҕалара эһигини таарыйбата. Маны «Бичиктэр» Дальнай Востоктааҕы «Бэчээт түһүлгэтин» гран-при саамай үрдүкү наҕараадатын икки сылы супту Саха сиригэр илдьэ бараллара кэрэһилиир. Ол курдук, «Саха театрын антологията» уонна «Күн Дьөһөгөй оҕото»» альбом дойду илин өртүгэр дьон дьоһун биһирэбилин ылбыта. Ити тэтимҥитин ыһыктыбакка, айар үлэҕитигэр үрдүк ситиһиилэри баҕарабын!», -- диэн Владивостоктан кэлбит бочуоттаах ыалдьыт баҕа санаатын тириэртэ.
Саха сиринээҕи «Бэчээт түһүлгэтэ-2013» быыстапка официальнай аһыллыытын кэнниттэн тута «Бичик» кыһа «Кинигэ графиката: үтүө үгэстэртэн аныгы сүүрээҥҥэ» диэн кинигэ обложкаларын быыстапкатын тэрийдэ. Кыһа дириэктэрэ Август Егоров худуоһунньуктар айар бөлөхтөрүгэр ис сүрэхтэн барҕа махталын этэн туран, суруйааччы уонна уруһуйдьут үлэлэрин холбоотоххо эрэ үчүгэй кинигэ тахсарын тоһоҕолоото.
Биллиилээх мэтр, Саха сирин уонна Арассыыйа норуодунай худуоһунньуга Афанасий Осипов ааспыт үйэ 30-ус сылларыгар харандааһынан уруһуйдаммыт, латинскай алпабыытынан бэчээттэммит бастакы кинигэлэри ахтан-санаан ылла:
- Мин эмиэ айар үлэбин кинигэ уруһуйдьутунан саҕалаабытым, бастакы сакааһым Эрилик Эристиин «Маарыкчаан ыччаттара» этэ. Ол кэмтэн ыла сыл-хонук сүүрүктээх үрүйэ уутунуу түргэнник устан ааста. Билигин кинигэ обложкатын компьютерга графическай программаҕа уруһуйдууллар. Ити биир өртүнэн сайдыы туоһута, иккиһинэн, худуоһунньук илиитин сылааһын иҥэрэн туран оҥорбут уруһуйа ордук ис киирбэх- диэн эттэ.
СР худуоһунньуктарын сойууһун бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлэ, Саха сирин норуодунай худуоһунньуга Юрий Спиридонов киһи илиинэн, тарбаҕын талаанынан уруһуйдаабыта ордук сыаналанар диэн чопчулаата. Иллюстратордар искусстволара биир сиргэ турбат, күн-түүн сайдан иһэр, саҥа саҕахтары баһылыыр, онон, «Бичик» худуоһунньуктарын эҕэрдэлээн туран, айар үлэҕэ ситиһиини, өрө тахсыыны, аныгы графическай искусствоҕа саҥа сүүрээни баҕарабын диэн эҕэрдэтин тириэртэ.
Норуодунай бэйиэт, СР суруйааччыларын сойууһун бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлэ, СР бирисидьиэнин сүбэһитэ Наталья Харлампьева:
- «Уруһуй ордук оҕо кинигэтигэр наада. Холобур, 15 сыл анараа өртүгэр киһи үчүгэй уруһуйдаах оҕо кинигэтин сатаан булбат эбит буоллаҕына, билигин ааҕааччы кинигэ арааһыттан талан ылар кыахтанна. Мин айар үлэм тухары худуоһунньуктары тус бэйэм буларым, кинигэ киэргэтиитигэр үксүн халлаан күөҕэ, маҕан тоҥуй соҕус дьүһүннэри тутуһарым. Юрий Спиридонов уонна Евдокия Романова истиҥник, сылаастык саныыр бастакы кинигэлэрим уруһуйдарын оҥорбуттара. Мин кинилэргэ махтанабын. Былырыын, үбүлүөйдээх сылбар 4 кинигэм «Бичик» кыһатыгар бэчээттэнэн таҕыста. Бу билигин, саҥа сигнальнай нүөмэрэ кэлбит буруолуу сылдьар сибиэһэй кинигэбин тутан турабын, «Вячеслав Штыров Саха сиринээҕи бириэмэтин 2 чааһа». Кини үлэлээн ааспыт кэмэ, алтыспыт дьоно, ыыппыт үлэтэ историяҕа киирдэ».
Быыстапка түмүгүнэн «Национальнай кинигэ таһаарыытыгар дьоһун кылаат иһин» түөскэ кэтэр үрүҥ көмүс бэлиэнэн Михаил Старостин, Дмитрий Мухин, Сардаана Иванова наҕараадаланнылар. Маны таһынан, СР социальнай сайдыытыгар тус кылаатын иһин, «Бичик» художественнай литератураҕа сэбиэдиссэйигэр Розалия Осиповаҕа Ил Түмэн Бочуоттаах грамотатын туттардылар. Бу быыстапкаҕа кыттыбыт үгүс худуоһунньуктар бары махтал сурук ылан, өттүк харалаах, үөрэн-көтөн тарҕастылар.
Кыһа сүрүннүүр эрэдээктэрэ Валерий Луковцев быыстапканы түмүктүүр санаатын эттэ:
- «Ханнык баҕарар табаар суута ис киирбэх, киһи сүрэҕин ортотунан киирэр буоллаҕына – бу тэрилтэ ситиһиитэ. Кинигэ эмиэ табаар, атыылаһааччы хараҕа иҥнибит кинигэтин ылар, онон, худуоһунньуктарга махталбыт муҥура суох. Саҥа кинигэлэр өссө даҕаны ааҕааччы сүрэҕин сүүйэ турдуннар!»
***
Марианна Тыртыкова