***
Ханнык баҕарар идэ көрө-нара уратылаах. Биһиги «профессиональнай көрүдьүөстэрбитин» атын идэлээх киһи ылбычча өйдүө суоҕун сөп. Холобур, көмпүүтэр бырагырааматын тылын бэйэтиттэн ураты ким да өйдөөбөтүн курдук. Ол да буоллар, хас да кэлиэгэм кэпсээбит көрүдьүөстэрин Бэчээт күнүн көрсө суруналыыстарга бэлэх быһыытынан бэчээттииргэ холонуом.
Хомус «бэстибээлэ»
Биир сааһы быһа ырыаны-тойугу, үҥкүүнү-битиини суруйар кыыспыт ыалдьан, куорат култуурунай тэрээһинин барытын миэхэ сүктэрэн кэбистилэр. Сылга биирдэ театрга сылдьар киһиэхэ бэркиһиэхпэр, саллыахпар диэри элбэх ырыаны-тойугу көрөн сааһаатым. Үөрүйэҕэ суох киһиэхэ күн тура-тура кэнсиэр үөһэ кэнсиэр, бэстибээл үөһэ бэстибээл, күрэхтэһии үөһэ күрэхтэһии олус илистиилээх дьыала буолар эбит этэ. Иккис ыйбын уҥуордуурбар син этим-кулгааҕым муусукаҕа, уллуҥаҕым театр боруогун атыллыырга үөрэнэн барда бадахтаах. Бэл, биир эмэ субуота кэнсиэрэ суох аастаҕына, хата, тугум эрэ тиийбэт курдук туоххаһыйыах курдук эҥин буолуталаан бардым.
Дьахтар күнүгэр аналлаах кэнсиэртэри кэрийэ сырыттахпына, эрэдээктэрим таба тутан ылан өссө биир сорудаҕы биэрдэ: «Тыа хаһаайыстыбатын академиятыгар сарсын 12-гэ хомуска туох эрэ күрэхтэһиитэ буолар үһү. Бэстибээл дуу, туох дуу... Эйигин кэллин диэтилэр. Чуолкайдаан баран бара сырыт», — диэтэ.
Мин ырыа ырытыытын, муусука муудараһын барытын толору баһылаабыт киһи курдук туттан-хаптан туран Академия анаан-минээн ыҥырбытыгар улаханнык долгуйбатым, буолуохтааҕын курдук ылынным. Тугун эмиэ төттөрү-таары төлөпүөннээн бадьыыстаһа сылдьыахпыный, сарсын 12-гэ диэбит буоллахтарына 12-гэ тиийиллиэ.
Сарсыныгар ох курдук оҥостон: кырааскаланан-самааскаланан, үрдүк хобулук кэтэн хотолдьуйан, кылабачыгастаах чараас кууркабын ынчыктыахпар диэри ыбылы курданан баран эрэдээксийэ «уазигынан» Академияҕа бырахтардым. Айаннаан иһэн, тугу көрүөхпүн өйбөр оҥоро сатыыбын: кулгаахпар хомус дьүрүһүйэр тыаһа кутуллар, харахпар сахалыы таҥастаах кыргыттар-уолаттар кэчигирэһэллэр, ректор Владимиров тыл этэн тиҥийэр... Матырыйаалбын туох диэн ааттыах баҕайыбыный? Суоппарым саҥа тутуллубут манеж иннигэр түһэрэн баран, куорат диэки чолоҥолото турда. Арай, көрдөхпүнэ Академия таһыгар ыт охсор киһи суох эбит. Манеж аанын баран тардыалаатым – иннинэн-кэннинэн хамсаабат гына ыга хатанан турар. «Үөрэнэр корпустарыгар тэрийэр буоллахтара дуу». Синньигэс хобулуктарбынан чигдиттэн хатанан, син охтубакка, үөрэнэр дьиэлэригэр тиийдим.
Хаатыҥкалаах, баата сонноох, бэргэһэтин кулгааҕын сэҥийэтигэр быһа киириэр диэри ыга бааммыт киһи кирилиэстэн тэлэмээттэнэн түһэн иһэриттэн: «Хомус фестивала буолар диэбиттэрэ ээ?» — диэн ыйытабын.
— Ээ, буолар-буолар. Онно... – диэн баран суол таһыгар турар 9 этээстээх дьиэни ыйда.
— Бачча тымныыга хайдах таһырдьа хомустуулларый? – харахпар уостарыгар хам сыстыбыт хомустаах дьон көстө түстүлэр.
— Ээ? Ээ, тоҥмоттор-тоҥмоттор. Эдэр-чэгиэн уолаттар ол аайы кыһаллыбаттар! — онтон киһим духуум сытыттан быһыылаах, таныыта кычыгыланан ытырдан тоҕо барда.
Киһим «онно» баран иһэрин эттэ уонна миигин сирдиэх буолан кэҕиҥнээтэ. Мин охтумаары киһим тоҥоноҕуттан харбаан уулусса диэки бардыбыт. Дьиэни эргийээппитин кытары — Сайсары күөл нэлэһийэ түстэ уонна... сүүрбэччэ-хас хотуурдаах уолаттар күөл хомуһун охсон имитэ тураллара көһүннэ! Тууй-сиэ! Атын хомус эбит буолбаат!
Хайыахпыный, сааскы тыалга курдары үрдэрэн, үргүлдьү тумуулаан больничнайдаммытым. Тахсарым саҕана, хата, били, култуура отделын кыыһа үлэтигэр тахсыбыт этэ.
Аһыллыбатах пааматынньык
Урут да, аны да уһун синньигэс мунньахтар дэлэйдэр. Суруксут киһини «мунньахха сырыт» диэтэххэ өлөн түһэр. Чаастаах буолуохтааҕар, хас да күннээх, уҥуора-маҥаара биллибэт унньуктаах уһун мунньахха сылдьар «чиэскэ тигистим». Балаһа чиэппэрин эрэ суруйаары хас да күнү быһа сордоннум. Этиэх буола-буола эппэттэр, биэриэх буола-буола биэрбэттэр... тиһэх күнүгэр сылдьыбатым. Киэһэ мунньахха сылдьыбыт ааттаах үс-хас киһиэхэ төлөпүөннээн туох-туох буолбутун сураһабын. Дьонум үтүктүспүт курдук «барыта бырагыраама барылын быһыытынан барда» диэтилэр. Мин инники күннэр тустарынан суруйан тирилэтэн баран, тиһэх күҥҥэ кимнээх тыл эппиттэрин, мунньах бырагырааматыттан килэччи устан ылан ааттарын кэчигирэтэлээн кэбистим.
Хаһыат тахсыбытын кэннэ, биир үрдүк сололоох хотун, арааһа мунньаҕы тэрийээччилэртэн биирдэстэрэ буолуо, «сымыйанан суруйбуккут, бу дьонтон аҥаардара суох этэ» диэн этиҥнээх чаҕылҕан буолан төлөпүөнүнэн сааллыбыт (кини аата умнуллан ахтыллыбакка хаалбыт).
Ат уйбат, оҕус соспот буруйун сүкпүт саҕа сананан олордохпуна, кырдьаҕас суруналыыс аттыбар кэлэн баран этэр:
— Чэ, чэ, санааҕын түһэримэ... Оннооҕор мин, өссө «Эдэр коммунист» саҕана: «Аһылынна!» диэн уруйдаан-айхаллаан суруйбут пааматынньыгым баччааҥҥа диэри арылла илик, — дии-дии бытыгын быыһынан мүчүк гыммыта.
«Оһуордьут»
Ирина Васильевна, эрэдээктэрбит ойоҕо, миигин уулуссаҕа көрсө түһэн баран сүгүн ыыппата. Үлэ-хамнас, оҕо-уруу туһунан чааһы быһа лэбэйдээн баран, дьэ, арахсан эрдэхпитинэ этэр:— Доҕоор, эрэдээктэргит ыстаанын туох ааттааҕын ити кэбилиигит? Наар хаҥас өттүн, буутунан-сототунан, тугунан эрэ дьөлүтэ сиэтэҕит дии! – диэн соһутта.
Онтон кэлин «иһинээҕи силиэстийэ» ыыппыппыт кэннэ, эрэдээктэрбит ыстаанын биир олус табахсыт кэлиэгэбит табаҕын уотунан «оһуордуура» биллибитэ.
Хоспут кыра, кыараҕас, уонча киһи бары симсэн олоробут. Эрэдээктэрбит остуола киирэ түһэри кытта кырыыбалыы турар. Ол-бу мунньах буолла да, табахсыппыт тойон таһыгар кэлэн чохчойон олорон табахтыыр идэлээх. Ол олорон кэпсээнин омунугар, далбаатана олорон, киһибит ыстаанын дьөлүтэ сиэтэр эбит этэ.
***
Туйаара НУТЧИНА,
Аартык.ру
Комментарии
Барыгытын бэчээт кунунэн доҕоттор. Журналист журналиьы ыраахтан булар, ордук бу күн).
Онтон оьуордьут билигин бука ЗОЖ буолуо? :P
Сана ирдэбилинэн уонна ыстаан бе5ену телеете5е дии.