Суолталаах тэрээһини «Сахамедиа» холдинг АУо генеральнай директорын солбуйааччы Афанасий Ноев салайан ыытта.

«Саха сирэ» хаһыат кылаабынай редактора Чокуур Гаврильев: «Биһиги редакциябыт маннык «төгүрүк остуолларга» олох тирээн турар боппуруостарын ырытан баран, дьүүлгэ турбут боппуруоһу салгыы хайдах хайысханы тутуһан быһаарары торумнуур. Онон Өймөкөөн меценат-атыыһыта Николай Осипович Кривошапкин саһа көлүөнэ предпринимателлэргэ социальнай эппиэтинэстээх буоларга холобурун туһунан киэҥник кэпсэтэргитигэр ыҥырабын», -- диэн киирии тылынан «ттөгүрүк остуолу» аста.

- Сеймчааҥҥа Таҥара дьиэтин туттарыыга көмөлөспүт;

 
- Орто Халымаҕа Тадьара дьиэтин тутууга – 10 000 солк.;

- Өймөкөөн Томторугар Тадьара дьиэтин  туттарбыт;

- 8 Таҥара дьиэтин өрөмүөнүгэр – 27 425 солк.                             

Оскуола тутуутугар:

-- Дьокуускайга – икки кылаастаах церковнай-приходской оскуола (1912 с.) – 10 000 солк. (сэбиэскэй кэмҥэ -- Дьокуускай  5 №-дээх оскуолата. Билигин саҥа оскуола Ньукулай оҕонньор аатын сүгэр).

– төрөөбүт Тарын Үрэҕэр -- 4 кылаастаах оскуола (1927 с.);

-- Мэҥэ-Алдаҥҥа -- оскуола;

-- Өймөкөөн нэһилиэгэр – оскуола.

Муоста тутуутугар:

-- кута-бадараан сиргэ Өймөкөөҥҥө икки муоста тутуутугар (1918 с.) – 1000 солк.

 
Социальнай тэрилтэлэри үбүнэн өйөөһүҥҥэ:

-- 1891 с. геолог-учуонай Иван Черскэй геологическай экспедициятын үбүнэн, көлөнөн өйөөн, Индигиир уонна Халыма өрүстэрэ олохтоохтук үөрэтиллибиттэрэ.

-- уобалас губернатора И.И. Крафтка  (1910 с.) -- 2500 солк;

-- уобаластааҕы земскэй управаҕа (1919 с.)– 30000 солк.;

-- земскэй училище пансионун тутууга -- 20000 солк.

-- Өймөкөөн-Бороҕон улууһун хаппытаалын хадьатыы --10000 солк.

-- нэһилиэк иэһин толуйуу -- 27 750-36 750 солк.

-- нэһилиэк оҕолорун үөрэттэриигэ – 14400 солк.

Оҕону үөрэттэриигэ бары үбүлээһинин аахтахха, биирдиилээн оҕоҕо үтүмэн харчы холобурданыан сөп. Байаҕантай улууһун дьадаҥы төрөппүттэрдээх уолаттара бары атыыһыт Кырбаһааҥкын үбүгэр үөрэммиттэрэ. Кинилэр ортолоругар саха литературатын бастакы кириитигэ, саха аатырбыт суруйааччыта, Өймөкөөн Һчүгэйиттэн төрүттээх Ньукулай Заболоцкай-Чысхаан  эмиэ баара.

 Кыамматтары-түгэммэттэри өйөбүлгэ:

-- Өймөкөөн улууһун дьадаҥыларыгар уонна табалара ыалдьан эстибит эбээннэргэ – 15415  солк.;

-- үөрэхтээһин эйгэтигэр көмөтө (1913 г.) -- 20000 солк. (бу суума бырыһыаныгар Дьокуускай кыаммат ыалларын оҕолоро үөрэнэллэригэр анал стипендия фондата олохтоммута);

 --Ольгиннааҕы тулаайах оҕолор приюттарыгар  -- 2000 солк.;

-- көрбөттөр-истибэттэр уопсастыбаларыгар -- 600 солк.;

-- Дьокуускайдааҕы музей иэһин сабыыга -- 500 солк.;

-- сэрии фронугар көмөтө (1916 г.) -- 10000 солк.;

-- «Саха омук» культурнай-сырдатар обществоҕа өйөбүлэ (1917 г.) – 100000 солк.

Билидьҥҥи кэмҥэ араас бухгалтер, экономист үйэтигэр маннык чуолкай ааҕыы-суот предприниматель аайы баара буолуо дуо? Ол да иһин Николай Осипович Россия ыраахтааҕытын болҕомтотун тардан, «За усердие» диэн көмүс мэтээлинэн, Сибэтиэй Анна III степеннээх уордьанынан, аһымал үлэтин иһин үс үрүҥ көмүс мэтээлинэн, биир бочуоттаах бэлиэнэн, Иван Черскэй геологическай экспедициятыгар көмөлөспүтүн иһин Сибэтиэй Станислав III степеннээх уордьанынан наҕараадаламмыта. Николай II ыраахтааҕы Н.О. Кривошапкиҥҥа «Павел Буре» көмүс чаһы бэлэхтээбит.

Оҕонньор ханна көмүллүбүтэ биллибэт этэ
Бастакынан тылы Томтордооҕу Ньукулай Заболоцкай-Чысхаан аатынан кыраайы үөрэтэр музей директора Розалия Дягилева ылла. Кини Ньукулай атыыһыты Өймөкөөн хас биирдии  олохтооҕо бэйэтигэр хайдах арыйбытынан ылынарын туһунан бэлиэтээтэ. Сэбиэскэй кэмӨэ меценат-атыыһыт аата умнулла быһыытыйбытын, саӨа көлүөнэ дьон кини ханна көмүллэ сытарын билбэккэ, бэйэтэ туттарбыт ТаӨаратын дьиэтин  аттыгар көмүллүбүтүн, ону көтүрбүттэрин кэннэ, хас да көлүөнэ дьон, билбэккэ, үрдүттэн хаама сылдьыбыттарын туһунан курутуйан кэпсээтэ. «Мин биир бэйэм аатырбыт биир дойдулааҕым туһунан аан бастаан библиотекаҕа үлэлии сылдьан булан аахпытым. Ол иннинэ оскуолаҕа да үөрэппэттэр этэ, эгэ, дьоммут кэпсиэхтэрэ дуо? Онтон кыраайы үөрэтэр музей үлэһитэ буолан, Ньукулай оҕонньорбут үтүө аатын тилиннэрэргэ олохтоохтук ылсыбытым. Дьон сылдьар, музей дьиэтэ турар сиригэр, нэһилиэкпит кулуубун иннигэр Николай Осипович пааматынньыгын  оҥотторон туруорбуппут. Инньэ гынан билигин хас биирдии ыалдьыт, кэлбит-барбыт турист Ньукулай оҕонньорбутугар убаастабылын бэлиэтин биллэрэн, бу пааматынньыкка сүгүрүйэн ааһар. Онон биһиги көлүөнэ сүрүн сорукпут – ыччаппытыгар баар суох киһибит аатын, оӨорбут үтүө дьыалатын ытыктыырга эрэ үөрэтэри ааһан, кини холобурун батыһар санааны иҥэриэхтээхпит», -- диэн бэлиэтээтэ Розалия Тимофеевна. 

 Аныгы предпринимателлэртэн Кырбаһааҥкыҥҥа тэҥнээх киһи баар дуо?

Өймөкөөн улууһун бочуоттаах гражданина, РФ үтүөлээх учуутала, РФ үөрэҕириитин бочуоттаах үлэһитэ, Учууталлар учууталлара, СР культуратын туйгуна Мария Боярова Н.О. Кривошапкин 175 сыллаах үбүлүөйэ хаһааҥҥытааҕар да дорҕоонноохтук суруналыыстар өйөбүллэринэн бэлиэтэммитин ахтан туран, СР Правительствотын хамыыһыйатыгар киирэн үлэлэспит саҥа тэриллибит «Сахамедиа» холдинг АУо генеральнай директорын солбуйааччы Афанасий Ноевка истиҥ махталын тиэртэ: «Өцмөкөөҥҥө правительственнай делегацияҕа тиийэ сылдьан Афанасий Иванович  биһиги улуу меценаппытыгар улахан болҕомтотун уурбута. Ол онно көрбүт-истибит сөҕүүтүн, киниэхэ сүгүрүйүүтүн ыһыктыбакка, киин куоракка тиийэ үбүлүөйдээх тэрээһини саҕаланыаҕыттан бүтүөҕэр диэри салайыста. Афанасий Ивановичка сүҥкэн өйөбүлү оҥорбутун иһин өймөкөөттөр ааттарыттан истиҥ махталбытын тиэрдэбит». 

Мария Поликарповна Ньукулай оҕонньору киэҥ араҥаҕа таһааран, биир дойдулаахтарыгар «маннык киһилээхпит ээ» диэн болҕомтоҕо ылалларын туһугар үлэлэһэн, аан бастакы кинигэ таһаарбыт үөрэнээччитин, кыраайы үөрэтээччи бокуонньук суруналыыс Сергей Егоров аатын ааттаан туран махтанна.

 -- Ньукулай оҕонньор икки итэҕэстээҕэ: оҕото уонна үөрэҕэ суоҕа. Ол эрээри ити икки итэҕэһин толуйар сыалтан дьадаӨы кыаммат ыал оҕолоругар анаан көмөлөспүтэ уонна оскуолалары тутууну  үбүлээбитэ, -- диэн салгыы эттэ Мария Поликарповна. -- Бу сайдыылаах кэмҥэ аныгы Кривошапкиннар биһиги ортобутуттан тахсар кыахтаахтар дуо? Дьыала кинилэр сыта байалларыгар буолбакка, үптэринэн-астарынан Ньукулай оҕонньор курдук кыамматтарга, кырдьаҕастарга  көмөлөһөр кыахтарыгар. Бэйэбит нэһилиэкпититтэн биир оннук киһи тахсан эрэр диэн үөрэбит. Ол предприниматель Никита Протопопов. Кини ый аайы бэйэтин маҕаһыынын табаарыттан нэһилиэгин ытык кырдьаҕастарыгар -- тыыл бэтэрээннэригэр босхо бородуукта биэрэр. Кыаммат кыһалҕалаах дьоҥҥо харчынан көмөлөһөр. Оскуола, ТаӨара дьиэтин туттарар үптэммэтэр-астамматар да, кэнэҕэс бу ыччаппыт аатырбыт меценат-атыыһыт Ньукулай оҕонньор  аатын ааттатар киһи буоллар диэн баҕалаахпыт, -- диэн учуутал киһи санаатын эттэ.

Мария Поликарповна Ньукулай КырбаһааӨкын курдук элбэх оскуоланы туттарбыт меценат-атыыһыт дойдутугар, Томторго күн бүгүӨӨэ диэри биир оскуола тутулла сатыыр эрээри, болдьоҕо уһаатар уһаан иһэрин хомойо аҕынна. «Хаһан эрэ сууллан оҕону сохсолуура буолуо», -- диэн дьиксинэрин биллэрдэ. Кыраайы үөрэтээччи, «Халыма» федеральнай трассаны туппут хаайыылаахтар тустарынан үтүмэн матырыйаалы хомуйа сылдьар киһи: «Федеральнай трассабытын өймөкөөннөр Ытык сирдэр пааматынньыктарыгар киллэттэрэрбит уолдьаста, онно үлэлэһиӨ», -- диэн санаатын тиэртэ.

            Предпринимательство дьыалатыгар уонна туризм сайдыытыгар министри солбуйааччы Александр Андросов Өймөкөөн курдук ыраах сиргэ бэйэ дьыалатын  аһан кыаҕырыах диэтэххэ, уустугун бэлиэтээтэ. Ол эрээри бу маннык социальнай суолталаах өйөбүлү оӨорор Никита Протопопов курдук предпринимателлэргэ нолуокка өйөбүл оӨоһуллуоҕа диэн эттэ.

 

«АӨардас тууһу эрэ атыылаан киһи тахсыбат…»

 

-- диэн үгүс дьону соһутта Ил Түмэн депутата Александр Крылов. «Черскэй тоҕо бачча ыраах геологическай экспедициянан кэлбитэй?» -- диэн ыйытта депутат. Быһата, КырбаһааӨкын көмүһү эргинэн бачча элбэх үптэммитэ, онон үптээх-астаах эрэ киһи социальнай эйгэҕэ көмө оҥорор кыахтаах, ыччаты көмүскэ, промышленноска сыһыарыӨ, оччотугар эрэ үптэниэхтэрэ, ол аата меценаттар оччоҕо эрэ тахсар кыахтаныахтара. Итинник санааҕа кэлэҕин ити этинии кэнниттэн. Ол кэнниттэн нэһилиэктэр баһылыктара ким нэһилиэгиттэн төһө ыччат көмүскэ сыстыбытыгар «куоталастылар». Чэ, бэрт. Саха олохтоох ыччата көмүскэ сыстара туох куһаҕаннаах буолуой?

Бу суруйуубун «төгүрүк остуол» кыттыылаахтарыгар улуус икки бас-көс киһитэ туһаайыыларынан түмүктүүм. Кинилэр баҕа санаалара – тэрээһин сүрүн тосхоло. Улуус бочуоттаах гражданина, Өймөкөөнтөн өр кэмҥэ Ил Түмэн депутатынан үлэлээбит, Ньукулай оҕонньор  хаан-уруу аймаҕа Ю.А. Готовцев: «БилиӨӨи ырыынак кэмигэр Өймөкөөҥҥө араас кыһалҕа ханна барыай. Ону көрө-истэ сылдьан, эдэр дьон, кыаммат биир дойдулаахтаргытыгар көмө илиигитин уунаргытын умнумаҥ. Кэскилбит – ыччаттар буолаҕыт. Баһылыктар да бары эдэр дьон эбиккит. Эһиги социальнай эппиэтинэскит – дьоӨӨут-сэргэҕит тускулаах олоҕо», -- диэн санаатын тиэртэ.

БылырыыӨӨа диэри улуус баһылыгынан өр кэм устата үлэлээбит, Н.О. Кривошапкин үтүө аата тиллэригэр үгүс сыратын уурбут, үтүмэн тэрээһин үлэни ыыппыт улуус бочуоттаах гражданина В.А. Местников: «Биһиги, өймөкөөннөр, баар-суох улууспутун ааттатар киэн туттар киһибит аатын наһаа хойутаан таһааран эрэбит. Бу үлэҕэ хаһыат үлэһиттэрэ олохтоохтук ылсыбыттара хайҕаллаах суол. Республика сүрүн хаһыатыгар суолта бэриллэн, «төгүрүк остуол» Николай Осиповичка анаммыта -- саныахха астык. Онон, улуус ыччата, саҕалаабыт үлэҕитин ыһыктыбакка, өссө эбии кэӨэтэргитигэр баҕарабын», -- диэн ыӨырда.

            «Төгүрүк остуол» кэмигэр Ньукулай КырбаһааӨкын 175 сыллаах үбүлүөйүнэн сибээстээн, республика МТ баһылыктарыттан биир бастакынан «Саха сирэ» хаһыакка Ньукулай оҕонньор  төрөөбүт дойдутун 60 кырдьаҕаһыгар, элбэх оҕолоох ыалыгар, инбэлииттэргэ сурутууну ыытарга анаан редакция  салалтатын кытта Сөбүлэсиһии түһэрсэн, улуус дьаһалтатын баһылыга Михаил Захаров дьиҥнээх меценаттыы хардыыны оҥордо!

 
Елена ПОТОЦКАЯ,