***

Саха сирэ Ис дьыала миниистиригэр субуруччу икки төгүл табыллыбатаҕа. Семен НАЗАРОВ правительство бэрэссэдээтэлинэн барбытын кэннэ,  2002 сыл сэтинньитигэр Ис дьыала миниистиринэн Александр НАЗАРОВ диэн, Ростовтан  киһи ананан кэлэр. Александр НАЗАРОВ саҥа ананан кэлээт кэриэтэ солбуйааччытын Сергей ГАНЗЕЕВЫ кытары олохтоох предприниматели эккирэтэ сылдьан кырбаан улахан араллааны таһаараллар. Суут, биллэн турар, улахан дуоһунастаах быраабы араҥаччылыахтаах дьон диэки буолан, “буруй дакаастамматаҕа”. Ол гынан баран, нэһилиэнньэ ити нүдьү-балай быһыыттан  улаханнык кэлэйэн турар.

Назаров Ростовтан кэлэригэр икки киһини аҕалбыта: Сергей ГАНЗЕЕВЫ уонна Марат САРУМЯНЫ. Ганзеевка Назаров саҥа дуоһунас толкуйдаан - Дьокуускайы көрөр-истэр миниистир солбуйааччытынан анаабыта. Оттон Сарумяны милииссийэ анал сулууспатын управлениетын (УССМ) баһылаттарбыта. Бу дьон үлэлиир кэмнэригэр “криминал үүнэ-тэһиинэ суох барда” диэн кэриэтээһин аан бастаан олохтоох милииссийэ подполковнига Анатолий ДЗИВИЦКЭЙ уоһуттан тахсар. 

Аата-суола барбыт Назаров 2005 сылга уурайар. Дуоһунаһын туттарбакка да эрээри, Саха сириттэн куотан кэриэтэ тэскилээн хаалар. Кэлин Сарумянныын массыына саахалыгар түбэһэллэр, онтон “Назаров эппэрээссийэлэнэ сытан өллө” диэн сонун иһиллэр.

***

Назаров кэнниттэн сыл курдук Ис дьыалабыт миниистирэ суох олорор. Онтон 2006 сыллаахха өссө биир бөтөс, “айдааннаах баккылаах” Яков СТАХОВ ананааһына саҕаланар. Стаховы хара маҥнайгыттан “сир баайын, чуолаан көмүһү үллэстэргэ анаан ыннарааттан ыыппыттара” диэн сабаҕалааччылар бааллар. Эбээн-Бытантайга баран буукка ытыллан кэлбит төрүөтэ эмиэ итиннэ сытар дииллэр. Вертолетунан дуу, сөмөлүөтүнэн дуу көппөккө оччо ыраах тоҕо джибынан барда? Аара баран иһэн көмүс хостуур бириискэлэри кэрийтээн ааһаары?

Стахов аатын-суолун ыытан, ытсаанын-баккытын ырыттаран баран 2001 сыл муус устар 6 күнүгэр дуоһунаһыттан босхолонор.

Быйыл олунньуга Стахов Дьокуускайга доппуруоска кэлэ сылдьыбыта. Стаховы миниистирдээн олорон саҥа ИДьМ дьиэтин туттарыыга үлүгэрдээх үбү өрө-таҥнары ыскайдааһыҥҥа уорбалыыр саҥалар иһиллэн барбыттара. Следственнэй кэмитиэт Саха сиринээҕи управлениетын опердара, бастаан, Стахов "АЛРОСАттан" бэлэхтэппит "Мерседес" массыынатыттан силиэстийэни саҕалаары соруммуттара. Ол эрээри быыпсай миниистир доппуруостана олорон сүрэҕэ ыалдьыбыт аатыран балыыһаҕа киирэн хаалар.
"Өлөр ыарыһах" Дьокуускайтан ханна да ыраатыа суох буолан бапыыска биэрэ. Ол гынан баран, сөмөлүөтүнэн (кини аатыгар билиэт ылыллыбатаҕын да үрдүнэн) Москубаҕа күрээбит сураҕа эрэ иһиллэн хаалар.
Стаховы билиҥҥи миниистир Виктор КОШЕЛЕВ уонна прокурор Анатолий ПОДЛАСЕНКО массыыналара көтөр балаһаҕа киллэрэн атаарбыттарын туһунан хаһыаттарга суруллубута. Ол эрээри тустаах чыыннаах дьон ону кыккыраччы мэлдьэһэн кэбиспиттэрэ.

Стахов федеральнай ирдэбилгэ биллэриллибитэ сыл аҥаарыттан орто. Ол эрээри эриэхситиҥ тутуллан биэрбэтэ сөхтөрөр.

Билиҥҥи миниистир Виктор КОШЕЛЕВ 2011 сыл сайыныгар анаммыта. "Стаховы атаарыыттан" ураты, бакаа улахан айдааҥҥа аатын барыы илик курдук.

***

Саха сирин прокурорунан Анатолий ПОДЛАСЕНКО анаммыта алтыс сыла. Кини бу иннинэ Хабаровскай кыраайга үлэлии сылдьыбыта. Хоту республикаҕа көһөн кэлэригэр 20-ттэн тахса киһини “сыһан-соһон” аҕалбыта биллэр.

Подласенко сааһа 60-на. Уонна бачааҥҥы диэри ойоҕо, оҕото  суох. Дьикти. Итиччэ дуоһунастаах, хамнастаах киһи, эппиккэ дылы, талбытын ылыахтааҕа этэ. Кэргэнэ, оҕото суох киһи сиэр-майгы өттүнэн син-биир туох эрэ дьиэктээх буолуон сөп... Ону туоһулуур видео тустаах уоргаттарга харалла сытар диэн этэр дьон эмиэ баар.

Подласенко уонна кини Хабаровскайтан кэлбит эргимтэтин тула айдаан олус элбэх. Дьиэ-уот, массыына, баай-дуол хамсааһына... Ол гынан баран кинини дьарыйар киһи көстүбэт. Тоҕо диэтэххэ, билсиитэ-көрсүүтэ, дурдата-хаххата инньэ Москубаҕа тиийэн иҥнэр буолан сирэйин тириитэ халыҥаатаҕа.

Алта сыл тухары хамнаска уоран хотугу төлөбүрү оҥосто сылдьыбыттарын быйыл буллулар эрээри «…данные нарушения не носят системного и умышленного характера», - диэн түмүктээтилэр. Өссө аһара баран, бу “систиэмэтэ суох буруйу” бэрэбиэркэлииргэ Подласенконы бэйэтин сорудахтаабыттар! Бэйэм уорбуппун бэйэбэр бэрэбиэркэлэтэллэр...

***

Аны ол бэрэбиэркэһиттэрбит, бастаан, кырдьык-хордьук Москубаттан – РФ Генпрокуратуратыттан кэлбиттэр диэн суон сурахтаммыттара. Онтубут баара, кэлин биллибитинэн, баара-суоҕа Дальнай Восток управлениетыттан кэлбит эдэр специалистар буолан таҕыстылар. Подласенко, били, алта сыл ыннараа өттүгэр алтыспыт прокуратуратыттан "хамыыһыйа оҕото" ыыппыттар...

Ол хамыыһыйабыт  икки күн, ону даҕаны ыам ыйын 1,2 - ала-чуо бырааһынньык күн кэлэн бэрэбиэркэлээбитэ буолан барбыт. Бэрэбиэркэлээтэ эрэ бырааһынньыктаата эрэ, биллибэт.
Хамыыһыйа үс киһиттэн турбут: каадыр үлэһитэ Наталья СЕРГА уонна икки көннөрү прокурордар – Лариса АЛЕКСЕЕВА уонна Николай ЖНАКИН. Бу дьонтон биир да киһилэрэ  финансист-бухгалтер үөрэҕэ суох эбит. Оттон хамыыһыйа бухгалтерия докумуонун хаһыахтааҕа этэ эбээт!

***

Хамыыһыйа уурааҕынан, ПОДЛАСЕНКО бэйэтин бэйэтэ бэрэбиэркэлэнэр уонна каадыр отделын үлэһитигэр Моисей ИЛЛАРИОНОВКА уонна кини солбуйааччытыгар Виктор ШАБЛЯҔА кытаанах быыгабар биллэрэр. Ону сэргэ, күрүө намыһахтыы эмиэ ол отдел үлэһитигэр быыгабар биэрээри дьаһайбыта баара, ол күн элбэх оҕолоох ыал ийэтэ Ирина Егорова “бэйэтин баҕатынан” уурайан хаалан быыгабары ылбакка хаалар. Ол аата каадырдар бэйэлэрэ соруйан, уоран, күүһүлээн туран тойонноругар хамнаһын алта сылы быһа үрдэтэ олордохторо...

*** 

“В Якутии.ру” ИХ суруйбутунан, ПОДЛАСЕНКОНЫ “бэрэбиэркэлэтэ” Дальнай Восток управлениетыттан РФ генеральнай прокурорун солбуйааччыта Юрий  ГУЛЯГИН ыыппыт. Оттон ол ГУЛЯГИН РФ генеральнай прокурорун Юрий ЧАЙКАНЫ аймаҕа диэн элбэх сайт биллэрэр эбит.  

Биир суруйуунан ЧАЙКА Дмитрий МЕДВЕДЕВ киһитэ. Саҥа сиппиир саҥалыы сиппийэр дииллэринии, былаас уларыйбытынан сибээстээн, прокурорбут даҕаны олоҕо түөрэҥниэн сөп.

“Аймахтаһыы, улуустаһыы, алаастаһыы” саха тойотторугар көстөр диэн сирэй-харах анньаллара. Алаастаһыыны утарбыт Яков СТАХОВ уола Григорий СТАХОВ ОБЭП сотруднига буола сылдьан бэрт бүдүмүк дьыалаларга түбэһэн баран ууттан кураанах тахсарын туһунан элбэх суруйуулар бааллар.

Дьиҥинэн, билсии-көрсүү, дойдулааҕымсыйыы судаарыстыба салалтатын  таһымыгар баар көстүү.  Дмитрий МЕДВЕДЕВ көмөлөһөөччүтэ, билигин вице-премьер Аркадий ДВОРКОВИЧ кэргэнэ дагестанка Зумруд РУСТАМОВА биир дойдулаахтарын ини-бии МАГОМЕДОВТАРЫ, “АЛРОСА” АК-ны атыылаһарга интэриэстээх Сулейман КЕРИМОВЫ кытары биир клаҥҥа киирсэллэрин туһунан эрдэ суруйан турабыт.  Генпрокурор ЧАЙКА уола “Роснефть” вице-президенин уолун уорууга кыттыгастаах этэ диэн этэллэр.

Инньэ гынан, дойдубут салалтата бэйэтэ прокурордаах, силиэдэбэтэллээх, олигархтаах, полициялаах, сууттаах-судьуйалаах буолан сокуону хайа-талбыт эргитэ сылдьар кыахтаах.

***

Билигин  Владимир ПУТИН, кини дьоно былаастарын төнүннэрэргэ үлэлии сылдьаллар диэн, “Аартык.ру” интернет-хаһыакка  “Саха сирин гааһыттан маппыт схемата” диэн ыстатыйаҕа  сэһэргэспит киһибит этэн турар. Кини “сотору МЕДВЕДЕВ дуоһунаһыттан барыаҕа, кини кэнниттэн кини дьонноро ылҕаныахтара” диир.

Оччотугар “биһиги” ПОДЛАСЕНКОБЫТ даҕаны үтэһэтэ туолуо ини диэн үөрүөххэ баар этэ да...  Атын "варяг" ананнаҕына да, кини син биир ким эрэ аннынан сылдьар буолуоҕун көрбүттээҕэр сэрэйбит ордук. Ол прокурор "сокуон иһинэн үлэлиэ дуо" диэн ыйытыы эмиэ үөскүүр.

***

Былыр-былыргыттан аҕа уустара кими эрэ кытары куомуннаһаары гыннахтарына дьахталларын уган биэрэллэрэ. Ол курдук, нуучча тронун кийииттэрэ Пруссияттан, Австрияттан төрүттээхтэрэ.

Дьахтарынан өйү, күүһү сүүйүү аныгы Россияҕа да туттуллубата буолуо дуо? Холобур, ДВОРКОВИЧ дагестанканы кэргэн ылан бу норуот бэрэстэбиитэллэригэр улахан экономическай тирэҕи биэрдэ.  

ПУТИНЫ кытары узбечка Алина КАБАЕВАНЫ холбуу сатыыр туох интэриэстээхтэрий? Россияҕа Орто Азияттан тахсыбыт олигархтар эмиэ аҕыйаҕа суохтар. Холобур, Алишер УСМАНОВ. Кини кэргэнэ Ирина ВИННЕР Россия саамай бочуоттаах художественнай гимнастикатын тренерэ. Кинитээҕэр элбэх олимпийскай чемпионнары ииппит тренердэр бааллар да, тоҕо эрэ наар ВИННЕР арбанар. Кабаева тренера - Ирина ВИННЕР. Оччотугар гимнастканы туһанан УСМАНОВ эргимтэтэ бэйэтин интэриэһин Путиҥҥа "лоббируйдуур" кыахтана түһэр. 

 ПУТИН Орто Азияҕа хайыһан Киргизия хас да миллиардтаах иэһин сотто, Казахстаны кытары ыкса сибээһин өссө ыксарда, аһара баран “Евразийскай союз” диэн Азияҕа тайанан сайдар идиэйэни таһаарда. Манна дьахтар оруола суоҕа буолуо дуо?

***