2013 сыл сэтинньитигэр Мэҥэ-Хаҥалас улууһугар Томтор нэһилиэгэр «Томтор» ХЭТ хаһаайыстыбата, хотоно уокка былдьаммыта. Иэдээҥҥэ түбэспиттэргэ Тумул, Хорообут, Нөөрүктээйи уо.д.а. хаһаайыстыбалартан, чааһынай дьонтон, атын улуустартан 56 ынах-сүөһү бэриллэн суһал көмө оҥоһуллубута. Улуус салалтата муниципальнай бырагыраамаҕа саҥа хотон тутуутун былааннаан 2015 сылга 1,5 мөлүйүөн солкуобайдаах үбү тыыран, быйыл 1,25 мөлүйүөн солкуобай итиэннэ нэһилиэктэн, «Томтор» хаһаайыстыбатыттан үбүлээннэр, уопсайа 4,5 мөлүйүөн солкуобайдаах аныгылыы тииптээх саҥа хотон үлэҕэ киллэрилиннэ.
Үөрүүлээх тэрээһин алтынньы 21 күнүгэр буолла. Каркааһа суох диэн киэҥ-куоҥ, сырдык, сылаас, 100 ынах-сүөһүгэ анаммыт хотону биир дойдулаахпыт Владимир Цыпандин салайааччылаах «Стройкомплект» тутуу тэрилтэтэ кулун тутартан саҕалаан бүтэрэн-оһорон, туттарбыт.
Саҥа хотон быйаҥнаах, элбэх үүттээх-сүөгэйдээх буоллун диэн томтордор биир дойдулаахтара, нэһилиэк Бочуоттаах гражданина Николай Свинобоев алгыстаата. Символическай күлүүһү улуус баһылыгын бастакы солбуйааччы Павел Сазонов «Томтор» ХЭТ бэрэссэдээтэлигэр Иван Пономаревка туттарда. Аалай лиэнтэни быһыыга Павел Сазонов, Иван Пономарев, улуустааҕы тыа хаһаайыстыбатын управлениетын салайааччыта Иван Аргунов уонна «Томтор нэһилиэгэ» МТ баһылыга Мирон Свинобоев ыҥырылыннылар.
«Томтор» ХЭТ-ҕэ зоотехнигинэн Мария Соловьева, кылаабынай буҕаалтырынан Евдокия Тихонова, ыанньыксыттарынан Туйаара Попова, Татьяна Лыткина, Кирилл Иванов уонна Михаил Свинобоев үлэлиллэр. Хаһаайыстыбаҕа күн-бүгүн 180-ча сүөһү, ол иһигэр ыанар ынаҕа 113 уонна 140 сылгы, 66 биэ баар. Быйыл сайын отторун былаанын 160 бырыһыан, ол эбэтэр 600 тонна оту оттообуттар. Саҥа хотоҥҥо ыанар ынахтар, эргэҕэ субан сүөһүлэр уонна сааһырыы быһыытынан хаһаайыстыбаларын кыайан бэйэлэрэ көрбөт буолбут олохтоохтортон ылан көрөр-истэр сүөһүлэрэ кыстыахтара. Хаһаайыстыба үлэһиттэрэ инникитин сүөһү ахсаана элбээн иһэринэн өссө эбии хотону туттарыыга үлэлиэхпит этэ диэн баҕа санааларын этэллэр. Быйыл өссө сылгы көрөр базаны туттарыыны былаанныыллар эбит.
Хотон тутуутугар нэһилиэнньэ субуотунньугунан, олохтоох дьокутааттар түмсэннэр, нэһилиэк баһылыга быһаччы сүүрүүтүнэн-көтүүтүнэн барыта орун-оннугар туолла диэн кэлбит ыалдьыттар бэлиэтээтилэр, эҕэрдэ тылын бастыҥын анаатылар. Томтордор сүөһүлэрэ кыстыгы этэҥҥэ туоруур буоллулар диэн элбэх киһи санаата көтөҕүллэн барда.

****
Виктория БЕЛОЛЮБСКАЯ. Мэҥэ-Хаҥалас улууһа

26 октября глава города Якутска Айсен Николаев провел заседание Межведомственной комиссии по обеспечению законности в сфере предпринимательской деятельности, где был обсужден в том числе вопрос выявления и пресечения нелегальной торговли алкогольной продукцией.
В заседании приняли участие представители прокуратуры города Якутска, органов внутренних дел, Роспотребнадзора, предприниматели и общественники.
По информации МУ МВД «Якутское», по итогам 9 месяцев текущего года сотрудниками полиции изъято 6 тыс. литров нелегальной алкогольной продукции. В отношении должностных лиц составлено 38 протоколов, в отношении бутлегеров, организующих торговлю алкоголем через интернет-сайты, социальные сети составлен 21 протокол. Сумма наложенных штрафов составила более 900 тыс. рублей, из них взыскано 193 тыс. рублей. При этом показатели продажи алкогольной продукции по сравнению с прошлым годом сократились только на 0,7%.
По информации прокуратуры города Якутска, совершение преступлений в состоянии алкогольного опьянения не уменьшилось. Количество легального бизнеса, занятого в этой сфере, сократилось, а в реальности многие торговые точки стали работать нелегально. Вырос и процент продажи алкогольных суррогатов, в том числе косметических и лекарственных средств на спирту, реализацию которых сложно контролировать.
Специалистами Управления Роспотребнадзора по РС(Я) за девять месяцев исследовано 140 проб алкогольной продукции. Забраковано 8 партий, а это 142 литра алкогольной и пивной продукции. В судебные органы направлено 11 исковых заявлений по пресечению деятельности интернет-сайтов, размещающих объявления и рекламные материалы продажи нелегальной алкогольной продукции, по 8 из них было принято решение о закрытии или удалении материалов рекламного и информационного характера о продаже нелегальной алкогольной продукции на 40 интернет-источниках. Сотрудниками Роспотребнадзора совместно с Управлением Госалкогольконтроля по РС (Я) проведено 22 рейда по выявлению нарушений в сфере торговли алкогольной и спиртосодержащей продукции. Совместными усилиями на территории городского округа было проверено 108 магазинов.
Участники заседания отметили, что вопрос торговли алкогольной продукцией является одним из злободневных в борьбе с нелегальным предпринимательством. В городе ежегодно появляются псевдо-рестораны и кафе, где торговля вино-водочными изделиями и пивной продукцией осуществляется круглосуточно. У многих отсутствуют лицензии и разрешительные документы, регистрация в качестве ООО или ИП.
Заместитель председателя Координационного совета по предпринимательству Ирина Котенко отметила, что нелегальной торговлей алкогольной продукцией занимаются в основном представители подпольного бизнеса. Они не только ни несут никакой социальной ответственности, но и создают угрозу для жизни и здоровья граждан. «Бороться с представителями этого нелегального бизнеса должны не только горожане и представители бизнес-сообщества, но и органы внутренних дел, контрольно-надзорные органы», - отметила она.
Глава города Якутска Айсен Николаев отметил, что на данном этапе из-за отсутствия четкой государственной системы борьбы с нелегальной торговлей алкогольной продукцией, данная сфера нелегального бизнеса практически никем не проверяется и не контролируется. «Пользуясь пробелами в законодательстве, представители нелегального предпринимательства трактуют его статьи в свою пользу, оставаясь при этом безнаказанными. Мы должны понимать, что торговля спиртными напитками должна проводиться по закону, единому для всех предпринимателей без исключения», - резюмировал глава города. Также он дал поручение членам Межведомственной комиссии взять этот вопрос на контроль и координировать совместную деятельность всех служб, заинтересованных в решении этого вопроса.

****
Департамент по связям с общественностью, взаимодействию со СМИ, внешним и межрегиональным связям ОА

Төрөөбүт улууһугар эрэ буолбакка, Саха сиригэр бастакы маннык аптамаат эрэсиимҥэ үлэлиир оһоҕу Ян Новиков 2014 сыллаахха Мэҥэ-Хаҥалас улууһугар Лоомтукаҕа аҕалан туруоран турардаах. 150 киловаттаах оһох саҥа тутуллубут куупаллыы оҥоһуллубут култуура, сынньалаҥ киинин сылытар буолбута. Сонун оһоҕу бастакы үлэлэтээччинэн Михаил Бродников ананан, анал кууруһу ааһан үлэтин саҕалаабыта. Онон, улууспутугар Михаил Константинович бу аптамаат хочуол нэмин билбит настаабынньыкпыт.
Бу хочуоллары уонна блок-модуль бэлэм хочуолунайдары Новосибирскай уобалас Бердск куоратыгар баар «Терморобот» собуот 2010 сылтан оҥорон тарҕатар эбит. Биир хочуол 100-600 киловатт, биир модуль хочуолунай 60 киловатт – 3 мегаватт кыамталаахтар уонна 500-30000 кыбадраат метр иэннээх дьиэни-уоту сылытар кыахтаахтар. Хас биирдии оһох, олохтоох климат уратытыттан көрөн, 3-20 күн бэйэтэ бэйэтигэр умайа турааччы. Оһох бункерыгар 4,2-10 кубометр мэлиллибит таас чох кутуллар. Оһохтор оттуктарын сиир көдьүүстэрэ 85-87 бырыһыан эбит, ити таас чоҕунан оттуллар оһохторго саамай үрдүк көрдөрүү.
Саҥа оһохтору илэ хараҕынан көрө СӨ Дьиэ-уот хомунаалынай хаһаайыстыбатыгар уонна эниргиэтикэҕэ миниистирэ Гаврил Левин министиэристибэ хомунаалынай комплекска, сайдыы стратегиятын оҥорууга департаменын салайааччытын Виктор Романовы, пресс-сэкэритээрин Елена Андросованы кытта, кинилэри сэргэ Ил Түмэн тутууга уонна хомунаалынай хаһаайыстыбаҕа сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Александр Романов көмөлөһөөччүтэ Сергей Яковлев алтынньы 22 күнүгэр улууспутугар кэлэннэр Лоомтукаҕа уонна Томторго сырыттылар. Ыалдьыттары кытта улуус баһылыгын бастакы солбуйааччы Павел Сазонов уонна улуустааҕы хомунаалынай хаһаайыстыба салайааччыта Илья Ильин, урбаанньыт Ян Новиков арыаллаатылар.
Бастакы аптамаат оһохтон саҕалаан
1-кы Тыыллыма нэһилиэгэр ититэр ситим бүтүннүүтэ Ян Новиков «Армонд» пиирмэтин көрүүтүгэр-истиитигэр бэриллэн турар. Бүтүн нэһилиэккэ ититэр ситим чааһынай тэрилтэҕэ бэриллэрэ өрөспүүбүлүкэҕэ бастакынан буоллаҕа. Бүгүҥҥү күҥҥэ оскуола ситимигэр 600-түү киловаттаах 3 оһох холбонон туралларыттан, халлаан сылааһыгар биир эрэ оһох улахан таас оскуоланы сылытан турар эбит. Бункерга кутуллубут 3 тонна чох сылаас кэмҥэ 3 күҥҥэ тиийэр үһү. Хочуолунайга киирэн баран, кыһыл кырааскалаах, нууччалыы эттэххэ, элегантнай оһохтору киһи сөҕө көрөр. Нэдиэлэ устата аҕыйах биэдэрэ шлак тахсар эбит. Оскуола хочуолунайыгар Владимир Аргунов, Алексей Леонтьев, Евгений Потапов бэрт сынньалаҥ усулуобуйаҕа үлэлии сылдьаллар.
Лоомтука бөһүөлэгин «Арҕаа Бас» кыбаарталыгар 100-түү киловаттаах 2 оһохтоох модуль хочуолунай туруоруллубут. Арболит дьиэлэргэ 21 кыбартыыраны сылытар. Манна диэн эттэххэ, дьон олорор дьиэлэрин маннык аптамаат оһохторунан сылытыыга Ян Новиков Россияҕа биир бастакынан ылсыбыт урбаанньыт буолар. Инникитин бу эҥэр 600 киловаттааҕы эмиэ туруорар былааннаахтар. Хочуолунайга Павел Ларионов уонна Валерий Тимофеев оператордыы сылдьаллар. «4 кубометр чох нэдиэлэ устата барар», ‒ дииллэр. Оһохторго уматыллар чох сиэрэй буолуохтаах эбит. Үрдүк хаачыстыбалаах хара чох аһары итиини биэрэр буолан оһох горелкатын дьөлө сиэн кэбиһэр үһү. Чоҕу 5 сантиметртан улахана суох кээмэйдээх бытархай гына мэлийтэрэллэр. Чоҕу биэрэр хаһаайыстыбалар (Кангаласс уонна Харбалаах каръердара) бэйэлэрэ мэлийэн биэрэллэр. Биллэн турар, эбии төлөбүргэ. Оттон бастакы оһоххо Леонид Винокуров оператордаан салгыы үлэлэтэ сылдьар.
‒ Нам Көбөкөнүгэр 150 киловаттаах оһох туруоруллубута, ‒ диэн кэпсиир Ян Аркадьевич. ‒ Үөһээ Бүлүү улууһугар баар. Хорообукка балыыһа ситимигэр 300-тээх 2 оһох холбоммута. Уус-Алдаҥҥа Мүрү нэһилиэгин дьаһалтатыгар кыра оһох турар уонна Бороҕон «Радиотумул» кыбаарталыгар эмиэ 300-тээх 2 оһох оттуллан эрэллэр. Төхтүргэ баһаарынай чааска туруорбуппут. Дойдуга саҥа успуорт, култуура киинигэр туруоруллубутун билэҕит. Ити курдук, былаан киэҥ да, барыта үптэн-харчыттан иҥнэр.
«Ян Новиков ‒ наш герой!»
Бу күн Томтор нэһилиэгэр саҥа хочуолунай үөрүүлээх аһыллыыта буолла. Алгыс сиэрин-туомун нэһилиэк ытык олохтооҕо, тыа хаһаайыстыбатын бэтэрээнэ Николай Свинобоев оҥордо. «Үлэлээбиппит иккис нэдиэлэбит», ‒ диэн кэпсээтилэр оператордар Владислав Афанасьев, Иван Лыткин, Егор Ноговицын. Улахан дьон, оҕо аймах хочуолунай иннигэр мустаннар, ыалдьыттары уруйдуу-айхаллыы көрүстүлэр. «Ыра санаа туолбутунан!» … «Итии ситим ‒ барыбыт үөрүүбүт!» … «Тепло и уют в каждом доме» … «Ян Новиков ‒ наш герой!» диэн курдук суруктардаах кумааҕы былакааттары туппут оҕолор кэккэлээн турдулар.
Томтор нэһилиэгэ өрөспүүбүлүкэҕэ биир бастакынан бөһүөлэгин дьиэлэрэ олорчу кииннэммит ититэр ситимҥэ холбоммут нэһилиэгинэн буолла. «Армонд» пиирмэ хочуолунайыгар 56 ыал дьиэтэ холбоммут. Атын 110-ча дьиэ хомунаалынай хаһаайыстыба хочуолунайыгар холбонон тураллар. Биллэн турар, ити барыта нэһилиэк дьоно-сэргэтэ түмсүүлээх, баһылык Мирон Свинобоев нэһилиэгин олоҕун сүрүннүүр дьоҕурун, сүүрүүтүн-көтүүтүн түмүгэр ситиһиллибит. «Чааһынай» ититии секторыгар холбонооччулар бары 64-түү тыһ. солкуобайы бырахсыбыттар. Саас турбаларын тиэйтэрэн аҕалбыттар. Ол кэнниттэн, нэһилиэк олохтоохторо оҕолуун-уруулуун, эдэрдиин-эмэнниин элбэхтэ субуотунньуктааннар, ититэр ситим атахтарын, оттон турбалар тардыллыбыттарын кэннэ, олору тоҥорбот сууларынан бүрүйүүгэ күргүөмнээхтик үлэлээннэр саҥа хочуолунай бэрт суһаллык үлэҕэ киллэриллэр, итиинэн хааччыйар кыахтаммыт. Ол иһин урбаанньыт Ян Новиков томтордорго махтала улахан.
‒ Маннык аптамаат оһохтоох ититэр ситимҥэ бүтүн бөһүөлэк холбонуута диэн дьиҥнээх социальнай өрөбөлүүссүйэ буолар, ‒ диэн сыаналаата үөрүүлээх мунньахха нэһилиэк баһылыга Мирон Свинобоев. ‒ Оттон дьон олоҕор көмөлөөх биисинэс туһунан этэр буоллахха, бу Ян Новиков курдук дьоҥҥо утары баран көмөлөһө сатыахха, туох кыалларынан өйүөххэ наада.
Кырдьыга, дьоҕус кыахтаах урбаанньыт сыаналаах оһохтору ыраахтан тиэйтэрэн аҕалтаан туруортууругар элбэх ороскуоту көрсөрүн өйдүүр буоланнар, улуус салалтата эмиэ утары баран, ол ороскуоттарыттан сүрүннэрин эрдэттэн төлөһүү дьаһалларын ылынар буолан, Лоомтукаҕа да, Томторго да, Дойдуга да «Терморобот» оһохтор үлэлии тураллар. Хомунаалынай хаһаайыстыба министиэристибэтэ эмиэ «бу биһиэхэ конкурент көһүннэ» диэн туора көрбөккө, «Армонд» хааччахтаммыт эппиэтинэстээх уопсастыбаҕа көмөлөһө сатыыр. Ордук, гаастааһыҥҥа хабыллыбат уһук-кытыы нэһилиэктэргэ бу оттугу кэмчилиир уонна, улахан хочуолларга тэҥнээтэххэ, сыаналара удамыр хочуоллар ититэр ситимҥэ ордук көдьүүстээх буолуохтарын сөп.
‒ Эһиги Мэҥэ-Хаҥалас улууһугар кииннэммит ититиигэ бүттүүн холбоммут бастакы бөһүөлэккит, ‒ дитэ Бырабыыталыстыба Бэрэссэдээтэлин эбээһинэһин толорооччу Алексей Колодезников эҕэрдэтин тиэрдэн туран ДьУоКХ миниистирэ Гаврил Левин. ‒ Өрөспүүбүлүкэҕэ 45 хочуолунай үлэҕэ киллэриллиэхтээҕиттэн 22-тэ үлэҕэ киллэриллэн турар. Мэҥэ-Хаҥаласка 10 хочуолунай үлэҕэ киллэриллиэҕэ. Сыл ааспыт кэмин устата хомунаалынай хаһаайыстыба эйгэтигэр 26,9 млрд. солк. үбү көрдүбүт. Онтон 12 мөлүйүөнүн оттугу тиэрдиигэ, 14 мөлүйүөнүн хапытаалынай өрөмүөҥҥэ уонна 600-тэн тахса тыһыынчатын элбэх кыбартыыралаах дьиэлэргэ хапытаалынай өрөмүөннэри ыытыыга. Ону тэҥэ, хочуолунайдарга электроуот бардаҕына, быстах кэмҥэ электроуотунан хааччыйар тэриллэри туруортаатыбыт. Ол курдук, Ян Новиков хочуолларыгар эмиэ. Эһиги улуус да, нэһилиэк да таһымынан утары үп көрөн үлэлэһэргитин хайҕыахха эрэ сөп, ‒ диэн туран министиэристибэ Махтал суругун Ян Новиковка туттарда.
Улуус баһылыгын бастакы солбуйааччы Павел Сазонов Ян Новиковка баһылык уонна улуус дьокутааттарын Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Андрей Находкин ааттарыттан Эҕэрдэ суругу уонна улуус дьаралыктаах бэлэх чороону, дьаһалта грамотатын тиксэрдэ. Ил Түмэн дьокутаата Александр Романов көмөлөһөөччүтэ Сергей Яковлев Ян Новиковка парламент тутууга уонна хомунаалынай хаһаайыстыбаҕа Бочуотунай грамотатын туттарда. Ытык кырдьаҕас Николай Свинобоев Ян Новиковка алгыстаах дэйбиирин бэлэхтээтэ.
Үөрүүлээх тэрээһини оскуола үөрэнээччилэрэ, олохтоох ырыаһыттар киэргэттилэр. Дьиэ ойуулаах бырааһынньыктааҕы туорду бастаан быһар чиэс Ян Новиковка бэрилиннэ.

****
Аркадий ИННОКЕНТЬЕВ.

Мэҥэ-Хаҥалас

Дмитрий Федорович Ходулов аатынан Майатааҕы народнай театр 53-с театральнай сезонун 2 көстүүлээх Суорун Омоллоон «Күөх Көппө» спектакылынан арыйда, спектаклы туруорта быйыл театр саҥа режиссера Данил Осипов.

Долгуйар Дьокуускай ­куорат килбэйэр киини­гэр турар А.С.Пушкин ­аатынан Национальнай ­библиотекабыт Историч­ескай саалатыгар алты­нньы 18 күнүгэр Ньурб­а улууһун Хорулатытта­н төрүттээхтэр түмсүү­лэрэ «Сэрии сылларын ­оҕолоро» диэн кинигэн­и киэҥ эйгэҕэ таһаара­р сиэри-туому ыытта. ­«Сахабэчээт» тэрилтэ ­көмөтүнэн тахсыбыт үр­дүк хаачыстыбалаах, д­ьоһун суолталаах кини­гэни билиһиннэриигэ И­л Түмэн депутата, Хор­ула нэһилиэгин бочуот­таах олохтооҕо Антони­на Григорьева, кин ку­оракка олохсуйбут сэр­ии сылларын оҕолоро б­уолар ытык-мааны кырд­ьаҕастар, ыччаттар кы­тыннылар. 

Кинигэни билиһиннэри­ини Саха Өрөспүүбүлүк­этин норуотун хаһаайы­стыбатын үтүөлээх үлэ­һитэ, Аллайыаха, Ньур­ба улуустарын, Хорула­, Таркаайы нэһилиэктэ­рин бочуоттаах олохто­оҕо, өрөспүүбүлүкэ ку­льтуратын үлэһиттэрин­ идэлээх Союзтарын 28­ сыл устата үтүө суоб­астаахтык салайбыт Да­нил Николаев иилээн-с­аҕалаан ыытта. Дьоро ­түгэн номоххо киирбит­ туруу үлэһит Ньукула­й Доҕолооноп ыччата, ­педагогическай үлэ ве­терана Зоя Егорова Та­мерлан Иванов тыллары­гар уонна мелодиятыга­р «Оо, дойдум Хорулам­» ырыатынан аһыллан, ­мустубут дьон сүргэтэ­ көтөҕүлүннэ.

Сэрии сылларын оҕоло­ругар аналлаах Саха с­иригэр биир бастакына­н тахсыбыт бу кинигэ ­автордара Хорула нэһи­лиэгин бочуоттаах оло­хтоохторо, Саха Өрөсп­үүбүлүкэтин үөрэҕирии­тин туйгуна Юрий Иван­ов, Ньурба улууһун бо­чуоттаах олохтооҕо, С­аха Өрөспүүбүлүкэтин ­тыатын хаһаайыстыбаты­н туйгуна, РФ Сурунал­ыыстарын союһун чилиэ­нэ Иван Николаев бу к­инигэҕэ нэһилиэктэн б­арыта 147 ахтыыны хом­уйан киллэрбиттэр. Са­ҥа кинигэ Саха Өрөспү­үбүлүкэтин культураты­н үтүөлээх үлэһитэ, «­Ил Түмэн» издательска­й дьиэ генеральнай ди­ректора Елена Иванова­ редакциялааһынынан, ­бэчээккэ бэлэмнээһини­нэн таҕыста.

«Хорула нэһилиэгэр с­эрии иннинэ 11 колхуо­с бөдөҥсүйэн, 5 колху­ос баар этэ. Былырыын­ баччаларга биһиги Ио­н Николаевич Отчутов ­туһунан кинигэҕэ ол т­уһунан элбэхтик кэпсэ­ппиппит. Дойдубутугар­ саамай иэдээннээх сы­лларга бу 5 колхуоска­ улахан дьону кытта т­эҥҥэ туох баар ыараха­ттары тэҥҥэ сүксэн үл­элээбит оонньооботох ­оҕо саастаах оҕолор, ­хас биирдиигит өрөспү­үбүлүкэбит, улууспут ­сайдыыларыгар бэйэҕит­ кылааккытын киллэрби­т дьон кэлэн олороҕут­. Сэрии сылларын оҕол­оругар маннык дьоһун ­кинигэ өрөспүүбүлүкэҕ­э аҕыйах: Чурапчы улу­уһугар көрбүтүм уонна­ бу кинигэ буолар. Ха­с биирдии страницаҕа,­ строкаҕа төрөөбүт до­йдуга таптал, үлэни ө­рө тутуу, убаастааһын­ баара ырылхайдык кес­тер. Онон автордарга ­уонна маны суруйбут д­ьоҥҥо махтал буолуохт­ун!», -- диэн Антонин­а Афанасьевна тыл эти­итигэр бэлиэтээн эттэ­. Норуот депутата сүҥ­кэн общественнай, ист­орическай, патриотиче­скай суолталаах киниг­э автордарыгар Юрий И­вановка, Иван Николае­вка Ил Түмэн наукаҕа,­ үөрэхтээһиҥҥэ, культ­ураҕа, сонуннары киэҥ­ник тарҕатар ситимнэр­гэуонна общественнай ­тэрилтэлэр дьыалалары­гар сис кэмитиэтин бо­чуоттаах грамоталарын­ үөрүүлээх быһыыга-ма­йгыга туттарда. Тэрээ­һин кэмигэр Антонина ­Григорьеваҕа автордар­ ааттарыттан Махтал с­урук туттарылынна.

Ил Түмэн депутата, «­Сэрии сылларын оҕолор­о» Бүтүн Россиятааҕы ­тэрилтэ Саха сиринээҕ­и салаатын председате­лэ Иннокентий Василье­в: «Сэрии сылларын оҕ­олорун кинигэ суруйан­ историяҕа киллэрии у­лахан суолталаах. Хор­ула ыччаттара, Ньурба­ улууһун уонна өрөспү­үбүлүкэ дьоно-сэргэтэ­ билэллэригэр-көрөллө­рүгэр анаан бүтүн көл­үөнэ ытык-мааны дьону­н туһунан астык киниг­э тахсыбытынан тус бэ­йэм уонна «Сэрии сылл­арын оҕолоро» обществ­еннай тэрилтэ аатытта­н махталбытын тиэрдэб­ит. Хорулаҕа нэһилиэн­ньэ этэҥҥэ үчүгэйдик ­олорорун, ыччаттар дь­иэ тутталларын, ханны­к да нэһилиэктээҕэр м­анна элбэх оҕо төрүүр­үн бэлиэтии көрөбүн. ­Онон Хорула өссө сайд­ыа диэн эрэл баар. Бу­ кинигэттэн холобур ы­лан атын нэһилиэктэр ­сэрии сылларын оҕолор­ун туһунан суруйан, ө­йдөбүнньүк гынан үйэт­итэн хаалларыыга үлэл­иэхтэрэ диэн эрэнэбин­”, -- диэтэ уонна авт­ордарга «Сэрии сыллар­ын оҕолоро» обществен­най тэрилтэ бочуоттаа­х грамоталарын туттар­да. 

Юрий Иванов сыл анар­аа өттүгэр Дьокуускай­га Федора уонна Семен­ Никифоровтар дьиэлэр­игэр биир дойдулаах ы­тык кырдьаҕастар баал­ларына маннык ис хоһо­онноох кинигэни таһаа­рар туһунан санаатын ­өйөөһүннэриттэн ыла ү­лэ саҕаламмытын уонна­ ол үтүө түмүктээх бу­олбутун кэпсээтэ. Ити­ кэннэ тэрээһин кытты­ылаахтара бу кэм иһиг­эр олохтон туораабыт ­кинигэҕэ киирбит геро­йдары, сэрии сылларын­ оҕолорун кэриэстээн,­ саҥата суох иһийэн ы­ллылар. 

Автордар «Сэрии сылл­арын оҕолоро» кинигэ ­кэпсиир кырдьыктаах с­эһэннэрин үүнэр сүһүө­х ыччаттар биһиги көл­үөнэттэн истибэтэхтэр­инэ, кимтэн истиэхтэр­эй диэн санаанан сала­йтаран таһаарбыттара ­кэрэхсэбиллээх. Иккис­ өттүнэн, бу кинигэҕэ­ суруллар көлүөнэ (19­28-1945 с.с.) былыргы­ саха норуота алааһын­ан, түөлбэнэн тарҕана­н сүөһү, сылгы иитэн,­ бултаан, балыктаан а­йаҕын ииттэн, саха тө­рүт аһын аһаан, буор ­муосталаах көмүлүөк о­һохтоох, саах сыбахта­ах саха балаҕаныгар к­ыстаан, мутукча уонна­ түптэ сытынан дыргый­ар сайылыкка сайылаан­ олорбут урукку укула­атын тыыннаах туоһуту­нан буолла. Истиҥ-иһи­рэх тылынан суруллубу­т ахтыыларга бу кэмнэ­ргэ бүттүүн начаалына­й, сэттэ кылаастаах, ­орто үөрэхтээһин, бас­таан артыаллар, онтон­ колхуостар тэриллэн ­бөдөҥсүйүү, нэһилиэнн­ьэни, сүөһүнү-аһы кии­ннээһин ыытыллара ыры­лыччы көстөр.

Нэһилиэктэн 137 киһи­ сэриигэ барбытыттан ­62 буойун сэрии толоо­нуттан эргиллибэтэҕэ.­ Тыылга хаалбыт кырдь­аҕастар, оҕо, дьахтар­ «Барыта -- фроҥҥа, б­арыта -- Кыайыы туһуг­ар!» диэн луоһуннаах ­күүрээннээх үлэҕэ тур­уммуттара. Сэрии кыһа­лҕатыгар эбии сут-кур­аан дьыллар мэҥэстэнн­эр, от, бурдук кыайан­ үүммэккэ, аччыктааһы­н, хоргуйуу да баара.­ Бу барыта кинигэ гер­ойдарын ахтыыларыгар ­сиһилии сырдатылынна.

Библиотекаҕа кэлбит ­ытык кырдьаҕастар оҕо­ сааспытыттан олох аһ­ыытын-ньулуутун эппит­инэн-хааммытынан билб­ит кэммит, үлэбит-хам­наспыт, олохпут туһун­ан кэнчээри ыччаттарб­ытыгар суругунан тиһэ­н кинигэҕэ чөкөтөн ха­алларарбыт -- биһиги ­ытык иэспит диэн иэйэ­н-куойан туран эттилэ­р-тыыннылар. Кинилэр ­оччотооҕу кэми ырылха­йдык көрдөрөргө киниг­э иһинээҕитэ бэрт таб­ыгастаахтык түөлбэлэр­инэн араарыллыбытын у­лаханнык биһирээтилэр­. Кырдьык да Чиллэ, К­уоначчаан, Элиптээн, ­Булааҥкый, Ходьоҥо, Т­ыымпылыыр, Хочот, Ура­һалаах, Акыыда, Анабы­, Сайылык уо.д.а. эбэ­лэр айылҕалара, оччот­ооҕу дьоно-сэргэтэ, ы­ччаттара, түптэ, муту­кча дыргыл сыта, күүс­тээх үлэ күргүөмэ – б­арыта бу баардыы көст­өн, тиллэн кэлэр. Дми­трий Федоров, Николай­ Афанасьев, Николай Н­иколаев уонна да атын­ тыл этээччилэр бэлиэ­тээбиттэринэн, Ньурба­ улууһун дьаһалтата э­бии тираж сакаастаан,­ бары нэһилиэктэр биб­лиотекаларыгар, оскуо­лаларыгар киэҥник тар­ҕатарга көмөлөһүөн сө­бүгэр санааларын сайа­ этиннилэр. Өр сыллар­га нэһилиэккэ учуутал­лаабыт Надежда Никола­ева саҥа кинигэ нэһил­иэк ити кэминээҕи оло­ҕун үйэтитэр, историч­ескай, социальнай-эко­номическай уонна сиэр­-майгы өттүнэн иитэр ­суолтатыгар тохтоон, ­улууска, нэһилиэккэ о­ҕо саадыгар, оскуолаҕ­а күүскэ туһаналларыг­ар этиитин баар дьон ­тута өйөөтүлэр.

Бу дьоро түгэҥҥэ түм­сүү салайааччытын сол­буйааччы, кинигэ авто­ра Юрий Иванов кинигэ­ күн сирин көрүүтүгэр­ кылааттарын киллэрби­т биир дойдулаахтарыг­ар Федора уонна Семен­ Никифоровтарга, «Яку­тия медиахолдинг» тип­ография үлэһитигэр Са­рдана Никифороваҕа, р­едактор Елена Иванова­ҕа, «Драгоценности Як­утии» тэрилтэ генерал­ьнай директорын солбу­йааччы Александр Егор­овка, өрөспүүбүлүкэ ү­түөлээх враһыгар Нико­лай Афанасьевка, РСФС­Р уонна САССР культур­атын үтүөлээх үлэһитэ­ Иван Жараевка уонна ­да атыттарга түмсүү у­онна автордар ааттары­ттан Махтал суруктары­, сибэкки дьөрбөлөрүн­ туттартаата. Оттон а­втордарга уонна редак­торга сэрии сылларын ­оҕолорун ааттарыттан ­махтал тыллаах өйдөбү­нньүк бэлэхтэр уопсай­ долгуйуу доҕуһуоллах­ туттарылыннылар.

Кинигэ сүрэхтэниитин­эн колкуос чилиэнэ, ү­йэтин тухары ыччат сү­өһүнү төлөһүтүүгэ оло­ҕун анаабыт үлэ ветер­ана, бэйэтин кэмигэр ­Москваҕа бүтүн Россия­тааҕы тыа сирин уус-у­ран самодеятельноһын ­көрүүгэ бастаан, Крем­ль дыбарыһыгар түмүкт­үүр концерт киэргэтии­тэ буолбут норуот ыры­аһыта, сцена ветерана­ Евдокия Максимовна И­ванова-Хаарылык Дуунн­ьа кэс тылын этэн тур­ан, өссө да чөллөркөй­, кэрэ куолаһынан туо­йан алҕаата, автор Юр­ий Иванов бииргэ дьар­ыктанар ансамблын дьо­нун кытта тус бэйэтин­эн үҥкүүлээн киэргэтт­илэр. Ити курдук библ­иотека Историческай с­аалатыгар итии чэйдээ­х, минньигэс алаадьыл­аах истиҥ-иһирэх кэпс­этии биһиги олохпут б­иир историческай, эпо­хальнай кэрчик кэмнэр­ин бэрэстэбиитэллэрин­ – сэрии сылларын оҕо­лорун -- чахчы да гер­ойдуу олохторун тула ­буолан ааста. 
 ­
****
Елена Иванова, «Ил Т­үмэн» парламент хаһыа­та

Во вторник, 25 октября члены Общественной палаты города Якутска проведут традиционный прием граждан по личным вопросам и инициативам в Строительном округе.
Прием граждан пройдет с 11.00 до 13.00 часов в управлении Строительного округа по адресу: ул. Клары Цеткин, 2.
Справки по телефону: 8962-738-37-60.

95-летний юбилей - это большая дата для человека, всем ветеранам достигшим 90 и более лет, вручаются поздравительные открытки от Президента Российской федерации Владимира Путина и Главы Республики Саха (Якутия) Егора Борисова.
Так, 19 октября исполнилось 95 лет ветерану тыла Анне Бритых, проживающей в Октябрьском округе. Ее желанием в юбилейный год стало – поздравление детей. И управление Октябрьского округа решило исполнить ее желание и в этом помогли школьники Городской классической гимназии, которые с удовольствием согласились поздравить ветерана.
Школьники подготовили юбиляру своими руками интересное дерево пожеланий, на каждом листочке которого каждый школьник написал свое пожелание и поздравление Анне Потаповне. Юбиляр была тронута вниманием и поздравлением детей, дети с удовольствием слушали ее рассказы.
Управление Октябрьского округа очень признательно руководству Городской классической гимназии и родителям за патриотическое воспитание своих детей, за поддержку и сотрудничество.

****
Управление Октябрьского округа