Зинаида АНТИПИНА тоҕо, туохтан абарбытын эмиэ суруйан турабыт, хатылыы барбаппыт. Арай, элбэх оҕолоох тыа дьахтара оҕолору күүһүлээн хаайыыга киирэн баран эрдэ-сылла босхоломмут урдус туһунан туох хайҕабыллаах этиини этиэх этэй дии саныыбыт. Ама илэ өйдөөх киһи, ийэ, аҕа омугуттан тутулуга суох оннук баҕадьыларга таала кырыыламмакка, хаана хараарбакка?!

Сахалар тыйыс чыҥ кыһаан дойдуну бур-бур буруо таһааран сылаас тыынныахтарыттан ыла хаһан да икки атахтааҕы омугунан көрөн араарбыт аньыылара суоҕа. Элбэх учуонайдар, чинчийээччилэр, айанньыттар сахалар ыалдьытымсахтарын, аһыныгас санаалаахтарын, аччыктаабыты аһатар, тоҥмуту ириэрэр аламаҕай майгылаахтарын өрүү сөҕөн бэлиэтииллэрэ.

Итинник - киһиэхэ киһилии сыһыан, бастатан туран, сахалар төрүт өйдөбүллэриттэн, итэҕэллэриттэн тахсара. Норуот уус-уран тылынан айымньыларыгар киһи омугунан араарыллан буолбакка наар – иннинэн сирэйдээх, инчэҕэй эттээх, ириҥэ мэйиилээх ИККИ АТАХТААХ эрэ диэн быһаарыллан ойууланара. Киҥкиниир киэҥ халлаан, Улуу Куйаар уонна Сир Ийэ икки ардыгар – ИККИ АТАХТААХ (нуучча, саха, дьэбириэй диэн буолбакка)  эрэ баара. Онтон ордук хос быһаарыы, атааннаһыы суох. Ол иһин сахалар киһини КИҺИ быһыытынан сыаналыыллара, сыаналыыллар даҕаны.

“Омугумсуйуу”, “омугунан арааран абааһы көрүү” диэн иэҕэн буруйдуу сатааһынтан ол иһин улаханнык өһүргэнэбит. Итинник халы-мааргы ыар буруйдааһынтан норуот сүмэтэ-сүөгэйэ барыта кыргыллыбыта, көмүрүөтэ күдэҥҥэ көппүтэ. Ону өйдүүбүт, ол сырҕан баас буолан норуот генетическэй өйүгэр сүппэттии, этин-хаанын сааһыгар бүгүлэх буолан бүгэ, бигэ иҥэн сылдьар. Бастыҥнары барыларын бастарын быһа сотуу – хаалбыты үүрбэ сүөһүгэ кубулутуу ньымата.

Аан дойдуга норуоттар улуу көһүүлэрэ бара турар. Ону соруйан күөртүүр сэриилэр, суттар, сүтүүлэр, өлүүлэр биирдиилээн дьон харамаанын хаҥаталлар. Иҥсэ-обот мэнэгэйэ Илбис кыыһын иирдэр, Обот Уолун уһугуннарар.

Саха сирэ Россия судаарыстыбатын субъегын быһыытынан аана аһаҕас. Дойдубут сокуонун тутуһар, ытыктыыр, олохтоох хаһаайыттар сиэрдэрин-туомнарын, олохторун укулаатын уйгуурдубат дьону атыҥырыыр санаабыт суох. Бэйэбит да олохпут уустук, бэйэбит да урдустарбыт элбэхтэр өссө тастан кэлэн ол кэккэни хаҥаталларыгар хайдах боростуой дьон кыйаханыа суохтаахпытый?!  Ити сахаларга эрэ сыһыана суох. Ким баҕарар кини дьиэтигэр кэлбит ыалдьыттан киһилии сыһыаны эрэйэр. Үлэлээ, үөрэн, олоххун оҥоһун ол гынан баран сокуоммутун кэһимэ, бэйэ бодоҕун тардына сырыт. Бүттэ. Онтон ордугу ким да ирдээбэт.

Зинаида АНТИПИНА-Санаайа Талбан киргизтэр общиналарын салайааччытын аатыгар  суругар эмиэ инньэ диэн этэр. Эсен САЙДЫКУЛОВ республикаҕа биллэр киһи. Опера уонна балет театрыгар киһилии үлэлээн-хамсаан барбытыгар сахалар махтанан дьиэлээн-уоттаан, манньалаан, “Саха Республикатын үтүөлээх артыыһа” ааты кытары иҥэрбиппит. Бу киһи 20-ттэн тахса сылы быһа, манна кэлбит киргизтэр общиналарын тэрийэн, салайан олорбута.

Санаайа Талбан суругун бэчээттээн баран “Аартык.ру” САЙДЫКУЛОВТЫЫН төлөппүөнүнэн кэпсэтэ сырытта:

-          Эсен Какалиевич, дорообо.

-          Дорообо.

-          Зинаида АНТИПИНА суругун аахтыҥ дуо?

-          Наһаа дьикти (странная) да дьахтар! Мин итиннэ туох сыһыаннаах буолан миэхэ суруйда?! Туох баар Саха сиригэр кэлбит киргизтэр араас буоллахтарын аайы мин тоҕо эппиэттиэхтээхпиний?!

-          Община салайааччыта буолбатаххын дуо?

-          Икки сыл буолла председателлээн бүппүтүм.

-          Община сабыдыала суох киргизтэр Саха сиригэр кэлэллэр дуо?

-          Оннук буолумуна! Мин барыларын аҕалтаабытым дуо?!

-          Билигин ким общинаны салайарый?

-          Ээ, биир киһини бэйэм оннугар хаалларбытым да... хайдах эрэ киһи...

-          Кимий?

-          Байгутуев...

(Байгутуев Данияр Аскерович - ред. быһаарыыта).

-          Тоҕо “хайдах эрэ” (неадекват) диигин?

-          Бэчээккэ эппэппин... Сотору уларытыахпыт, атын киһини туруоруохпут.

-          Санаайа Талбан эйигин Тааттаҕа ыҥырбыт диэбиттэрэ. Тиийэҕин дуо?

-          Тоҕо эмиэ?

-          Саха сирин историятын, култууратын билиһиннэриэм, көрдөрүөм, кэпсиэм диэбит дииллэрэ.

-          Мин ойоҕум – саха. Саха култууратын уруккуттан билэбин. Бу “Ассамблея народов” сотору Бүлүүгэ баран эрэр. Онно киргизтэр ааттарыттан бэрэстэбиитэл буолан бараары сылдьабын.

-          Оттон ити "Центр по противодействию экстремизма" уоргаҥҥа киргиз киһитэ үлэлиир диэбит дии?

-          Билэбин ол киһини. Үчүгэй, сокуону тутуһар, сокуон иһинэн үлэлиир киһи. АНТИПИНАНЫ доппуруостаабыт диэн истибитим.

 

***

Итинник хабааннаах кэпсэтии таҕыста.

Саха сиригэр Киргизияттэн 25 тыһыынча киһи баар дииллэр. Онтон сорохторо Россия гражданнара докумуоннаахтар. Миграционнай сулууспа хам-хаадьаа сыл түмүгүнэн иһитиннэрии таһаарар. Онно миграннартан саамай элбэх буруйу Киргизия гражданнара оҥороллор, ол бырыһыана уонна ахсаана сыллата үрдээн иһэр диэн бэлиэтииллэр. 

Ханнык баҕарар омук ылбычча күргүөмүнэн билбэт сиригэр көһөн кэлбэт. Син биир онно баар общиналарын информациятынан, община көмөтүнэн кэлэн олоҕун-дьаһаҕын тэринэр буолуохтаах.  Общиналар биир дойдулаахтарын иннигэр булгуччу эппиэтинэһи сүгүөхтээхтэр. Ким-ханнык майгылаах, дьарыктаах кэлэрин биһигиннээҕэр кинилэр ордук билэллэр. Бэйэ дьонун дьарыйыытын ордук ылыналлара өйдөнөр. Онон общественность, былаас, быраабы араҥаччылыыр уорганнар өттүлэриттэн община салайааччыларын иннигэр улахан ирдэбил туруохтаах.  Биһиги дойдуга криминализация онто да суох элбэх, онно эбилик буолар миграннар дьарылыннахтарына сатанар. Бастатан туран, бэйэлэрин общиналарын иһигэр бэрээдэктэниэхтээхтэр. “Билбэппин, мин дьыалам буолбатах” диэн куйбарытыы, эппиэтинэстэн куотуу ылыныллыбат.

***

Aartyk.Ru