Ыам ыйын 31 күнүгэр Дм.Ходулов аатынан норуот айымньытын киинигэр өрөспүүбүлүкэтээҕи «Сир» уопсастыбаннай түмсүү бэрэстэбиитэллэрэ кэлэн Майа сэлиэнньэтигэр баар уопсастыбаннай түмсүүлэрин чилиэннэрин кытта көрсүстүлэр.
Өрөспүүбүлүкэ түмсүүтэ улууспут сиригэр-уотугар газохимическэй собуоту туттарыыны утары элбэх хамсааһыннары, көдьүүстээх дьайыылары оҥорбуттарынан биллэр. Көрсүһүүнү улуустааҕы уопсастыбаннай Сэбиэт бэрэссэдээтэлэ Рудольф Михайлов салайан ыытта.
Ыалдьыттар кэлбит сыалларынан дойду таһымыгар 1 гектар сири үллэриинэн Уһук Илин сиригэр-уотугар Россия гражданнарын ахсаанын элбэтиини, туһаныллыбакка сытар сирдэргэ дьону олохсутууну көҕүлүүр сокуоҥҥа сири Төрүт олохтоохторго биэрии итиэннэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин төрүт сокуонугар олоҕуран сокуон олоххо киллэриллэригэр мораторийы, ол эбэтэр аҕыйах сылга сокуону «мууһурдууга» үлэни ыытар туһунан кэпсэтии ыыталларын билиһиннэрдилэр. Биллэрин курдук, бэс ыйын 1 күнүттэн Нерюнгри оройуонун сирин үллэриигэ бырайыак быһыытынан сокуон бастакы хардыытын оҥордо.
Сокуон биир сүрүн төрүөтүнэн аттынааҕы сайдыылаах, миллиардынан ахсааннаах Кытай, Индия, Япония, Соҕуруу Корея уо.д.а. омуктар бэйэлэрин сирдэригэр баппаккалар, инникитин аҕыйах нэһилиэнньэлээх Уһук Илин сирин-уотун ымсыыра көрүүлэрин хайдах эмэ гынан тохтотуу буолар.
Василий Данилов салайааччылаах өрөспүүбүлүкэтээҕи «Сир» түмсүү бэрэстэбиитэллэрэ, оройуон, Майа сэлиэнньэтин Сэбиэттэрин дьокутааттара, Майа олохтоохторо инникитин бу сокуон туох түмүктэри аҕалыан сөбүн туһунан санааларын үллэһиннилэр.
Оттон күн-бүгүн биһиги улууспут дьаһалтата Уһук Илиҥҥэ биирдии гектардаах сири-уоту үллэрии туһунан сокуоҥҥа хайдах дьаһанан олорорун туһунан улуустааҕы сири, баайы-дуолу билии агентствотын тутаах үлэһитэ Екатерина Павлова мустубут дьоҥҥо иһитиннэриини оҥордо. Ол курдук, улууспутугар туһаҕа барыан сөптөөх 1 мөлүйүөн 173 гектаар иэннээх сир баар эбит. Муниципальнай тэриллиилэргэ докумуона суохтарыгар көрөн, эрдэтинэ докуомуннатар сорудах бэриллибит итиэннэ биирдиилээн «хаһаайына суох» сирдэри уопсай туһаныыга хааллартарыыны ситиһэргэ диэн Хабаровскай куоракка докумуон дьыалаларын оҥортороллор эбит. Уопсай туһаныллар сирдэр агро-хайысхалаах оскуолаларга сыһыарыллыахтара итиэннэ хас да сири харыстанар сирдэр кэрчиктэригэр киллэттэрбиттэр. Онон мустубут ыалдьыттар: «Мэҥэ-Хаҥаластар сөптөөхтүк дьаһаммыккыт, сир уопсай туһаныыга хаалбыт буоллаҕына, олохтоохтор, биирдиилээн да дьон икки ардыларыгар туох да мөккүөр тахсыа суоҕа, биирдиилээн дьон бас билиитигэр барыллыахтааҕар итинник дьайыылар оҥоһуллубуттара олус бэрт», ‒ диэн үөрэ иһиттилэр. Биллэн турар биһиги улууспут атын оройуоннарга тэҥнээтэххэ, сирин-уотун иэнэ саамай кыра. Ол быһыытынан ити сокуоҥҥа атыттардааҕар арыый эмэ бэлэмнээх буоларбыт санаабытын чэпчэтэр.
«Сир» уопсастыбаннай түмсүү чилиэннэрэ сокуоҥҥа мораторийы киллэртэриигэ бииргэ үлэлэһэргэ, газохимическэй собуоту утары турууласпыт курдук, өрөспүүбүлүкэ атын улуустарын сирин-уотун көмүскүүргэ ыҥырдылар.

****
Виктория БЕЛОЛЮБСКАЯ.
Мэҥэ-Хаҥалас