I Тыыллыма нэһилиэгиттэн тахсыбыт улуу киһи элбэх.

Олортон үксүлэрэ бэйэлэрин үтүө дьыалаларын эбэтэр хорсун быһыыларын иһин сөптөөх сыанабылы ыланнар норуот өйүгэр-санаатыгар хаалбыттара: Гаврил Васильевич НИКИФОРОВ – Манньыаттаах УОЛА, Семен Захарович БОРИСОВ, Роман Гарильевич ВАСИЛЬЕВ, сахалартан бастакы ССРС Геройун аатыгар түһэриллибит, Москва анныгар кыргыһыыга өстөөх 8 тааҥкатын дэлби тэптэрбит хорсун буойун Алексей Афанасьевич ЕФРЕМОВ, сахалартан бастакы академик Владимир Петрович ЛАРИОНОВ уо.д.а.

Ону таһынан Лоомтукаттан тахсыбыттара: Россия үтүөлээх тутааччыта Семен Николаевич НАЗАРОВ, сахалартан бастакы боксаҕа ССРС спордун маастара Артем Павлович НИКИФОРОВ, уһулуччу талааннаах график-худуоһунньук Валериан Романович ВАСИЛЬЕВ, сахалартан бастакы куттал суох буолуутун министерствотын салайааччыта, генерал-майор Афанасий Павлович КИРИЛЛИН, педагогическай наука кандидата, СР үөрэҕириитин туйгуна Галина Семеновна ПОПОВА – САНААЙА, Россия уонна Саха сирин народнай артистката Ая ЯКОВЛЕВА, саха эстрадатыгар ураты суолу-ииһи киллэрбит Аркадий Михайлович АЛЕКСЕЕВ, Ил Түмэн депутата Юрий Петрович БАИШЕВ уонна да элбэх атын чулуу дьоннор.

Онтон мин бүгүн нэһилиэк олоҕор улахан үтүө санааны хаалларбыт, үгүс киһини быыһаабыт Николай Спиридонович ЛАРИОНОВ туһунан туспа үтүө тыллары этиэхпин баҕарабын.

Кини аҕата - Спиридон ЛАРИОНОВ диэн кырдьаҕас, икки кыыстаах уонна алта уоллаах эбит. Оҕонньор алта уола бары сэриигэ ыҥырыллан барбыттар! Үс уол сэрии толоонугар олохторун толук уурбуттар...

Тыыннаах ордубут уолаттарыттан биирдэстэрэ – ЛАРИОНОВ Михаил Спиридонович, сэриини Берлиҥҥэ тиийэн түмүктээбит. Онтон атын уола, биһиги геройбыт, ЛАРИОНОВ Николай Спиридонович Сталинград уоттаах кыргыһыытыгар сэриилэспит, аатырбыт 6-c немецкэй армияны үлтүрүтүүгэ кыттыбыт. Ол сылдьан 1943 сыллаахха ыараханнык бааһыран дойдутугар эргиллэн кэлбит, уонна ол иннинэ колхозка бэрэссэдээтэллээбит буолан тута урукку үлэтигэр иккистээн анаабыттар.

 

* * *

Миэхэ нэһилиэк кыраайы үөрэтэр музейын салайааччыта, үлэ ветерана, ССРС культуратын туйгуна, I Тыыллыма уонна Мэҥэ-Хаҥалас улууһун бочуоттаах гражданина Раиса Захаровна ЕГОРОВА маннык диэн кэпсээбитэ:

- Дьоно этэллэр этэ: «Бу Ньукулаас барахсан биһиги дьолбутугар араанньы буолан кэлэн биһиги тыыннаах ордубуппут» диэн. Ити олох кыһалҕатыттан тахсыбыт тыллар. Николай Спиридонович сэриигэ барарыгар колхоһу ыччаттарга хаалларан барбыт – саастарын ситэ илик, армияҕа ыҥырылла илик ыччаттарга. Онтон кэлэригэр дойдутун дьоно үксүлэрэ суох буолан, олох-дьаһах сатарыйан, айгыраан, дьоно-сэргэтэ дьэҥкэрэн өлөннөр, нэһилиэнньэтэ аҕыйаан көрсүбүттэр. Сүрдээх ыарахан олоххо кэлбит.

Кэлэн иһэн Майаҕа райсовекка сылдьыбыт. Онно кинини колхоз бэрэссэдээтэлинэн анаан ыыппыттар. Кэлэн дьонун-сэргэтин истэр. Уонна туох баар олох ыараханын өйдөөн тута үлэлээн киирэн барар. Оччотооҕу оҕолор кэпсииллэр этэ: «Николай Спиридонович кэлэн биһиги оскуолаҕа үөрэнэ сылдьаммыт кыра эбии аһылык сиир этибит, кыра да буоллар лэппиэскэ сиир этибит. Онон тыыннаах ордубуппут...»

Нэһилиэккэ сүрдээх элбэх киһи дьэҥкэрэн өлбүттэр. Дьэҥкэрэн диэн – ити хоргуйан өлбуттэр диэн тылы тупсарар буоллахтара дии. Ону урут кырдьаҕастар ахсаанныыллар этилэр – сүрдээх элбэх киһи оннук барбытын...”

 

* * *

Раиса Захаровна кэпсииринэн Николай Спиридонович фронтан кэлиэҕиттэн ыла бөһүөлэккэ дьоннор «дьэҥкэрэн» өлүүлэрэ тохтообута. Николай Спиридонович олус үчүгэйдик үлэлээбит, үлэһит дьон туһугар улахан болҕомто ууран үтүө салайааччынан биллибит. Кини саҕана Молотов аатынан холкуос отой кылгас кэм иһигэр оройуоҥҥа биир биллэр хаһаайыстыба буолбут.

Ол гынан баран сэриигэ ылбыт ыар бааһа кэнники биллэрбит – 1963-c сыллаахха үлэлии сылдьан эмискэ өлбүт. Мин санаабар, сэрии бириэмэтигэр Николай Спиридонович баар буолан тыыннаах ордубут Лоомтука дьоно-сэргэтэ киниэхэ анаан, махтанан, кини аатынан уулуссанан муҥурдаммакка, үчүгэй памятник туруоруохтарын сөп эбит.

 

***
Алексей АМБРОСЬЕВ – Сиэн МУНДУ.