Бишкеккэ көтөн тиийээт, Александр Жирков Кыргызстан Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын Ыччат, физическэй култуура уонна спорт дьыалаларыгар Судаарыстыбаннай агентствотын дириэктэрэ Шейшенкул Бакировы уонна Кыргызстан спорт эйгэтигэр салайааччыларын кытары көрүстэ. Шейшенкул Бакиров Саха сирин парламенын спикеригэр Кыргызстаҥҥа физическэй култуура уонна спорт сайдыытын, Олимпиадаҕа дойду сүүмэрдэммит хамаандатын бэлэмнэниитин туһунан билиһиннэрдэ. Рио-де-Жанейро Олимпиадатыгар спорт бары көрүҥэр кыттарыгар Кыргызстан урукку сылларга тэҥнээтэххэ, муҥутуур элбэх - 17 лицензияны ылбыт.

Көрсүһүүгэ сүрүн болҕомто көҥүл тустууга Азия чемпиона, ыарахан ыйааһыҥҥа тустар Айаал Лазарев Бразилияҕа Рио-де-Жанейро куоракка ХХХI сайыҥҥы Олимпийскай оонньууларга 125 кг диэри ыйааһыҥҥа Кыргызстан сүүмэрдэммит хамаандатыттан кыттыытыгар туһаайылынна. Чуолаан биһиги биир дойдулаахпыт Олимпиадаҕа барыан иннинэ бэлэмнэниитин, эрчиллэр усулуобуйатын тэрийии боппуруостарын дьүүллэстилэр. Саха сирин спикерэ Кыргызстан хамаандатыгар Олимпиадаҕа ситиһиилээх кыттарыгар баҕарда.

 Салгыы Саха Өрөспүүбүлүкэтин хамаандатын бу сайын Кыргызстаҥҥа буолуохтаах көс омуктар норуоттар икки ардыларынааҕы оонньууларыгар кыттыыларын кэпсэттилэр. Манна даҕатан эттэххэ, кэлиҥҥи кэмҥэ Кыргызстан Өрөспүүбүлүкэтигэр Россияҕа статуһу ылбыт сахалар төрүт көрүҥмүт  – мас тардыһыыта киэҥник биллэн эрэр. 2015 сыллаахха Иссык-Кульга Чолпон-ата куоракка мас-рестлиҥҥэ аан дойду кубогын I түһүмэҕэ ыытыллыбытыгар 10 дойдуттан 100-кэ спортсмен күрэхтэспитэ. 2016 сыл олунньутугар мас-рестлиҥҥэ Кыргызстан чемпионата буолбута. Ил Түмэн спикерэ Шейшенкул Бакировы кытары Кыргызстан Өрөспүүбүлүкэтигэр мас-рестлиҥҥэ аан дойду II чемпионатын ыытыы былаанын сүбэлэстилэр.

Александр Жирков Кыргызстан Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай суруйааччыта, Кыргызстан Геройа Бексултан Жакиевтыын, Жогорку Кенеш социальнай боппуруостарга, үөрэхтээһиҥҥэ, наукаҕа, култуураҕа, доруобуйа харыстабылыгар кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Садык Шер-Ниязтыын уонна Кыргызстан Кинематографистарын сойууһун бэрэссэдээтэлэ Таалайбек Кулмендеевтыын көрсүһүүгэ уһулуччулаах судаарыстыбаннай уонна политическай деятель, Кыргызстан Өрөспүүбүлүкэтин төрүттэспит М.К.Аммосов төрөөбүтэ 120 сылыгар сөп түбэһиннэрэн, 2017 сылга Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Кыргызстан Өрөспүүбүлүкэтин Култууратын күннэрин тэрийэн ыытыыны, онно бэлэмнэниини дьүүллэстилэр. Кыргыз суруйааччыларын айымньыларын тылбааһын кинигэтин бэчээттээһини кэпсэттилэр. Бырайыак быһыытынан кыргыз 40 ааптарын айымньылара тылбаастаныахтара. Бу сайын Саха сириттэн тылбааска редакциялыыр бөлөх Кыргызстаҥҥа баран үлэлэһиэ.

Маны сэргэ Чингиз Айтматов айымньыларын тылбааһынан “Тэбиэн хараҕа» диэн 1966 сыллааха Саха сиригэр Киргизия суруйааччыларын делегацията кэлиитигэр тахсыбыт хомуурунньугу хаттаан бэчээттээһини кэпсэттилэр. Ити хомуурунньукка кыргыз литературатын классигын «Тэбиэн хараҕа», «Джамиля», «Маҥнайгы учуутал», «Ийэ сир» айымньыларын оччотооҕуга Николай Кондаков, Дмитрий Кириллин, Василий Гольдеров, Петр Афанасьев сахалыы тылбаастаабыттара. Быйыл кинигэ тахсыбыта 50 сылыгар хаттаан бэчээттэниэ. Александр Николаевич  бу этиллибит айымньылары таһынан хомуурунньукка Чингиз Айтматов «Илгэлээх ардах» кэпсээнэ киириэҕин туһунан иһитиннэрдэ.

Александр Жирков Кыргызстан Өрөспүүбүлүкэтин тэрийэр бөлөҕөр Кыргызстан Өрөспүүбүлүкэтин Култууратын күннэрин бырагырааматыгар кыргыз киинэтин фестивалын, Кыргызстан худуоһунньуктарын быыстапкатын уонна кыргыз суруйааччыларын, драматурдарын айымньыларынан испэктээкиллэри көрдөрөллөрүгэр этиилээх таҕыста. Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлэ П.А.Ойуунускай аатынан Саха академическай  театрыгар Чингиз Айтматов «Пегий пес, бегущий краем моря” айымньытынан Андрей Борисов туруорбут испэктээкилэ театр репертуарыгар биир бастыҥ буоларын бэлиэтээтэ. Маны сэргэ 1965 сыллаахха Чингиз Айтматов айымньытынан «Ийэ сир» испэктээкили РСФСР уонна САССР үтүөлээх артыыһа, кылаабынай режиссер Федот Потапов туруорбутун, бу испэктээкили 2004 сыллаахха кылаабынай режиссер Василий Фомин сөргүппүтүн аҕынна.

Таалайбек Кулмендеев этэринэн, кэлиҥҥи сылларга кыргыз кинематографиятыгар өрө көтөҕүллүү бэлиэтэнэр. Бу билиҥҥи кэми «кыргыз дьиктитэ» диэн  ХХ үйэ 70-с сс. буолбут ураты көстүүнү кытта тэҥнииллэр. Оччолорго “Трудная переправа»,  “Небо нашего детства”, “Засада”, “Выстрел на перевале Караш”, Чингиз Айтматов  айымньыларынан “Первый учитель”, “Материнское поле”, “Красное яблоко”, “Белый пароход” уус-уран киинэлэри Сэбиэскэй Сойуус олохтоохторо бүттүүн сэргээн көрбүттэрэ. Билиҥҥи кыргыз режиссердэрэ Садык Шер-Нияз, Актан Абдыкалыков уо.д.а. киинэлэрэ норуоттар икки ардыларынааҕы фестивалларга кытталлар, онон Саха сирин көрөөччүлэрин интэриэһин тардыахтара.

Кыргызстаҥҥа сырыытыгар Ил Түмэн спикерэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Олоҥхо иккис Уон сылын бэлэмнээн уонна тэрийэн ыытар Национальнай кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков «Роза Отумбаева көҕүлээһинэ” норуоттар икки ардыларынааҕы уопастыбаннай фонда президенэ, Кыргызстан урукку Президенэ, политик уонна дипломат Роза  Отумбаевалыын көрүстэ. Көрсүһүүгэ Садык Шер-Нияз уонна Таалайбек Кулмендеев кытыннылар. Роза Исаковна уруулуу түүр икки омуга чугасаһыыларыгар, доҕордуу сыһыаннарыгар, национальнай култуураларын харыстааһыҥҥа, сайыннарыыга ыытар үгүс өрүттээх үлэтин иһин Александр Жирковка махтанна. Онуоха Александр Николаевич Роза Отунбаева 1991 сыл олунньутугар ЮНЕСКО дьыалаларыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай кэмитиэтэ Россия регионнарыттан биир бастакынан тэриллиитигэр улахан тус кылаатын, ону сэргэ 2005 сыл сэтинньитигэр саха олоҥхото  аан дойдуга киһи аймах уһулуччулаах тылынан уус-уран айымньытынан ЮНЕСКО билиниитин ылыытыгар өйөбүлүн иһин махтанна. 2008 сыллаахха «Азия оҕолоро» IV норуоттар икки ардыларынааҕы оонньуулар кэмнэригэр ыытыллыбыт «Олоҥхо дойдутугар ЮНЕСКО шедеврдэрин көрсүһүүтэ» норуоттар икки ардыларынааҕы  I фестиваль тэрээһинигэр Роза Отумбаева өҥөтө эмиэ баар. Аан дойду чыпчаал айымньыларын толорооччулар Дьокуускайга кэлиилэригэр кини көмөлөһөн турардаах. Александр Жирков  бу сайын VI норуоттар икки ардыларынааҕы “Азия оҕолоро” оонньууларга «Олоҥхо дойдутугар ЮНЕСКО шедеврдэрин көрсүһүүтэ» норуоттар икки ардыларынааҕы  фестиваль үһүс төгүлүн ыыттылларын кэпсээтэ уонна Роза Отунбаеваны бу фестивальга кэлэн кыттарыгар ыҥырда.

Кыргызстаҥҥа оробуочай сырыытыгар Ил Түмэн спикерэ Ч.Т.Айтматов аатынан норуоттар икки ардыларынааҕы Иссык-Куль форумун салайааччыта, суруйааччы уола Аскар Айтматовы кытта көрсөн, быйыл сэтинньи 14 күнүгэр бу форум 30 сылын бэлиэтиир үбүлүөйдээх тэрээһиннэр тустарынан кэпсэттилэр. Александр Жирков норуоттар икки ардыларынааҕы форум тэрийээччилэрин састаабыгар 2013 сылтан киирсэр.

Ити курдук, Кыргызстан Өрөспүүбүлүкэтигэр Александр Жирков биир күннээҕи сырыыта көдьүүстээхтик ааһан, доҕордуу норуоттар култуурунай, гуманитарнай, духуобунай ситимнэрэ бөҕөргүүрүгэр төһүү буолла.

 ***

Ил Түмэн пресс-сулууспата.