Санатар эбит буоллахха, Монреаллааҕы XXI Олимпийскай оонньуулар үрүҥ көмүс призера, “Хотугу сулус” уордьан кавалера, ССРС спордун үтүөлээх маастара Александр ИВАНОВ Ил Дархан быыбарыгар Эрнст БЕРЕЗКИНИ өйөөбүтүттэн сылтаан, былырыын алтынньыга үлэтиттэн ууратыллыбыта. Александр Николаевич “Спорт үрдүкү  маастарыстыбатын оскуолатыгар” Саха сирин тустууга сүүмэрдэммит хамаандатын сүбэһит-тренеринэн үлэлээбитэ.

Үлэтиттэн холдьоҕуллубут киһи Дьокуускай куорат суутугар үҥсэн баран кыайтарбыта.

“Куорат суута сакааһынан үлэлиир тэрилтэ быһыылаах, - диэн кини уорбалыыр. - Дьон дьылҕата быһаарыллар эҥин диэн улаханнык сүгэһэр оҥостубат дьон олороллор”.

Александр ИВАНОВ кинини үлэтиттэн уураттарбыт дьон иһигэр СР Спорка миниистирин Дмитрий ГУЛЯЕВЫ эмиэ ааттыыр.  “Бэйэм оскуолам дьоном туох да сыһыаннара суох, үөһэттэн дьаһайдахтара”, - диэн кини этэр. Үрдүкү суут быһаарыыта кини туһатыгар буоларын эрдэттэн сэрэйэр, билэр этим  диир.

***

Ааспыт сылга спортсменнар кыттыгастаах икки улахан холуобунай дьыала суукка көрүллүбүтэ. Биирдэстэрэ: ырыаһыт Виктор Иванов - Сиэйэ уола уонна тустуук Сергей Мекурдянов, иккиһэ: тренер Николай Шарковскай уонна 19 саастаах устудьуон Валентин Малышев.

Сергей Мекурдянов атаҕын эчэппит Виктор Иванов 9 сыл күлүүс хаайыытыгар уураахтанар, оттон Валентин Малышевы үйэ-саас тухары суорҕан-тэллэх киһитигэр кубулуппут  Шарковскай 1,5 сыл дьиэ хаайыытыгар ууруллар.  Бу икки дьыала туһунан Александр ИВАНОВ туох санаалааҕын ыйытабыт:

- Шарковскайы да, Мекурдяновы да билбэт дьонум. Физкультура уонна спорт диэн атын-атын эйгэ. Физкультурник спортсмен буолбатах. Мекурдяновы көмүскээн улахан спортсменнарынан сирэйдэнэн ыҥырыы таһаарбыттара эҥин олох сымыйа.  ЛЕБЕДЕВ оччолорго олох да соҕуруу сылдьыбыта, ПИНИГИН онно эрэ кыһаммат. Миэхэ кэлбиттэрэ буоллар үүртэлээн ыытыам этэ. Мекурдяновы ким да билбэт, спорка туох да ситиһиитэ суох. Көннөрү физкультурник эрэ буоллаҕа. Оттон Сиэйэ уола норуокка  биллэр-көстөр, обществоҕа туһалыы сылдьар киһи эбээт. Кини эрэ ытта, ыппата эрэ, саа былдьаһыгар ким чокууру тардыбытын ким көрөн турбута баарай... Туох да диэбит иһин, Виктор дьиэ кэргэнин көмүскээтэҕэ. Эр киһи быһыытынан кинини убаастыыбын. Олоххо араас буолар, алҕаһаабат киһи суох. Улахан дууһалаах эрэ киһи бырастыы гынары сатыыр, кыахтаах эрэ киһи дьонун, дьиэ кэргэнин көмүскүүр, баары харыстыыр. Атына эбитэ буоллар сапсыйан баран ааны хайа быраҕан бара туруох этэ.  Мин саныахпар, Үрдүкү суут кулун тутар 5 күнүгэр Сиэйэ уолун ааһыныытын сирийэн көрүө диэн эрэнэбин. Куорат суутун курдук халы-мааргы сыһыаннаһыа суоҕа дии саныыбын. Холобур, ити Шарковскайга уурааҕын да ылан көрүҥ... сүнньүнэн бу эдэркээн уол эрэйдээҕи киһи аатыттан аһардыбытын иһин  1,5 сыл дьиэ хаайыытыгар уураахтыыр. Оттон Сиэйэ уола 9 сылга, өссө ыстараап...  

Александр Николаевич бэйэтин суутун туһунан:

- Бириинсип иһин сууттастым. Төһөлөөх дойдуларын албан аатын улахан көбүөрдэргэ, рингэҕэ, турнирдарга көмүскээбит улахан спортсменнар үлэтэ суох сылдьалларый?! Роман Дмитриев 7 сыл, мин 4 сыл үлэтэ суох эрэйдэнэ сылдьыбыппыт. Спорка “сиэрэй маасса” күннээн-күөнэхтээн олорор. Ити кинилэр холобурдарыгар  “спортсмен салайар кыаҕа суох” диэн аатырар. Билигин аатыра сылдьар спортсменнарбыт, Лебедев да буоллун, спортан туораатахтарына үлэтэ суох хаалыахтара син биир. Томскай, Василий Филиппов, Татьяна Жиркова ама дойдуларын чиэһин көмүскээбэтэхтэрэ дуо?! Ханна баалларый?! Атах-бытах  үлэҕэ сылдьаллар... ону да үлэлээхтэрэ!

***

Александр Николаевич сонньуйуутун киһи өйдүүр. Иннэ-кэннэ биллэр үс олимпиецтарбыт үлэтэ суох сылдьалларын бэркиһээн “Аартык.ру” былырыын от ыйын 3-гэр “Тойон амбициятын туһугар ыччат олоҕун толук ууруу? “ ыстатыйа суруйан турар: “Спортивнай тренер үөрэхтээх дьону “төрөтө” турабыт эрээри үлэнэн, дьиэнэн хааччыйыы суох буоллаҕына – бу норуот кэнэҕэскитин кэрдии буолар. Бэл, иннэ-кэннэ биллэр үс олимпиецтарбыт дьылҕаларын ылан көрүөҕүҥ. Байбал ПИНИГИНИ кыргыс омуга көрөн-истэн кэллэ. Кинилэр баар буолан сураҕа сураҕыран Ил Түмэн дьокутаата буолла. ПИНИГИН кыргыс дьахтарын ойох ылбатаҕа эбитэ буоллар, кини биир дойдулаахтарыгар көмөлөспөтөҕө эбитэ буоллар хантан харчыланан киһи дэтэн Ил Түмэни өҥөйүөх этэй?! Аны Роман ДМИТРИЕВЫ билсэр дьон өйдүүр буолуохтаахтар кинини ким үлэлээн-хамнастаан олорбутун – нууччалар. ДМИТРИЕВИ Саха сириттэн холдьоҕон кэриэтэ ыыппыттарыгар москвалар өйөөн, үлэлээн хамнастаан илдьэ сылдьыбыттара. 

Үһүс олимпиецпыт Александр ИВАНОВ үчүгэй олохтон, бу 60 сааһыттан тахсан баран быыбардары кэрийэн кытта сатыы сылдьыа дуо? Бу айылаах ааттаах-суоллаах киһини ханна эрэ, күлүү гыммыт курдук “консультант” дуоһунаһыгар тутуу хайдаҕый?  Аһара баран атын “омук дьахтарын ылбакка” дэтэлиэх санаа киирэр, саханы ылбыт буруйугар диэбиккэ дылы... Киһиэхэ, эр киһиэхэ общественнай статус улахан суолталаах. ИВАНОВКА хамнастааҕар статус ордук суолталаах буолуо диэн сэрэйиэххэ сөп.

Онон үс олимпиецпытын иннилэрин-кэннилэрин хааччыйбатах дьон сүүһүнэн сиэрэй маасса физкультурниктары хантан үлэнэн хааччыйаары, бачча аҕыйах ахсааннаах саханы хас иккиһин физкультурник оҥоро сатаатыбыт?!”.

***
Соторутааҕыта Россия сүүмэрдэммит хамаандатын старшай тренерэ Магомед ГУСЕЙНОВ Саха сиригэр кэлэ сырытта. Бу киһи тоҕо түөллэн кэлбитэ сэттэ хаттыгастаах буолуон сөп диэн сэрэйиллэр. Ол быыһыгар оскуолаларга тахсан оҕолорго маастар-кылаас көрдөрдө. Ону баҕас диэбиккэ дылы, бэйэбит дьоммут даҕаны эдэр спортсменнары үөрэтэр кыахтаах бөҕө буоллахтара: тустууга, боксаҕа, сүүрүүгэ, онтон да атын спорт көрүҥэр.

***

Аартык.ру