Александр АРТЕМЬЕВ-Кулан аата дьоҥҥо-сэргэҕэ биллэн эрэр. Итэҕэлгэ, киһи сирдээҕи олоҕун аналын арыйарга холонон хас да кинигэ таһааттарда, бэйэтин ааҕааччытын булла диэн этиэххэ сөп.

Мантан аллараа “Аартык.ру” корреспондена балтараа чаастаах Куланы кытары сэһэргэһииттэн “тугу тутан” хаалбытын ааҕааччытыгар тиэрдэр.

 

- Мин Москваҕа олорор учуонай табаарыһым этэринэн, бу кэмҥэ, биһиги эйгэбититтэн ураты атын эйгэҕэ хас да олох тэҥҥэ бара турар. Түүл, түһээһин – параллельнай эйгэни кытары алтыһыы. Кини этэринэн, киһи олоҕун устатын тухары сэттэ-аҕыс эрэ араас түүлү түһүүр. Төрөөбүт сирэ-уота, дьиэтэ, үлэтэ, бу билиҥҥи олоҕун кытары ситимнээх түүллэр, онтон да атын. Бу мин этэр киһим, түһээбитин барытын суруйан иһэр. Кини түүл – салҕанар диэн этэр. Холобур, төрөөбүт дьиэҕин түһүүгүн. Бөлүүн маннык буолар, хас эмэ кэм ааһан баран ол түүлүҥ салгыытын түһүүгүн диир. Түүлгэ – олохтоммут чопчу структура суох. Өскөтүн бу биһиги олохпутугар чуолкай структура баар буоллаҕына (остуол кытаанах, уу убаҕас, хаар тымныы...), түүлгэ “быраабыла” суох: кэпсэтэ олорор киһиҥ биир түгэҥҥэ атын киһи буолан хаалар, мин дэммитиҥ атын дьүһүннээх буолар, манна олоробун диэбитин көрүөх бэтэрээ өттүгэр атын сиргэ баар буолан хаалаҕын. Ол иһин түүлү чопчу “бу” диэн этэр кыах билиҥҥитэ суох.

 

- Эр дьон сахаларга эрэ буолбатах, Россия үрдүнэн мөлтөөтүлэр. Ол – простата үлэтэ мөлтөҕүттэн тестостерон (эр киһи гормона) оҥоһуллан тахсара аҕыйаабытыттан тахсар. Ити биричиинэтэ элбэх: олох-дьаһах уустуга, майгы-сигили, ас-үөл, култуура уларыйыыта... Эр киһи мөлтөөтөҕүнэ – сэрии буолар куттала улаатар. Эр дьон сэриигэ өлөр икки тиллэр икки туругар киирэллэр, адреналиннара туох да аһара үрдүүр. Сэрии – ыраастаныы: ким эрэ өлөр, ким эрэ чөрөйөр. Оннук кэмҥэ дьахталлар уол оҕону төрүүллэрэ элбиир. Ол төрөөбүт уолаттар барбыт көлүөнэ эр дьону солбуйуохтаахтар. Айылҕа хаһан баҕарар эр киһини уонна дьахтары тэҥнии турар.

 

- Аныгы киһи күннээҕи түбүгэр сабырыйтаран наар ыксыы, ыгылыйа сылдьар. Харчытын ааҕынар, оҕолорун туһугар куттанар, ханна эрэ тугу эрэ куруук саныы сылдьар... Дьиҥинэн, ол ыксаатаҕын, ыгылыйарын аайы кыһалҕата быһаарыллан кэлбэт ээ. Киһи холку, бэйэтигэр эрэллээх буолуохтаах. Киһи хас биирдии уоргана энергия таһааран биополе – аура үөскэтэр. Холку киһи аурата – көмүскэлэ күүстээх. Оттон ыгылыннаххына, уорганын барыта күүрэр уонна энергияны таска таһаарбакка иһигэр охсор. Санаан да көрдөххө, күүрэ сылдьар – ыгыллар, кытаатар, туох да тахсыбатын курдук дьиппинийэр. Онон киһи хайдах баҕарар балаһыаннтаҕа холку, наҕыл буолара наада. Оччоҕо көмүскэллээх буолар.

 

- Дьон санаа эйгэтигэр баран хаалла. Субу буола турар түгэни, олоҕу сыаналаабат буолла. Былыргы киһиэхэ информация суоҕун да кэриэтэ, бэрт аҕыйах этэ. Олоҕун хаамыыта биир тэҥ: сарсыарда турар, аһыыр, отун-маһын тиэйэр, бэрийэр. Ол иһин кини сирдээҕи олоххо быдан баар, чугас этэ. Тулалыыр айылҕатын, дьонун-сэргэтин кыра да уларыйыыларын сэргии, сэҥээрэ көрөрө, кыраттан үөрэрэ, буола турар түгэни сыаналыыра. Оттон билиҥҥи киһи наар уруккутун саныыр, хаһан эрэ кэлиэхтээҕи саныыр – билиҥҥи олоххо көҥдөй көхсө эрэ сылдьар. Аһыы олорор – аһын амтанын билбэт. Кэпсэтэ олорор курдук эрээри – истибэт, санаата атыҥҥа сылдьар. Ити информация элбэҕиттэн тахсар. Сарсыардааҥҥыттан киэһээҥҥэ диэри телевизорынан, интернетинэн, араадьыйанан, хаһыатынан харыыта суох наадалаах да, наадата да суох информация киирэ турар. Ол иһин аныгы үйэҕэ – ШОУ наһаа элбээтэ. Санаата атыҥҥа сылдьар киһи болҕомтотун тардарга дирбиэн-дарбаан тыас-уус, күлүмүрдэс, чаҕылыҥнас үөт-күөс – соһутуу наада. Ол иһин куһаҕан туох эрэ түбэлтэ эрэ, эбэтэр соһуччу “дьикти”  дьон болҕомтотун тардар буолла. Киһи холкутуйан, буола турар дьиҥ олоххо төннүөн, субу буола турары сыаналыан наада.

 

- Киһи кута – дууһата өлбөт аналлаах. Мин саныахпар, кут – буора буорга, салгына салгыҥҥа, ийэ кута Куйаарга барар онтон төннөн кэлэн сиргэ хаһыстаан эмэ төрүүр. Сирдээҕи анал – куту сайыннарыы түһүмэҕэ. Хас биирдии киһи бу орто дойдуга туохха эрэ үөрэнээри ананан кэлэр.  Анылын хайаан да толоруохтаах. Сыыһа суолунан бардаҕына Айбыттар кини буор кутун ыарытыннараллар. Хас биирдии уорган бэйэтэ туспа аналлаах. Холобур, үөс ыалдьыыта, тааһырыыта – аналы ситэри, бэйэ кыаҕын кыайан аспатаххына ыалдьар. (Биллэн турар, итиннэ сыыһа аһааһын, оһол-эчэйии содула эмиэ баар буолар). Киһи атын дьоҥҥо хом саныыр идэлээх буоллаҕына, тыынар уоргана ыарытыйар. Атын дьон туһугар сиэри аһынан кыһаллар, бэйэтэ көрдөөн туран эппиэтинэс т”таһаҕаһын” сүгэр киһи – сүнньэ хондуруостанар.  Мээнэҕэ даҕаны, сахаларга “үөһэ тэстибит” – сылаанньыйбыт, “таала кырыыламмыт”, “хаана хойдубут” – кыыһырбыт, “сүрэҕэ-быара сымнаабыт” – холкутуйбут онтон да киһи уорганнарын кытары сибээстээх майгыны кэпсиир тыллар үөскүөхтэрэ дуо?

 

- Сырдык уонна хараҥа – куруук баар күүстэр. Хараҥа – сырдыгы уһугуннарар күүс. Сырдык наар сайда, үүнэ туруохтаах. Биир сиргэ тэпсэҥнээтэ, улугурда да хараҥа күүс улаатан барар. Сиргэ хаста да төрөөбүт кырдьаҕас кут, сырыы аайы сайдыахтаах,  таһымын үрдэтиэхтээх. Онуоха эдэр куттар көмөлөһөллөр (ол иһин олоххо харгыс буолар, куһаҕан дьайыылаах дьон бааллар). Хараҥа – сырдык сайдарыгар кыах биэрэр.

 

- Киһи ычата араас: ким эрэ кыранан дуоһуйар, ким эрэ улаханынан. Биир киһи өйдүүрүн атын киһи сатаан ситэн өйдөөбөт. Биир киһи ылынарын, атын ылынар кыаҕа суох. Бу киһи кута төһө кырдьаҕаһыттан-эдэриттэн тутулуктаах. Сахалар – былыргы омуктар, ол иһин үгүс киһибит кута кырдьаҕас. Кырдьаҕас буолла да, муударай, сырдык диэн буолбатах. Хараҥа куттаах дьон эмиэ баар. Урукку олорбут бөрүкүтэ суох олох уопута  куту хас олорбутун тухары батыһа сылдьар, кутун ыаратар, хараҥардар. Ону кини атын кут, эбэтэр бэйэтин күүһүнэн ыраастаныан наада, оччотугар эрэ бу сиргэ олорбут буор кута кистэнэригэр Куйаарга көтөр кыахтанар.

 

- Аналын киһи бэйэтэ эрэ быһаарар кыахтаах, сүрэҕинэн өйдүөн, сэрэйиэн иннинэ кини бу олоххо элбэхтик эрэйдэниэн сөп.

 

- Дойду үрдүнэн дьон муунтуйуута, көймөстүбүт санаата элбээтэ. Маны Олимпиаданан сибээстээн дуу, хаһыытаан-ыһыытаан таһаарыан наада. Оннук гымматаҕына сэрэхтээх, улахан долгуйуулар тахсыахтарын сөп.