Аныгы Россияҕа “омуктар икки ардыларынааҕы сыһыан” диэн өйдөбүлгэ урукку ССРС республикаларыттан киирбит миграннары кытары дойду төрүт олохтоохторун кытары сыһыана диэн бигэтик өйдүүбүт. Бу пленумҥа сүрүн дакылааты КПРФ лидерэ Геннадий ЗЮГАНОВ оҥорбут. Кини уонна кини кэнниттэн тыл эппит дьон бары Тутулуга суох судаарыстыбалар (СНГ) Россияҕа харыыта суох киирэллэрин таарыйбыттар. Быһаччы ислам итэҕэллээх дьону кытары ситимнээн тыл эппиттэр.
Ол быыһыгар, биһиги коммуниспыт Артур АЛЕКСЕЕВ туох диэн тыл этэн кууһуннарбытый? Кэм биһиэнэ биһиэнин курдук, атын коммунистартан таһынан буоллахтара: “Саха республикатыгар титульнай нация нууччалары үтүрүйэр”, - диэн сырбаппыт.
Артур АЛЕКСЕЕВ хаһааҥҥы эрэ “сырдык сыдьаайга” ыҥырар пассионарнай имэҥэ сыһыйан билигин, сыалаах-арыылаах сымнаҕас дуоһунаска – “Трансстрой Восток” корпорация солбуйар генеральнай дириэктэринэн үлэлиир. Ол иннинэ Саха Республикатын правительствотын солбуйар председателинэн олорбута. Дьэ, бу маннык бэйэтин норуотун уган биэрэр адьынаттаах, Москубаҕа тиийэн төрөөбүт норуотун кэйгэллиир, баһааҕырдар өйдөөх-санаалаах дьон улахан дуоһунаска тиксэ турдахтарына төһө сири өтүөхпүтүй?
Республикаҕа, манан диэн эттэххэ, хаһааҥҥытааҕар даҕаны сахалар нууччалары кытары эйэ-дэмнээхтик, хом санаата суох олоробут. Арыт-ардыгар куомуннаһан “кэлиилэри” кэриэтиибит.
Артур АЛЕКСЕЕВ нуучча ойоҕун ойоҕоско кэбиэлээн үтэйбитин билинэн турда дуу, эбэтэр ким кигэн тылын сүлүгүртэ дуу? “Төлөн” түүнүгүрүүтэ түөһэйбиттэн буолбакка, ырааҕы эргитэр этии буолара сэрэйиллэр.
Коммунистар АЛЕКСЕЕВТАРЫНАН сирэйдэнэн соччото суох ааттарын эбии алдьаттылар. Кинилэр курдук “коммунистар” Москубаҕа “тиспиттэрин” түмүгэр 70 сылы быһа саха норуотун көмүрүөтэ көмөр оҥоһуллубута, сүөгэйэ-сүмэтэ холбуйуллан ылбыта. Ол үгэһи салҕаары коммунистар сорунан турдулар дуо?
АЛЕКСЕЕВ дакалаатыгар этэр: “Если в советские времена доля титульной нации здесь была 36%, то сегодня она составляет уже 47%. Представители других народностей, прежде всего русские, уезжают из Якутии”.
Официальнай статистика көрдөрөрүнэн, нуучча норуота төрүөҕэ аҕыйах буолан, сылын аайы 1 мөлүйүөнүнэн көҕүрүү турар. Өссө бу сыыппараны сымыйаргыыр дьон үгүс: “Өссө элбэх буолуохтаах”, - дииллэр. Нууччалар урут кытыы сирдэргэ үлэлии кэлэр буоллахтарына (ким “уһун солкуобайы” эккирэтэн, ким “романтиканы” сырсан), билигин хоту “уһун” буолуохтааҕар “кылгас” солкуобай да суох. Романтика симэлийбитэ ыраатта. Кыахтаах нууччалар кыраныысса таһыгар арҕаа талаһаллар. Биһиги баҕарбыппытын да иһин, сылын аайы мөлүйүөнүнэн аччыы турар нууччалары хайдах да “элбээтиннэрэр” кыахпыт суох. Республика салалтатыгар, куорат дьаһалтатыгар национальнай балансы тутуһар сыалтан нууччалары наар көрдүүллэр – дэпэсиит буоллулар! Сорох-сорохтор “нууччалары харыстыыр” үлэ ыытыахха диир буоллулар. Киһи иилэн ылар да нууччата суоҕун үрдүнэн, “политкорректнай” буолаары былааска нууччалары искусственно таһаара сатыыллар.
Артур АЛЕКСЕЕВ ону: “Налицо процесс выжимания русского населения из Республики”, - диэннээх. Буруйдааҕы булбут: “К этому привели экономические процессы, которые происходят в наши дни в стране и Республике Саха, которые, в свою очередь, являются следствием той политики, которую проводит нынешняя власть”.
АЛЕКСЕЕВ Ил Түмэн дьокутаата А.ДУДНИКОВ (“Трансстрой-Восток” корпорация генеральнай дириэктэрэ) кэтит көхсүгэр сигэнэн Москубаҕа тиийэн туох сыаллаах чобуоххайарый?
ДУДНИКОВ уолунаан Алдантан күөрэс гынан Ил Түмэҥҥэ киирдилэр. Кини солбуйааччыта АЛЕКСЕЕВ баттаммыт-атаҕастаммыт “кыра-хара” нуучча омук интэриэһин “көбүппүтэ” буолан, аныгыс Ил Дархан кириэһилэтигэр кинилэргэ суол тэбэр быһыыта дуо? Кэнники кэмҥэ былааска сылдьар, чугас аалыҥнаһар “аҕыйах ахсааннаахтары” дөксө хонтоҕор муруннаахтар борукуот аалынан тоҕо эрэ таскайдаан тахсаллар, бүөм сиргэ көрсүһүүлэри тэрийэн ахан биэрдилэр. Бастакы хардыыны “саха сирэйдээҕинэн” киин сиргэ оҥотторон баран иккис хардыылара туох буолуоҕай?
****
Россия урукку “бырааттыы республикалар” гражданнарыгар кыраныыссатын аһан биэрэрэ – геополитическэй суолталаах. Аан дойду политическай аренатыгар – саамай элбэх киһилээх судаарыстыба аахсыллар. Сылын аайы аччыы турар нэһилиэнньэлээх Россия кытайдар суоттарыгар дьонун ахсаанын толунуо дуо? Биллэн турар, урукку “бырааттарын” чугастык саныаҕа, Кытай курдук аарыма дойду биһигинньиктэри киһинэн да аахпата биллэр. Хаалынньаҥ “сэбиэскэй республикалары” Россия сирдэҕинэ бэйэтин диэки тутуһан хаалаары кэтээн-манаан олорор. Ол иһин Орто Азияны Россия чугаһата сатыыр.
Ол да буоллар... геополитика ис политиканы кытары билиҥҥитэ өйдөһөр кыаҕыттан ааһыах кутталланна. Россия төрүт олохтоохторо миграннары кытары уустук сыһыаннаахтар. Бу сыһыаны дойдубутугар күөнтүүр тас күүстэр, ону сэргэ дьиэ иһинээҕи политиктарбыт бэйэлэрин былааска тахсар интэриэстэригэр күөдьүтэн биэрэ тураллар.
***
Аартык.ру
Комментарии
Баһылаай, ити артур инник тыллаһар буоллаҕына ама саха чаҕылхайынан ааттаныан сөп дуо? Норуот тумус туттар киһитинэн мин биир эрэ киһини ааттыыр кыахтаахпын, бастыҥ бастакы Президеммытын Михаил Ефимович Николаевы. Онтон атыттар бары мээнэ, туох-да-туох да толкуйа суох ханна харчы хамсыыр да сонно сүүрэн тиийэн тыл-өс таһааран аат-оҥостон хамнастанар дьон. Бары да киһи кэлэйэр дьоно. Ханна-ханна барабыт?..
Инник бааhынайдар дьиннээх нууччалартан ордук куhа5ан буолаллар.
Ити Ортууру уонна Ил Тумэнн'э чугаhатыа суохха наада. Ити киhини олох талыман.