Аҕа дойдуну көмүскээччи күнүнэн төрөөбүт дойдуга бэриниилээх, норуотун туһугар сыратын, кыаҕын уура сылдьар бастыҥ дьоммутун-сэргэбитин барыгытын эҕэрдэлиибит! Уонна эһиги иннигитигэр уостан түспэт ааттаах-суоллаах 10 саамай сэҥээриллэр политик аатын таһаарабыт:

1. Бастакы миэстэни, биллэн турар, Егор Афанасьевич БОРИСОВ, Саха Республикатын президенэ ылар. Кини үлэтэ-хамнаһа, тыла-өһө, өйө-санаата өрүү дьон-сэргэ болҕомтотун ортотугар сылдьар.
Манан диэн эттэххэ, биһиги бэйэ президеннэммиппит кэннэ, тыынарбыт холкутуйда, санаабыт бөҕөргөөтө, харысхал, дурда-хахха баара билиннэ, тулаайахсыйыы муунтуйуута сууралынна. Көҕүс кэҥээн, ардыгар арааһы да тыллаһан турдахпытына атын сиргэ диэлийэн тиийэн сүһүөхпүтүн бокута сатыыр дьаллыктара тохтоото. Атына эбитэ буоллар булларбыттара ыраатыах этэ.  
Егор Афанасьевич 2013 сылы - Тыа сирин сылынан биллэрбитэ даҕаны, кини төрөөбүт дойдутун, норуотун туһугар сүрэхтиин-быардыын ыалдьарын туоһулуур. Киниттэн ураты уонна ким тыабыт сирин анаан суолталаан тутуох этэй? Кыра-хара норуокка арыгы амырыын алдьатыытын бопсор дьаһалы бастакынан ким ылыныах этэй?  

2. Афанасий Николаевич МАКСИМОВ, Ил Түмэн II, III, IV ыҥырыылаах мунньаҕын депутата. Хорсун-хоодуот санаата, күүстээх, булгуруйбат сүрэ норуотун сөхтөрдө, өйүн-сүрэҕин өрүкүттэ. Дэлэҕэ даҕаны, Афанасий МАКСИМОВ Манчаарыга холонуо дуо! Аныгы үйэ хамсатар күүһэ буолбут - сир баайын хостуур промышленноска көҥүл саха уола кимэн киирэн аан дойду ааттаахтарын соһутта, сабырыйан тахсаары ыксатта. Суут-сокуон хараҕынан туруулаһан хара балыыры бурайда. "Максимов дьыалата" - биһиги сокуонунан киирсэн кыайар кыахтаммыппытын, таһыммыт, билиибит үрдээбитин туоһулаата. Кэнэҕэс олохпут суут-сокуон эйгэтин төһө баһылаабыппытыттан быһаччы тутулуктаах буолуоҕа. Онно сир, быраап, айылҕа баайа, үлэ-хамнас, үп-харчы боппуруостара киириэхтэрэ. Онон, Афанасий МАКСИМОВ биһиэхэ олус улахан сүҥкэннээхэй тирэҕи биэрдэ. 

3. Айсен Сергеевич НИКОЛАЕВ, Дьокуускай куорат баһылыга. Хаһан эрэ, 380 сыл анараа өттүгэр, нуучча хаһаактара туппут остуруоктара кэҥээн, билигин 300-чэкэ тыһыынча киһи олорор Хотугу эргимтэ саамай улахан куората буола кубулуйда. Сорук-боллур, илии-атах таһымыгар сылдьыбыт олохтоох норуот,  үс үйэ тухары үргүппэккэ үөмэн киирэн, түөрт үйэ тухары аргыый наллаан алтыһан, билигин Дьокуускай куорат хаһаайына буолла. Итиннэ ээр-сэмээр да буоллар санаабытын ситиһэр майгыбыт көстөр. Киин куорат баһылыга Айсен НИКОЛАЕВ - аныгы саха политигын бэрэстэбиитэлэ. Бу иннинээҕи  салайааччыларбыт тутар-хабар, сүгэр-көтөҕөр үлэттэн тахсыбыт буоллахтарына, Айсен Сергеевич аныгы - үп-харчы (салгын кут) эйгэтиттэн тахсыбыт салайааччы. Ол аата биһиги дьоммут араас-араас эйгэттэн эмиэ үүнэн тахсар буолбуттарын, сайдыбыппытын кэрэһэлиир.  Былырыын баччаларга Айсен НИКОЛАЕВЫ баһылыгынан таларга "ар-бур" дэспиппитин умнан сомоҕолоһуу холобурун көрдөрөн турабыт. 

4. Михаил Ефимович НИКОЛАЕВ, Бастакы президент, Госдума депутата. Толкуйа дириҥ, быһаарыыта ыллыктаах, норуот таптыыр, билинэр, истэр, суолталыыр киһитэ. Хас биирдии норуокка түс-бас киһи баар буолуохтаах. Сэбиэскэй кэмҥэ чулуу дьоммутун ыһыытаппытынан былдьаан ылан барыларын биирдэ симэлиппиттэрин кэннэ, норуот көрөр-харайар, инникигэ сирдиир дьонуттан матан тулаайахсыйан хаалбыта. Чаҕылыҥнас харахтаах, уоттаах тыллаах, абыраллаах санаалаах уолаттарын саҥа "биһиэнэ" диэн таптаан, сүрэҕин сүмэтин анаан истэҕинэ, эмискэ барыларын кырыктаахтык уонна сидьиҥник имири эспиттэрэ. Хас эмэ уонунан сылларга эрэнэр эркинэ суох интэринээт оҕолорун курдук муна-тэнэ сылдьыбыт, туоххаһыйбыт сүрэхтээх кыра-хара омукка 90-с сылларга Михаил НИКОЛАЕВ аата күлүмүрдээн тахсар. Норуот суохтаабыт, утаппыт таптала Михаил Ефимовичка бүтүннүү кутулла түһэр.  Ахтылҕан амтана Бастакы президент аатыгар билигин даҕаны иҥнэн иҥэ сылдьар, сылдьара да үчүгэй.

5. Матвей Николаевич ЕВСЕЕВ,   Ил Түмэн III, IV ыҥырыылаах мунньаҕын депутата, "Анаабыр алмаастара" ААО генеральнай дириэктэрэ.
Матвей ЕВСЕЕВ алмаас курдук аан дойду бизнеһин адьырҕаларын түмпүт атын омук ааттаахтарын кытары араа-бараа сылдьар таһымнаах салайааччы буола үүннэ. Саха ыччатын промышленноска күргүөмүнэн киллэрэ сылдьар киһи - кини. Ол суолтата кэлин өссө да сыаналаныаҕа. Билигин тарҕам алмааһы хостуурга үлэлии сылдьар ыччаттар, кэлин, бууттарын этэ буһан, холлорун этэ хойдон өр сыл иитиэхтээбит баҕабытын - промышленноска киириибитин түстүөхтэрэ диэн олус эрэнэбит. Урут, дөбөҥнүк өйдөһөн биэрбэт өйдөбүллэр - промышленность уонна духуобунас, олохтоох ыччат промышленноска хото киирдэҕинэ көстүөҕэ. Оччотугар ийэ айылҕабытыгар сыһыаммыт киһилии буолуоҕа, ону сэргэ кэнэҕэс оҕолорбут киһи тэҥэ сананан, сирин баайыттан киирэр үпкэ кыттыгастаах буолуоҕа.

6. Виталий Николаевич БАСЫГЫСОВ, Ил Түмэн председателэ.  Промышленнай улуустан - Мииринэйтэн тахсыбыт саха политига, Госдума депутатын икки болдьоххо талыллан үлэлээбитэ.  Уон сыл Москваҕа үлэлээбит сылларыгар атын национальнай республикалар парламентарийдарын кытары ыкса сибээһи олохтообут киһинэн биллэр. Виталий Николаевич былырыын Татарстаҥҥа  Ил Түмэн депутаттарын делегациятын салайан илдьэ сылдьыбыта. Ил Түмэн спикерэ татаардар парламеннарын депутаттарыгар улаханнык ытыктанар киһи буоларын көрөн. биһиги дьоммут астынан да, сөҕөн да бэйэ икки ардыгар кэпсэтиһэн турардаахтар. БАСЫГЫСОВ араас партия бэрэстэбиитэллэрин үүннээн-тэһииннээн, биир тылы булан үлэлэтэрэ политик быһыытынан таһымнааҕын ырылхайдык туоһулуур.

7. Федот Семенович ТУМУСОВ, Госдума депутата, "Сиэрдээх Арассыыйа" партия олохтоох салаатын тумус киһитэ.  Федот Семенович курдук политик баара билиҥҥи былааска күрэстэһиини үөскэтэр. Оттон күрэстэһии - сайдыыны аҕалар. Арааһа, ТУМУСОВ курдук ситэриилээх былааһы уонна былаас партиятын кытары бачча өр өрө баран турууласпыт уонна умсары хоруйбатах (!) киһи республикаҕа суох буолуохтаах. Онон, Федот Семенович туһугар туспа "феномен". Михаил НИКОЛАЕВ саҕаттан былаас политикатын утарсар даҕаны, 20-ччэ сыл тухары кини аата политика аренатыттан түспэт.  Өссө регион парламеныттан үрдээн, икки болдьох субуруччу Госдумаҕа депутаттыы олорор. Ити барыта  ТУМУСОВ политик быһыытынан күүстээҕин туоһулуур.

8. Дмитрий Евгеньевич ГЛУШКО, "ЕР" региональнай политсүбэтин председателэ, вице-президент. Дуоһунаска ананыахха сөп, тутуһан хаалар уустук. Бу этии вице-президент Евгений ГЛУШКОҔА быһаччы сыһыаннаах. Хаһааҥҥыта эрэ былаас көрүдүөрүгэр муна-тэнэ киирбит дьарамай сарыннаах физкультура учуутала, икки сыл иһигэр биллэ кыаҕырбыта, сайдыбыта көстөр. Саҥата-куолаһа чөллөрүйбүт, хаамара-үктэнэрэ чиҥэтийбит, салгына тыалырбыт. Бээһээ аҕай санныттан таптайа сылдьыбыт аҕа политиктары миэстэлэригэр хам баттыыр тылламмыт-өстөммүт. Быһатын, бэйэтин күүһүн ылан эрэр.   Олохтоох бэйэбит нууччаларбытын былааска иитэн таһаарыы - национальнай республикаҕа олус сөптөөх политическэй быһаарыы.  

9. Александр Николаевич ЖИРКОВ, Ил Түмэн I, II, III, IV мунньахтарын депутата, вице-спикер. Уопутунан биир саамай кырдьаҕас, уһуннук олорбут парламентарий. Александр Николаевич былаас бары хаттаҕаһыгар бэйэтин дьонун туруортаан ооҕуй ситимин курдук көстүбэт сабынан иҥиннэртээн, балаһыанньаны барытын илиитигэр хам ылан олорор.  ЖИРКОВ  ньымата - политическэй  монополияны олохтооһун. Бу ньыманы анал интэриэскэ сатабыллаахтык туһаннахха көдьүүһэ улахана көстөр. Уус Алдан курдук бөдөҥ улуустан 20 сыл тухары, ЖИРКОВ биир мандааттаах уокурукка монополиятын олохтообутуттан сылтаан, саҥа аат тахсыбата. Кини 20 сыл тухары былааска олорбутуттан вице-спикер эрэ дуоһунаһыгар таҕыста. Салгыы, атыттар курдук, Госдумаҕа да барбата, ситэриилээх былааска да үүммэтэ - улуус таһымынан хаалла. Ол да буоллар, саха политикатыгар маннык ЖИРКОВ курдук көстүү баара эмиэ да тэҥнээн көрөргө бэрт холобур: тугу-ханныгы хайдах туһаныахха сөбүгэр үөрэтэр, хайдах буолуохха сөбүн дуу, сөтөгөйүн дуу көрдөрөр.    

10. Михаил Ильич ЭВЕРСТОВ. Санаабытын хоту сылдьар, балабыай майгылаах политикпыт аатын истибэтэх киһи суоҕа буолуо. Бу эмиэ олохтоох политикабыт биир "синдрома". Боростуой милииссийэ үлэһитэ Госдума депутатыгар диэри үүммүтэ - ураты көстүү. Аһара баран бэйэтэ этэрээттээх, батыһааччылаах, үҥэр-үҥтэрэр дьонноох. Сокуон үлэһитэ депутат буолан баран сокуонун сутуругар көһөрөрө баар дьыала. Ол гынан баран, Михаил Ильич  онтон өлөн-охтон, тэмтэрийэ түһэн биэрбэт. Өссө сэтэрээн күүһэ-күдэҕэ тэбиэһирэр. Маны эмиэ сатыахха, туһаныахха наада. 

***
Ааrtyk.Ru уон элбэхтик аата ааттанар политиктар ахсааннарын сыымайдаан бүтэр. Ол гынан баран, бу кырдьаҕас бөрөлөр кэтэхтэригэр саҥа көлүөнэ политиктар тыыннара кычыгылата сырсан иһэрин санатыахпытын баҕарабыт.
Ол курдук, Дьокуускай куорат Думатын депутаттара убайдар суолларын хайан эрэллэр: Александр ДАНИЛОВ, Сергей ЧЕРНЫХ; ситэриилээх былаас урукку, билиҥҥи бэрэстэбиитэллэрэ Ольга ФЕДОРОВА, Валерий МАКСИМОВ, Алексей ЕРЕМЕЕВ. Ил Түмэн билиҥҥи, урукку депутаттара Ньургун ТИМОФЕЕВ, Владимир ФЕДОРОВ, Елизавета СИДОРОВА о.д.а.

Элбэхтэн чаҕылхайдар тахсыахтара. Политикаҕа талаһар дьонноох норуот - олоххо тардыһыылааҕын, элитэтэ күүстээҕин туоһулуур. Онон, кытаатыҥ, былааска талаһар дьоммут сөҕүрээбэтин!
***
Ааrtyk.Ru